استخراج اطلاعات گزارش سوم:
واژگان:
مثبت: مجسمه شاه، پناه، اعتراضات خودجوش مردم، افکار و دیدگاه‌های مصدق، استقلال، عذرخواهی؛
منفی: زخم، قربانیان، مقصران، عاملان کودتا، کارشکنی‌های ارتش، همراهی نکردن شاه، می‌گریزد، پشت پرده، یورش، درگیر، پول دادن به اوباش، نظام کمونیستی، نظام استالینیستی، ویژگی‌های شخصیتی، شرایط آن روز ایران؛
خنثی: اسناد و روایت‌های متعدد و گاه متناقض؛
افراد و نهادها:
مصدق: دولت مصدق، ایران، سازمان ملل، دیوان لاهه، نیروهای پاسدار خانه مصدق؛
آمریکا: سی‌آی‌ای مقام‌های آمریکایی، سازمان‌های جاسوسی آمریکا، انگلیس، سازمان سیا؛
انگلیس: بریتانیا؛
شاه: سرلشکر فضل‌الله زاهدی، مازندران، یگان‌های ارتشی، عراق، میادین بهارستان و توپخانه، نمایندگان مجلس، ثریا همسر شاه، رم، افسران بازنشسته، نیروهای گارد سلطنتی، اوباش؛
آیت‌الله کاشانی: آیت‌الله کاشانی، آقای سالمی؛
حزب توده: حزب توده؛
استناد:
اسنادی که امروز سی‌آی‌ای بعد از 6 دهه منتشر کرده، اسناد دخالت آمریکا، یان ریشار- نویسنده و پژوهشگر تاریخ معاصر ایران، محمد امینی- نویسنده و مورخ، عبدالعلی بازرگان– نویسنده و فعال ملی مذهبی، اعلامیه پخش‌شده از رادیو در روز کودتا، فریبا زرینه- باف مورخ؛
قطب‌بندی:
ارزش‌های منتسب به دکتر مصدق و جبهه ملی:
– مصدق در سازمان ملل و دیوان لاهه از اقدام دولت در ملی کردن نفت دفاع کرده
– مصدق به خاطر کارشکنی‌های ارتش و همراهی نکردن شاه یک‌بار استعفا داده و دوباره به قدرت برگشته، او همچنین مجلس هفدهم را از طریق رفراندوم منحل کرده.
– شمار گروه‌هایی که در برابر دکتر مصدق ایستاده بودند آن‌چنان روزافزون و سنگین شده بود که وقوع کودتا ناگزیر بود.
– مصدق از جامعه خودش خیلی خیلی جلوتر بود.
ارزش‌های منتسب به آمریکا:
– مقام‌های آمریکایی از دخالتشان در سرنگونی دولت دکتر مصدق عذرخواهی کردند.
– سازمان سیا از دو ماه قبل نقشه سرنگونی دولت را طراحی کرده بود.
– سند منتشرشده به‌صراحت می‌گوید هدف سیا، محمد مصدق و دولت اوست و موضوع سرنگونی محمد مصدق و روی کار آمدن دولتی طرفدار غرب به رهبری شاه و نخست‌وزیری زاهدی.
ارزش‌های مشترک منتسب به امریکا و انگلیس:
– جهان آمادگی استقلال کشوری مانند ایران را نداشت
ارزش‌های منتسب به شاه و نیروهای طرفدار سلطنت‌:
– شاه از مازندران به عراق می‌گریزد، مردم به خیابان‌ها می‌آیند، مجسمه شاه را از میادین و توپخانه پایین ‌کشیدند.
– نام شاه از سلام صبحگاهی ارتش حذف می‌شود.
– درباره هویت مخالفان مصدق اظهارات متفاوتی گفته می‌شود از پول دادن به اوباش تا اعتراضات خودجوش مردم علیه مصدق.
– سرلشکر زاهدی با یک عده از افسران بازنشسته از فاصله 30 تیر که آن قیام مردمی انجام شد تا 28 مرداد، اینها طبق یک برنامه بسیار منظم همه نقاطی را که مصدق ممکن بود در ارتش ازش استفاده بکند این‌ها را تحت نظر گرفته بودند.
ارزش‌های منتسب به آیت‌الله کاشانی و نیروهای مذهبی:
– گفته می‌شود که آیت‌الله کاشانی به مصدق نامه می‌نویسد و از وقوع یک کودتا دیگر خبر می‌دهد اما بعضی از مورخین معتقدند که چنین نامه‌ای وجود ندارد.
– کاشانی هرگز چنین نامه‌ای را ننوشته و آقای سالمی هرگز چنین نامه‌ای را شب پیش از کودتا، پیش مصدق نبرده، کاشانی با کودتاچیان کاملاً‌ همراه بود.
– کاشانی پشت پرده کمک می‌کرد به مخالفین مصدق ولی نقش چندان بزرگی در موفقیت کودتا نداشت.
