شهر درخشان
– بلندمرتبه سازی و آزاد کردن
سطح همکف برای فضای سبز و
انواع آمد و شد سواره و پیاده – ایستگاه راه آهن زیرزمینی در مرکز شهر و توجه به
تاکسیهای هوایی
– استفاده از شبکه حمل و نقل به جای خیابان و تفک یک
معابر
– طراحی مرکز اداری شهر با جدایی کامل حرکت سواره و
پیاده

1930 -1900 سام باس وارنر حمل و نقل همگانی
توسعه مدار
(DOT) – کتاب “تراموای حومه ای”
تالیف وارنر
– ایجاد حمل و نقل عمومی
توسط توسعه گران بخش
خصوصی عمدتا در شهرهای
آمریکایی – توسعه مسکونی در اطراف خطوط تراموای حومه ای جهت
افزودن ارزش به توسعه مسکونی
– ایجاد خرده فروشی تجاری در اطراف ایستگاه های تراموای
حومه به شهر
1970 -1960 کنزو تانگه ساختار فضایی یک
شهر بزرگ – لزوم هماهنگی ساختار فضایی
شهر با گسترش سامانه های
ارتباطی نوین – لزوم بازشناخت سامانه رفت و آمد و معماری بناها به
عنوان یک کلیت ارگانیک با توجه به ویژگی های حمل و
نقل نوین
– سامانه حمل و نقل شالوده کالبدی و کارکردی یک شهر
1970 -1960 کالین بیوکنن طرح پهنه های
محیطی با رویکرد
ترافیکی – گزارش پارکینگ خودروها
(1953)
– کتاب رخ د ادی نه چندان شر
(1958)
– گزارش ترافیک در شهرها
(1963) – مارپیچ ترافیک و ضرورت جداسازی تردد سواره و پیاده در
شهرها
– ضرورت افزایش استفاده از حمل و نقل همگانی
– کیفیت، قابلیت اطمینان و دسترسی آسان به حمل و نقل
همگانی
1970- 1930 – حمل و نقل خودرو
مدار – خودروی شخصی حاکم مطلق
ترابری شهرها
– ساخت و توسعه اتوبانها و
بزرگراههای متعدد درون شهری – کاهش استفاده از حمل و نقل عمومی و توقف بسیاری از
سامانه های ریلی
– سامانه های معدود حمل و نقل عمومی تابع خودروها
– تبدیل اتوبوس) وسیله نقلیه تابع خودرو( به گونه اصلی
حمل و نقل عمومی
1980 -1970 لوییس سرت
گروه 10
بنینگر اصول شهرسازی
هوشمند(PIU) – یک گروه از 10 قاعده کلی که
درصدد هستند تا طرح های
شهری را هدایت و برنامه ریز ی ها
را با یکدیگر منسجم نمایند – سامانه های حمل و نقل بهم پیوسته و تعادل بین
گونه های مناسب حرکت
– دهکده های شهری پرتراکم پیاده در اطراف گره های
حمل و نقل انبوه
– گره های شهری کوچک با تراکم متوسط، تسهیلات
عمومی و دسترسی پیاده
جدول 2- نظریه های مرتبط با حمل و نقل شهری از 1920 تا 1970

2-3-3 نظریه های حمل و نقل شهری از 1980 تا کنون:
درنهایت در آستانه هزاره سوم بر ترکیب اصول طراحی شهری و حمل و نقل همگانی به ویژه سامانه های ریلی درجهت استقرار اجتماعاتی فشرده تر، دارای کاربری مختلط و با قابلیت پیاده روی در پیرامون پایانه های حمل و نقلی بیش از پیش تاکید میگردد. از جمله مهمترین نظریه های ارائه شده در این رابطه دهکده های حمل و نقلی است که منظور ایجاد محلاتی سرزنده تر و پایدارتر با محوریت ایستگاه های حمل و نقل همگانی است. مایکل برنیک و رابرت سرورو برای طراحی دهکده های حمل و نقلی اصول چهارگانهای را معرفی کردهاند که عبارتند از: (http://www.transitvillages.org)
• دهکده حمل و نقلی دارای فاصله حدود 500 متری 5) دقیقه پیاده روی( از ایستگاه حمل و نقل همگانی
• ایستگاه حمل و نقل و فضاهای شهری و عمومی پیرامون ان به عنوان مرکزیت دهکده حمل و نقلی
• ایستگاه حمل و نقل سبب تسهیل ارتباط ساکنان و کارکنان با دیگر مناطق، دسترسی آسان به مرکز شهر، مراکز اصلی فعالیتی و دیگر مقاصد عامه پسند
•فضاهای عمومی اطراف ایستگاه دارای نقشی عمده به عنوان یک نقطه گردهمایی اجتماعی و مکانی برای برگزاری رویدادهای ویژه و مراسم