ارزش‌های منتسب به حزب توده و کمونیست‌ها:
– مردم تهران یک‌دفعه ترسیدند، ترسیدند که نکند ما این نهضت را نتوانیم مهار کنیم و این نهضت ما را اصلاً‌ غافلگیر کند و یک نظام کمونیستی و نظام استالینیستی مثلاً‌ در ایران برپا بکند.
پیش‌فرض:
– وقایع کودتای 28 مرداد هنوز در هاله‌ای از ابهام قرار دارد.
– انحلال مجلس توسط مصدق یک قانونی و مردمی بود؛ زیرا از طریق رفراندم و رأی مردم انجام‌شده بود.
– آیت‌الله کاشانی در همکاری با کودتاچیان و سرنگونی مصدق، نقش مهم و تأثیرگذاری داشت.
– نوه آیت‌الله کاشانی برای تبرئه وی از اتهام همکاری با انگلیسی‌ها، 25 سال پس از کودتا و در زمان جمهوری اسلامی نامه‌ای از طرف پدربزرگ خود جعل کرده است.
– در جریان اتفاقات روز کودتا به مصدق ظلم و بی‌حرمتی فراوانی صورت گرفت.
– هرچند پول‌هایی برای به خیابان آوردن اوباش خرج شد؛ اما خود مردم هم خطر کمونیست را جدی گرفته بودند و به صحنه آمدند.
– مصدق انسان آزادی‌خواهی بود که طبق اصول دموکراسی کارهایش را پیش می‌برد.
– عامل خیلی از صدمات و ناراحتی‌ها در روز کودتا و پس‌ازآن خود مردم و فرهنگ پایین آن‌ها بود.
دلالت‌های ضمنی متن:
تداعی:
– مذهبی‌ها همیشه خیانت‌کار و دورو هستند و به هم‌رزمان خود خیانت می‌کنند؛ چه این مبارزات، ملی‌شدن صنعت نفت باشد، چه مبارزه علیه شاه.
انقلاب اسلامی متأثر از کودتای 28 و نفرت مردم از آمریکایی‌ها بود.
– مصدق با مظلومیت و ازخودگذشتگی، از حقوق ملت ایران و ملیشدن صنعت نفت دفاع کرد.
تلقین:
– اتفاقات تاریخ معاصر اعم از اینکه کودتای 28 مرداد باشد یا انقلاب اسلامی یا 15 خرداد، دارای ابهامات و تناقضاتی است، بنابراین نمی‌توان به باورها و روایت‌های رایج اعتماد کرد.
– اتفاقات 25 تا 28 مرداد توهین به سلطنت و جایگاه شاه بود.
– قیام 30 تیر به‌وسیلهی ملی-مذهبی‌ها صورت گرفت.
– مذهبی‌ها و آیت‌الله کاشانی به نهضت ملیشدن صنعت نفت خیانت کردند.
– علاوه بر اوباش، مردم عادی هم در اتفاقات روز 28 مرداد نقش داشتند.
– سطح مصدق و درک و خواسته‌های سیاسی وی، از سطح مردم آن روز ایران خیلی بالاتر بوده.
– متن در تلاش است تا با 2 ماهه خواندن طراحی و نقشهی کودتا، آن را یک برنامه‌ریزی کوتاه‌مدت و واکنشی در به بن‌بست رسیدن مذاکرات نشان دهد، تا برنامهای بلندمدت و پیش‌دستانه.
– در متن، به‌صراحت از نقش آیت‌الله کاشانی در کودتا سخنی بهمیان نیامده است؛ هرچند خود گزارشگر با تردید این گزاره را بیان می‌کند، اما لحن مصمم و قاطع کارشناسان گزارش، جای هیچ شک و شبه‌ای را باقی نمی‌گذارد.
– نیروهای ارتش و زاهدی از ساختار و نظم خود ارتش برای پیشبرد برنامهی سیا و سرنگونی مصدق استفاده کرده بودند. کودتاچیان بیشتر از آنکه به نیروهای خارجی وابسته باشند، با اتکا به نیروها و امکانات داخلی اقدام به پیاده کردن نقشهی خود کردند.
– بهخاطر ظرفیت پایین مردم و گروه‌های سیاسی موجود، این کودتا اجتناب‌ناپذیر بود؛ در هر صورتی این کودتا اتفاق می‌افتاد، نیروهای خارجی و طراح، خیلی هم مقصر نیستند.
اجماع:
– به‌طورکلی می‌توان گفت کنشگر متن، با تأکید بر مقصر جلوه دادن همهی طرف‌های درگیر از جمله کودتاچیان، دکتر مصدق، مردم و آیت‌الله کاشانی، بهدنبال تلطیف نگاه خصمانهی مردم ایران نسبت به دخالت‌های آمریکا و انگلیس در امور داخلی کشور و چپاول منابع ملی آن در گذشته دارد. ضمن آنکه در این میان، جهت‌گیری منفی روایت متن نسبت به اقدامات آیت‌الله کاشانی -به‌عنوان نماد افراد و فعالیت‌های مذهبی- کاملاً مشهود است.
گزاره‌های اساسی:
– آمریکایی‌ها به خاطر دخالت‌هایشان در کودتای 28 مرداد چندین بار عذرخواهی کرده‌اند.
– تمامی عوامل داخلی و خارجی در به انجام رسیدن کودتا به‌ یک اندازه سهم داشتند.
– سازمان سیا برای سرنگونی مصدق برنامه دقیق و منظمی از 2 ماه پیش داشت.
– مجسمه شاه را از میادین بهارستان و توپخانه پایین می‌کشند. در ادامه آن نام شاه از سلام صبحگاه ارتش حذف می‌شود.
– آیت‌الله کاشانی با کودتاچیان در سرنگونی مصدق همکار داشت.
– هرچند اوباش در تجمعات خیابان حضور داشتند اما حضور مردم عادی را هم نباید نادیده گرفت.
– مصدق از زمانه خودش، جامعه ایران و جامعه جهانی بسیار جلوتر بود.
– جامعه جهانی پذیرش ایران مستقل را نداشت.
4-1-1-4- گزارش چهارم: مصاحبه اختصاصی با طراح اصلی کودتای ۲۸ مرداد
تاریخ: 28/5/1392، ساعت: 22:00، زمان:6:10
مجری: در اسنادی که تازه منتشرشده است اسنادی هست از کرمیت روزولت کسی که نوه تئودور روزولت رئیس‌جمهوری پیشین آمریکا بود و چهره اصلی کودتای 28 مرداد او که دران زمان یک افسر بلندپایه سی‌آی‌ای بود از طراحان اصلی و فرمانده این کودتا بود. در دهه 80 میلادی آقای روزولت پیش از مرگش در مصاحبه با بی‌بی‌سی از پشت پرده عملیات کودتا صحبت کرد مصاحبه‌ای که امروز برای اولین بار پس از 3 دهه پخش می‌شود.
کرمیت روزولت: اگر یادتان باشد بریتانیایی‌ها را از ایران بیرون کرده بودند کارکنان شرکت نفت ایران و انگلیس اکتبر 1951 از ایران اخراج شدند و سفارت بریتانیا هم سپتامبر 1952 بود. تقریباً 2 ماه بعد از تعطیلی سفارت بریتانیا بود که سرویس اطلاعاتی بریتانیا اولین بار با من تماس گرفت. انتخابات آمریکا تازه برگزارشده بود. انگیزه‌های اصلی این عملیات یکی نفت و دیگری ترس از سلطه شوروی بر ایران بود اولی برای بریتانیا مهم بود و دومی برای آمریکا.
به‌محض اینکه تحقیقاتم تمام شد و به این نتیجه رسیدم که در صورت بروز شکافی مشخص بین شاه و مصدق مردم و ارتش ایران از شاه حمایت خواهند کرد انجام عملیات هم قطعی شد.
شاه فوق‌العاده نسبت به نیت آمریکا و بریتانیا در این کار بدبین بودند در مرحله اول توافق شده بود که شاهزاده اشرف خواهر دوقلوی شاه به تهران برود و با او صحبت کند سرویس اطلاعاتی بریتانیا با اشرف در سوئیس تماس برقرار کرد و اشرف موافقت کرد که به تهران برود رفت که شاه را در کاخش ببیند شاه نگران بود که در کاخ شنود گذاشته باشند به باغ رفتند شاه حتی از درخت‌های باغ هم مطمئن نبود گفتگوی بسیار ناموفقی بود در این زمان مصدق به خون اشرف تشنه بود بنابراین اشرف به سوئیس برگشت. دفعه بعد تلاش کردیم از طریق ژنرال شوارتسکوف با شاه ارتباط برقرار کنیم اواخر جنگ جهانی دوم رئیس طرح آموزش پلیس در ایران بود شاه این بار هم نگران لو رفتن گفتگوهایش بود و فکر می‌کنم قانع نشد که ژنرال شوارتسکوف اختیارات لازم را برای مذاکره با او دارد وقتی من او را دیدم شانس آوردم که من را شناخت می‌دانست که روزولت نیامده است تا به او دروغ بگوید.
قرار بود آیزن‌هاور در میان یک سخنرانی در سانفرانسیسکو پیامی به شاه ایران بدهد و از آن‌طرف چرچیل قرار شد تغییری در برنامه نیمه‌شب بی‌بی‌سی بدهد وقتی‌که برنامه را به شاه گفتم او گفت که لازم نیست من قانع شدم ولی من گفتم ببین بهتر است بگذاری کاری که می‌خواهند را بکنند بنابراین آیزن‌هاور در سخنرانی‌اش این کلمات را گفت و چرچیل هم ترتیب دست‌کاری در سیگنال نیمه‌شب بی‌بی‌سی را داد.