در دوره اول، رویکردهای اصلی نظری بر توسعه مسیرها و زیرساخت های حمل و نقلی متناسب با رشد شهرها متمرکز بوده و در دوره دوم بر چگونگی ارتباط میان حرکت سواره و پیاده و گسترش شبکه های ترابری وسایل نقلیه موتوری تاکید گردید. حال آنکه در دوره اخیر به شدت بر توسعه متمرکز بر مسیرها و گره های حمل و نقل همگانی و ملاحظات حمل و نقل پایدار توجه گردیده است . حذف خودروی شخصی از عرصه شهرها حداقل با توجه به شرایط موجود مد نظر نبوده بلکه مساله اصلی اولویتبندی میان سامانه های ترابری و گونه های حرکتی است. در نهایت اینکه، شوا هد گوناگون نشانگر آن است که با توجه به گسترش شتابناک شهرنشینی و محدودیت سطوح شهری و در عین حال گرایش فزاینده ای که به ایجاد کیفیت در فضاهای زیستی به وجود آمده است. در آینده تنها گونه هایی از حمل و نقل که کاملا همسو با مقیاس و ویژگیهای انسانی بوده و بر جابجایی درعوض تولید سفر متمرکز باشند میتوانند تداوم یابند.
دوره زمانی
ارائه نظریه نظریه پرداز عنوان/ شرح
نظریه ایده/ تالیف اصلی مهمترین اقدامات و پیشنهادات مرتبط
1990 -1960
نیک دی بوئر
الگوی وونرف یا
آرام سازی ترافیک
– ایجاد همسازی میان پیاده و
خودرو در خیابان های واحد
همسایگی با محدود کردن سرعت
و چگونگی حرکت خودروها حداکثر سرعت خودروهای معمولی 12- 15 و خودروهای
اضطراری 25 کیلومتر در ساعت
– پیش بینی محلهای پارک خودرو
– محل بازی بچه ها و مسیر پیاده در تمامی سطح خیابان
1995 -1985 پیتر کالتروپ
شلی بوتیچا توسعه وابسته به
حمل و نقل همگانی
(TRD) “کلانشهر آمریکایی بعدی”
تالیف کالتروپ و بوتیچا
– توسعه در اطراف ایستگا ه های
حمل و نقل عمومی درجهت
کسب حداکثر برگشت اقتصادی – ایجاد محدوده های خودرو مدار در اطراف ایستگاه های
حمل و نقل عمومی
– تمرکز سرمایه گذاری و ساخت کاربریهای تجاری- اداری
)نه مختلط ( توسط دولت و آژانس های ترابری در اطراف
ایستگاههای حمل و نقل عمومی
2000 -1990 سازمان
مشارکت
اقتصادی و
توسعه حمل و نقل پایدار
(SD) – حمل و نقلی که سلامت
عمومی یا سامانه های زیستی را
به مخاطره نینداخته و نیازهای
جابه جایی شامل استفاده کمتر از
منابع تجدیدپذیر و غیرتجدیدپذیر
را برآورده می سازد. – جنبایی پایدار شامل حمل و نقل عمومی، هم پیمایی، پیاده
روی، دوچرخه سواری، فناوری خودروهای الکتریکی و دوگانه
سوز، موتور دیزلی زیستی، حمل و نقل عمومی سریع
شخصی و سایر انواع حمل و نقل سبز
2000 -1990 ستفان پلودن
آندراس دوآنی رشد هوشمند
(SG) – توسعه برمبنا ی حمل و نقل
عمومی انبوه و تاثیرات
زیست محیطی محدود
– برگرفته از مفهوم توسعه پایدار – کاربری زمین مختلط، طراحی ساختمانی فشرده، ایجاد
انتخاب های سکونتی
– ایجاد محلات پیاده مدار، فراهم نمودن یک گوناگونی از
گزینه های ترابری
– هدایت توسعه به سمت اجتماعات موجود، تشویق
مشارکت ذی نفعان در تصمیمات
2005 -1995 مایکل برنیک
رابرت سرورو دهکده حمل
و نقلی
(Transit
Villages) “دهکدههای حمل و نقلی قرن
(1996) “21
– ترکیب اصول طراحی شهری،
حمل و نقل و اقتصاد با ایجاد
اجتماعی فشرده قابل پیاده روی در
پیرامون یک ایستگاه حمل و نقل
عمومی – نقطه اتصال دو رویکرد نوشهرسازی و سامانه های ریلی
جدید در آمریکا
– اصول 4گانه؛ فاصله 500 متری از پایانه، فضاهای عمومی
پیرامون مرکزیت ایستگاه، پایانه سبب تسهیل ارتباط با دیگر
مناطق، مرکز شهر و ..، فضاهای عمومی اطراف دارای نقشی
عمده در گردهمایی و برگزاری مراسم
2010 -2000 پیتر کالتروپ
هانک دیتمار
گلوریا اوهلند توسعه حمل و نقل
همگانی مدار
(TOD) کتاب شهرک حمل و نقلی
جدید2003
– ایجاد اجتماعات فشرده با
قابلیت پیاده روی متمرکز در
اطراف سامانه های ریلی با کیفیت بالا – پایانه های ریلی مشخصه برجسته مرکز شهر با حداکثر
تقدم عابران پیاده
– سامانه های حمل و نقل حمایتی جمع کننده)چرخ های
دستی، تراموا…….. (
– فضاهای پارکینگ کاهش یافته و مدیریت شده در حلقه
پیاده اطراف پایانه ها