برنامه خیلی ساده بود شاه یک گارد محافظ داشت که به او وفادار بودند و تحقیقات ما هم نشان می‌داد که ارتش هم به شاه وفادار است. قرار بود که شاه رئیس گارد سلطنتی را به خانه دکتر مصدق در وسط شهر بفرستد تا او را بازداشت کند. ولی درست شب عملیات یکی از افسرها یا در صحبت با افسر دیگری بی‌احتیاطی می‌کند یا ظاهراً نظرش عوض می‌شود به‌هرحال تیمسار ریاحی که مصدق به ریاست ستاد مشترک ارتش منصوبش کرده بود و مهره شاه نبود در جریان قرار می‌گیرد و به‌سرعت خودش را به خانه مصدق می‌رساند بنابراین وقتی ژنرال نصیری با چند تانک به خانه مصدق می‌رسد می‌بیند که نیروهای ارتش منتظر او هستند. آن‌ها اصلاً نمی‌دانستند که ماجرا از چه قرار است به او اجازه می‌دهند که فرمان شاهنشاهی را به دکتر مصدق ابلاغ کند و بعد هم دستگیرش می‌کنند و برای مصاحبه می‌برندش پیش تیمسار ریاحی و ریاحی می‌گوید که فرمان‌های شاه برای عزل مصدق و جایگزینی سپهبد زاهدی به‌جای او هر دو فاقد اعتبار هستند ژنرال دو روز و نیم در زندان ماند تا اینکه ما پیروز شدیم.
آن روزها من تهران بودم. شب آخر نزدیک سفارت اقامت کردم همین‌که مصدق اعلام کرد که ژنرال زاهدی را دستگیر خواهد کرد ما توانستیم او را فراری بدهیم. رفتیم او را از آپارتمانش بردیم در زیرزمین خانه یکی از بچه‌ها او آنجا ماند تا اینکه وقتش رسید و بیرون آمد و فرماندهی نیروهای ارتش را به‌طرف خانه مصدق بر عهده گرفت.
کلاً پول بسیار ناچیزی خرج شد ما معادل یک‌میلیون دلار پول به ریال داشتیم ولی فقط معادل 70 هزار دلارش را خرج کردیم که به مهره‌های کلیدی داده شد فکر می‌کنم که بیشترش را در زورخانه‌ها خرج کردند به پهلوان‌های زورخانه دادند آن‌ها در راهپیمایی‌ها جلودار بودند.
مأموران کارکشته‌ای داشتیم که خیلی خوب می‌دانستند باید چه‌کار کنند اینکه چطور بازار را برانگیزند و علیه مصدق راهپیمایی خیابانی راه بیندازند و ارتش را به حمایت از راهپیمایی و مخالفت با مصدق ترغیب کنند و در این کار خیلی هم موفق بودند.
سر راه برگشت در لندن توقف کردم تا به سرویس اطلاعاتی بریتانیا گزارش بدهم که آن‌ها گفتند چرچیل خیلی منتظر است شما را ببیند او در بستر بیماری بود من را به محل اقامت او بردند بیشتر از دو ساعت در اتاقش بودم خیلی مشتاق بود بشنود چه اتفاقی افتاده است ملاقات ما بیش از دو ساعت طول کشید.
استخراج اطلاعات گزارش چهارم:
واژگان:
مثبت: افسر بلندپایه، وفادار، گارد محافظ، حمایت، راهپیمایی‌ها، مأموران کارکشته‌؛
منفی: طراح اصلی و فرمانده کودتا، پشت پرده عملیات کودتا، اخراج، تعطیلی سفارت، سلطه، شکاف، فوق‌العاده بدبین، شنود، تشنه به خون، نگران لو رفتن گفتگوهایش، فاقد اعتبار، فراری، مهره‌های کلیدی؛
افراد و نهادها:
مصدق: ریاست ستاد مشترک ارتش، تیمسار ریاحی، خانه مصدق؛
آمریکا: کرمیت روزولت، افسر بلندپایه سی‌آی‌ای، ژنرال شوارتسکوف، آیزن‌هاور، سفارت؛
انگلیس: کارکنان شرکت نفت ایران و انگلیس، سفارت بریتانیا، سرویس اطلاعاتی بریتانیا، بی‌بی‌سی، چرچیل؛
شاه: شاهزاده اشرف خواهر دوقلوی شاه، رئیس گارد سلطنتی، ژنرال نصیری، سپهبد زاهدی، تهران، ژنرال زاهدی، زورخانه‌ها، پهلوان‌های زورخانه، بازار؛
حزب توده: شوروی؛
استناد:
اسنادی که تازه منتشرشده، پخش مصاحبه روزولت پیش از مرگش با بی‌بی‌سی؛
قطب‌بندی:
ارزش‌های منتسب به دکتر مصدق و جبهه ملی:
– مصدق به خون اشرف تشنه بود.
ارزش‌های منتسب به آمریکا:
– قرار بود آیزن‌هاور در میان یک سخنرانی در سانفرانسیسکو پیامی به شاه ایران بدهد
– همین‌که مصدق اعلام کرد که ژنرال زاهدی را دستگیر خواهد کرد ما توانستیم او را فراری بدهیم.
– کلاً پول بسیار ناچیزی خرج شد که به مهره‌های کلیدی داده شد، بیشترش را در زورخانه‌ها خرج کردند به پهلوان‌های زورخانه دادند آنها در راهپیمایی‌ها جلودار بودند
– مأموران کارکشته‌ای داشتیم که خیلی خوب می‌دانستند باید چه‌کار کنند اینکه چطور بازار را برانگیزند و علیه مصدق راهپیمایی خیابانی راه بیندازند.
ارزش‌های منتسب به انگلیس:
– سرویس اطلاعاتی بریتانیا اولین بار با من تماس گرفت.
– سرویس اطلاعاتی بریتانیا با اشرف در سوئیس تماس برقرار کرد.
– چرچیل قرار شد تغییری در برنامه نیمه‌شب بی‌بی‌سی بدهد
– سر راه برگشت در لندن توقف کردم تا به سرویس اطلاعاتی بریتانیا گزارش بدهم.
– چرچیل خیلی منتظر و مشتاق بود بشنود چه اتفاقی افتاده است.
ارزش‌های مشترک منتسب به امریکا و انگلیس:
– انگیزه‌های اصلی این عملیات یکی نفت و دیگری ترس از سلطه شوروی بر ایران بود.
ارزش‌های منتسب به شاه و نیروهای طرفدار سلطنت‌:
– در صورت بروز شکافی مشخص بین شاه و مصدق مردم و ارتش ایران از شاه حمایت خواهند کرد.
– شاه فوق‌العاده نسبت به نیت امریکا و بریتانیا در این کار بدبین بود.
– شاه حتی از درخت‌های باغ هم مطمئن نبود.
– برنامه خیلی ساده بود شاه یک گارد محافظ داشت که به او وفادار بودند، ارتش هم به شاه وفادار بود.
پیش‌فرض:
– بی‌بی‌سی در پخش این مصاحبه اصل بی‌طرف را رعایت می‌کند.
– تغییر نگاه به مصدق به دلیل تغییر حزب حاکم در آمریکا اتفاق افتاده بود.
– موافقت با کودتا در زمان ریاست جمهوری آیزن‌هاور صورت گرفت.
– شاه نسبت به آمریکا و انگلیس مستقل بود و به خاطر شرایط و تحت‌فشار حاضر به همکاری با آنها شد.
– مصدق با خاندان سلطنتی مشکل داشت.
– در راستای بی‌طرف‌نمایی بی‌بی‌سی، این رسانه به دخالت دولت انگلیس و سرویس‌های جاسوسی آن در کودتا اذعان دارد.
– شاه و ارتش به خاطر منافع ایران حاضر به همکاری با نیروهای خارجی شدند.
– هرچند مصاحبه‌شونده به نقش فکری نیروهای انگلیس اشاره دارد اما پیش‌فرض وی این است که تمام عملیات توسط آمریکایی‌ها انجام‌شده است.
– انجام این کودتا برای سیا ساده‌تر از محاسبات انجام‌شده بود، هرچند در خلال انجام آن، اشکال به وجود آمد.
دلالت‌های ضمنی متن:
تداعی:
– دخالت آمریکا و انگلیس در دوره‌های مختلف تاریخی ایران
– دخالت‌های بیجای خانوادهی سلطنتی در مسائل سیاسی ایران در زمان حکومت پهلوی
– کمک آمریکا به سازمان‌دهی و تجهیز ارتش و پلیس ایران
– همچنین این مصاحبه تداعی‌کنندهی دخالت بی‌بی‌سی در جریان کودتای 28 مرداد است که نزد اذهان عمومی مردم ایران پذیرفته‌شده است.
تلقین:
– پایگاه مردمی داشتن کودتا در بین مردم، در صحبت‌های روزولت دیده می‌شود.
– بی‌بی‌سی با آوردن جملاتی نظیر «در اسناد منتشرشده» و «… در آن زمان یک افسر بلندپایهی سی‌آی‌ای و از طراحان اصلی و فرمانده این کودتا بود» و یا «آقای روزولت پیش از مرگش در مصاحبه با بی‌بی‌سی از پشت پردهی عملیات کودتا صحبت کرد» تلاش دارد تا اینگونه به مخاطب خود تلقین کند که این اطلاعات دست ‌اول، ابهامات این واقعهی تاریخی را مرتفع می‌سازد.
– متن تلاش دارد تا پیش‌فرض خود را در مورد نقش بالادستی آمریکا به‌عنوان طراح و مجری و محور کودتا به‌ مخاطب القا کند.
– علی‌رغم همراهی انگلیس در کودتا، گوینده تلاش دارد تا این همراهی را بیشتر یک نقش مشورتی و حاشیه‌ای جلوه دهد. به‌طوری‌ که حتی چرچیل اخبار کودتا را نه از مأموران خود، که از یک مأمور سیا دریافت کند.