جدول 3- نظریه های مرتبط با حمل و نقل شهری از 1980 تا کنون

2-4- مدل ها و روش های تحقیق
2-4-1 بررسی الگوهای توسعه مبتنی بر حمل و نقل همگانی:
در قرن گذشته، تحت تأثیر شرایط و مسائل روز، تحولات زیادی در عرصه برنامه ریزی شهری ایجاد شده است و به فراخور آن رویکردها و گرایشهای جدیدی نیز در مقاطع مختلف زمانی ظهور یافته است که مهمترین آنها عبارتند از: توسعه پایدار، رشد هوشمند، نوشهرسازی، عدالت اجتماعی، برنامه ریزی محیطی و توسعه مبتنی بر حمل و نقل همگانی . هدف تمام رویکردهای ارائه شده ایجاد محیطی قابل زندگی برای گروههای مختلف استفاده کننده با تمرکز بر مفاهیم خاص است. به منظور مشخص شدن دلایل استفاده از این رویکرد در میان سایر الگوهای توسعه های شهری، در ابتدا اصول، عناصر و سیاستهای کلی و مزایای آن تبیین میشود تا به این وسیله پتانسیل های استفاده از آن در برنامه ریزی توسعه و کاربری زمین در اطراف ایستگاه های مترو مشخص شود.
2-4-2- توسعه مبتنی بر حمل و نقل همگانی:
توسعه مبتنی بر حمل و نقل همگانی محدوده ای با کاربری مختلط تجاری– مسکونی است که دسترسی به حمل و نقل عمومی در آن به بیشینه میزان خود می رسد و غالباً دارای خصوصیاتی است که استفاده از تسهیلات حمل و نقل را تسهیل میکند. توسعه محله با این رویکرد، شامل یک هسته مرکزی است که در آن ایستگاه راه آهن، مترو یا اتوبوس قرار می گیرد و توسط توسعه های پرتراکم احاطه شده و به تدریج با فاصله گرفتن از ایستگاه، از تراکم توسعه ها کاسته میشود. محل استقرار توسعه مبتنی بر حمل و نقل همگانی، معمولاً در شعاع 400 تا 800 متری یک ایستگاه حمل و نقل است که شعاع مطلوبی برای پیاده محسوب میشود . .[Transportation Institute, 2000 Mineta ]
توسعه مبتنی بر حمل و نقل همگانی با ایجاد مراکز شهری که واجدِ دسترسی به حمل و نقل عمومی و یا توسعه مرکز شهری موجود است، در جهت رشد هوشمندانه شهرها و نوشهرسازی و همچنین توسعه کارآمد مکانی گام برمی دارد و هدف آن فراتر از تبدیل حمل و نقل خصوصی به عمومی است ]رضازاده،17. [ 1382
2-4-3- سیاست ها و اصول کلی توسعه مبتنی بر حمل و نقل همگانی:
سیاستهای عمده توسعه مبتنی بر حمل و نقل همگانی شامل ساماندهی مراکز شهری و کنترل رشد شهر در حومه ها میشود ]رضازاده،25. [ 1382. به طورکلی در رابطه با اصول کلی این توسعه، میتوان بیان داشت که این الگو، باید پیاده روی و حمل و نقل عمومی را تشویق کند و منجر به کاهش استفاده از اتومبیل شود. تسهیلات متداول این توسعه، ایجاد مکانهایی است که خصوصیات طراحی مانند مسیرهای پیاده با طراحی منظر ، پارکینگ در پشت ساختمان، خیابانهای تجاری که پیاده روی وحمل و نقل عمومی را لذت بخش تر میکند را دارند. در جدول زیر اصول مهم توسعه مبتنی برحمل و نقل همگانی آورده شده است. همان طورکه در تعریف الگوی توسعه مبتنی بر حمل و نقل

  • 1