اجماع:
– کنشگر متن با آوردن جملاتی نظیر «در اسناد منتشرشده» و «… در آن زمان یک افسر بلندپایهی سی‌آی‌ای و از طراحان اصلی و فرماندهی این کودتا بود» و یا «آقای روزولت پیش از مرگش در مصاحبه با بی‌بی‌سی از پشت پردهی عملیات کودتا صحبت کرد» در تلاش است با این گزارش نزد مخاطب از جایگاه بالایی برخوردار باشد و گویی با پخش این مصاحبه دست به افشاگری بزرگی زده است و از این رهگذر هم اعتبار خود را بالاتر ببرد و هم با توجه به پخش اشارهی روزولت به نقش بی‌بی‌سی در کودتا، بی‌طرفی خود را اثبات کرده، بتواند روایت مطلوب خود را برای مخاطب، موجه جلوه دهد. بهنظر می‌رسد در این برنامهها از تکنیک برجسته‌سازی و تقلیل‌گرایی در جای‌جای گزارش‌ها استفاده ‌شده است. بی‌بی‌سی همچنین با استفاده از سخنان روزولت دربارهی پشتیبانی مردم و ارتش از شاه و هزینه کردن پول‌ها بین پهلوان‌های زورخانه، تلاش دارد تا مخاطب را به این گزاره برساند که اقبال عمومی به شاه در زمان کودتا بسیار زیاد بوده. به‌نظر می‌رسد گفتن این حرف از زبان برنامه‌ریز اصلی و طراح کودتا که خود در جریان اتفاقات کودتا بوده، تأثیر بیشتری خواهد داشت.
گزاره‌های اساسی:
– پخش مصاحبه‌ای از طراح اصلی کودتا پس از 3 دهه از بی‌بی‌سی فارسی برای اولین بار صورت می‌گیرد.
– شاه نسبت به آمریکا و انگلیس بدبین بود.
– چرچیل تلاش کرد تا با تغییر در برنامه بی‌بی‌سی حسن نیت خود را به شاه ثابت کند.
– شاه برای پیشینه خانوادگی روزولت اعتبار زیادی قائل بود.
– کودتا علی‌رغم دشوارهای برنامه‌ریزی نشده برای آمریکایی‌ها به‌راحتی انجام شد.
– مردم و ارتش، طرف شاه بودند.
– آمریکا و سیا طراح و عامل و انجام دهنده کودتا در ایران بودند.
– کودتا در کل هزینه کمی برای سیا داشت.
– پول بین پهلوان‌ها و در روزنامه‌های تهران خرج شد.
– انگلیس نقش حاشیه‌ای و مشورتی را در جریان کودتا داشت.
5-1-1-4- گزارش پنجم: پیامدهای کودتای ۲۸ مرداد
تاریخ: 28/5/1392، ساعت: 22:00، زمان:10:10
مجری: ۶۰ سال پیش در ایران اتفاقی افتاد که آینده این کشور را عوض کرد تحولاتی که کودتای ۲۸ مرداد به راه انداخت سال‌ها بعد به سرنگونی حکومت پهلوی انجامید و رابطه ایران و آمریکا را تیره‌وتار کرد در شب‌های گذشته به جنبه‌های مختلفی از ماجرای ۲۸ مرداد پرداختیم حالا گزارش مجید خیام دار را در مورد پیامدهای آن واقعه ببینیم.
گزارشگر: کودتای۲۸ مرداد یک جابجایی ساده قدرت نبود ایران را دگرگون کرد اثر فوری آن سرنگونی دولت نخست‌وزیر محمد مصدق بود که به شیوه‌ای دموکراتیک انتخاب‌شده بود و قهرمان ملی کردن صنعت نفت ایران شناخته می‌شد به اتهام خیانت محاکمه‌اش کردند او زندانی و درنهایت تبعید شد همچنین تحریم بین‌المللی نفت ایران برداشته شد و این کشور توانست دوباره نفتش را در بازارهای خارجی بفروشد محمدرضا شاه که در جریان کودتا از ایران رفته بود به کشور بازگشت و او هوادارانش واقع ۲۸ مرداد را نه کودتا بلکه رستاخیز ملی نامیدند.
یرواند آبراهامیان، استاد تاریخ ایران در کالج باروک نیویورک: اعتمادبه‌نفس شاه بعد از کودتا خیلی بیشتر شد به‌مرورزمان که درامد نفت هم بیشتر شد اعتمادبه‌نفس او بیشتر و بیشتر شد اما نیت و آرزویش از همان سال 1320 که به سلطنت رسید این بود که نظام حکومت پدریش را بازسازی کند.
مازیار بهروز، استاد تاریخ معاصر خاورمیانه در دانشگاه ایالتی سانفرانسیسکو: شاه آن چیزی که مصدق می‌گفت شما باید سلطنت کنی نه حکومت و مشروطه سلطنتی هم یعنی همین. از ۲۸ مرداد شروع کرد به حکومت کردن در کنار سلطنت کردن.
بعدازآن کودتا سرکوب مخالفان فصلی طولانی از اختناق سیاسی به وجود آورد که منتقدان شاه آن را زمستان خواندند نماد بارز این اختناق سازمان اطلاعات و امنیت کشور ساواک بود که حدود ۳ سال بعد از واقعه ۲۸ مرداد تأسیس شد.
بهروز: ستاد کودتا تبدیل می‌شود به ساواک و سیستماتیک می‌شود و نظام‌یافته می‌شود و اختناق گسترش پیدا می‌کند و ثبات از طریق اختناق تشکیل می‌شود نه ثبات از طریق اصلاح و اختناق.
از اوایل دهه 40 خورشیدی شاه اصلاحات اقتصادی و اجتماعی گسترده‌ای آغاز کرد اما این نه‌تنها مخالفان را راضی نکرد بلکه آن‌ها را به شاه بدبین‌تر هم کرد.
آبراهامیان: البته بسیاری از اصلاحاتی که شاه انجام داد ازجمله اصلاحات ارضی و غیره از مدت‌ها قبل آرزوی روشنفکران بود، اما اصلاحات او روشنفکران را جذب نکرد چون معتقد بودند که او در کارش صادق نیست و انگیزه‌های بدی دارد؛ فکر می‌کردند که انگیزه واقعی شاه نه اصلاح بلکه تحکیم موقعیت خودش است.
واقعه ۲۸ مرداد اگرچه حکومت شاه را در کوتاه‌مدت تثبیت کرد، در بلندمدت به سرنگونی او شتاب داد. در دوران پس از کودتا بسیاری از مخالفان حکومت مرام انقلابی در پیش گرفتند، آن‌ها دیگر فقط به برانداختن شاه و حتی کل نظام سیاسی وقت می‌اندیشند.
بهروز: کودتای ۲۸ مرداد در وهله اول،‌ از همه مهم‌تر مشروعیت مشروطیت را در ایران از بین برد. آن قانون اساسی را یعنی حکومت شاه که قرار بود مشروطه باشد مشروط به قانون باشد و بر اساس قانون اساسی باشد به‌کلی از بین رفت مشروعیت خود سلطنت را از بین برد مشروعیت خود محمدرضا شاه را از بین برد.
بعضی از مخالفان حکومت مشی مسلحانه در پیش گرفتند. رویاروی آن‌ها به‌تدریج تندتر و گسترده‌تر شد. سرکوب‌هایی که بعدازآن کودتای ۲۸ مرداد به راه افتاد؛ در بلندمدت هم شرایط انقلاب را فراهم کرد، همه زمینه افتادن رهبری انقلاب به دست اسلام‌گراها را.
آبراهامیان: بعد از سال 1332 بسیاری از تشکیلات سکولارها و طبقه متوسط متلاشی شد اما حکومت نمی‌توانست مسجدها و بازارها را از بین ببرد آنچه باقی ماند تشکیلاتی بود که بیش از همه فرصتی برای جنبش خمینی فراهم می‌کرد نه برای لیبرالیسم یا سوسیالیسم.
روابط ایران و آمریکا هم به‌تدریج بسیار گسترده شد تا آنجا که آمریکا بزرگ‌ترین متحد و حامی خارجی شاه شناخته می‌شد. بسیاری از منتقدان شاه دیگر او را مطیع بی‌چون‌وچرای آمریکا می‌دانستند.
گری سیک، عضو پیشین شورای امنیت آمریکا: به‌عنوان کسی که در جریان انقلاب و قبل از آن در کاخ سفید حضور داشت؛ می‌توانم به شما بگویم که این تصور کاملاً غلط بود شاه به تشخیص خودش عمل می‌کرد. در بسیاری از موارد به‌جای اینکه ما بگوییم او چه بکند و چه نکند؛ او بود که به ما می‌گفت که چه کنیم و چه نکنیم، اما این تصور در ایران جا افتاد و هرگز تغییر نکرد. به‌این‌ترتیب می‌توانیم بگویم که انقلاب سال 57 همانقدر که انقلاب علیه شاه بود انقلاب علیه آمریکا هم بود.
کمتر از یک سال از پیروزی انقلاب گروهی از دانشجویان تندرو سفارت آمریکا در تهران را اشغال کردند و ده‌ها کارمندش را گروگان گرفتند. آن‌ها از آمریکا می‌خواستند که شاه را که برای درمان بیماری‌اش به آنجا رفته بود، تحویل دهد. می‌گفتند که نگران است که آمریکا بخواهد شاه را به قدرت برگرداند.
عباس عبدی، از تصرف کنندگان سفارت آمریکا در تهران: ۲۸ مرداد یک تداومی داشت که طی ۲۵ سال و بعدازاین تداوم با انقلاب و بردن شاه به آمریکا یک نوع بازسازی آن اتفاق در اذهان تجلی ‌شد، بنابراین یک نوع دفاع بود در برابر تکرار واقعه مشابه.
آیت‌الله خمینی رهبر وقت ایران این گروگان‌گیری را انقلاب دوم نامید؛ خصومتی طولانی میان ایران و آمریکا آغاز شد. عباس عبدی که 20 سال بعدازآن حمله به سفارت با یکی از گروگان‌های سابق در کنفرانسی در فرانسه دیدار کرد، می‌گوید بعدازآن گروگان‌گیری دو کشور برای چانه‌زنی در موضع برابر قرار گرفتند.
عبدی: وقتی‌که با آقای باری روزن صحبت کردم، حسم این بود که این‌ها یک کاری کردند؛ پاسخش را هم دیدند. بنابراین من دیگر هیچ احساس یک ایرانی شکست‌خورده در برابر آمریکا را نداشتم و فکر می‌کنم الآن این حس می‌تواند کاملاً وجود داشته باشد و از یک موضع برابر بنشینند و باهم دیگر مسائلشان را مطابق منافعشان حل کنند.
دعوا پرپیچ‌وخم ایران و آمریکا بیش از یک دهه است که پیچ تازه‌ای پیداکرده است؛ مسئله هسته‌ای پافشاری ایران بر موضعش و تحریم‌های بین‌المللی به رهبری آمریکا زخم‌های کهنه را تازه کرده است. 4 سال پیش رئیس‌جمهوری آمریکا در دانشگاه قاهره مصر گفت که ایران و آمریکا نباید دربند اتفاقا‌ت گذشته بمانند او پیشنهاد کرد که دو کشور بدون پیش‌شرط و با احترام متقابل گفتگو کنند.
اوباما، رییسجمهور امریکا: آمریکا در میانه جنگ سرد در سرنگونی دولت وقت ایران که به‌صورت دمکراتیک انتخاب‌شده بود نقشی بازی کرد. از زمان انقلاب اسلامی ایران در گروگان‌گیری و اعمال خشونت‌آمیز علیه نظامی‌ها و غیرنظامی‌های آمریکایی نقش داشته است؛ این را همه می‌دانند. من به حکومت و مردم ایران گفته‌ام که به‌جای اینکه گرفتار گذشته بمانیم مایل هستم به جلو حرکت کنیم.
(صدای شعار مرگ بر آمریکا حاضران نزد مقام معظم رهبری پیش از سخنان گزارشگر)
اما رهبر ایران و هوادارانش همواره گفته‌اند که گفتگو با آمریکا سودی ندارد. آیت‌الله خامنه‌ای پارسال در تأیید این خبر دست‌کم در دو سخنرانی جداگانه ماجرای ۲۸ مرداد را شاهد آورد.
آیت‌الله علی خامنه‌ای، رهبر ایران: مذاکره با آمریکا مشکلی را حل نمی‌کند. کجا این‌ها به عده‌های خودشان عمل کردند ۶۰ سال است از ۲۸ مرداد 32 تا امروز در هر موردی که به آمریکایی‌ها مسئولین این کشور اعتماد کردند ضربه خوردند.
جان لین‌برت از گروگان‌های سفارت آمریکا در تهران بود و سال‌ها بعد در اوایل دولت باراک اوباما مسئول بخش ایران در وزارت خارجه آمریکا شد آقای لین‌برت می‌گوید گام اول برای رهایی از به گفته او اشباح تاریخ و حرکت به جلو می‌تواند نشستی میان اندیشمندان و سیاستمداران دو کشور درباره کودتای ۲۸ مرداد باشد.
جان لین‌برت، مدیر پیشین بخش ایران در وزارت خارجه امریکا: باهم بنشینند، صحبت کنند، این‌طور شده و این‌طور بوده و این‌طور نبوده. این تا آن را ندیده بگیرند تا می‌خواهند قایم کنند؛ این هم می‌ماند مثل یک زخم می‌ماند که روزبه‌روز بدتر می‌شود چرک می‌کند سم می‌اندازد در بدن و آدم نیاید واقعاً به این مسئله برسد باید مثل یک زخم بیاید معالجه کند.
شاید حالا فرصتی برای عبور از گذشته پرتلاطم در رابطه ایران و آمریکا به وجود آمده باشد؛ دولتی جدید در ایران بر سرکار آمده است، که از تلاش برای جلب اعتماد بین‌المللی و احتمال گفتگو با آمریکا سخن می‌گوید.
حسن روحانی، رییس‌جمهور ایران: در عرصه روابط بین‌المللی گام‌های جدیدی.
رهبر ایران‌ هم گفته است که از خط‌مشی کلی رئیس‌جمهوری جدید در سیاست خارجی حمایت می‌کند؛ هرچند نشانه‌ای موجود نیست که نظرش درباره مذاکره با آمریکا عوض‌شده باشد. اشباح تاریخ ۶۰ ساله که از زمان کودتای ۲۸ مرداد سرگردان هستند معلوم نیست تا کی بر رابطه ایران و آمریکا چنگ خواهند زد.
استخراج اطلاعات گزارش پنجم:
واژگان:
مثبت: دمکراتیک، قهرمان ملی، اصلاحات اقتصادی و اجتماعی، اعتمادبه‌نفس
منفی: سرنگونی، حکومت پهلوی، تیره‌وتار، اثر فوری، خیانت، محاکمه، زندانی، تبعید، تحریم، رستاخیز، سرکوب مخالفان، اختناق سیاسی، مخالفان، اصلاحات ارضی، بزرگترین متحد، حامی خارجی، مطیع بیچونوچرا، تندرو، اشغال، گروگان، ، ضربه؛
افراد و نهادها:
مصدق: ایران، روشنفکران؛
آمریکا: سفارت آمریکا
شاه: حکومت پهلوی، سازمان اطلاعات و امنیت کشور ساواک؛
گروهای مذهبی: انقلاب، دانشجویان؛
قطب‌بندی:
ارزش‌های منتسب به دکتر مصدق و جبهه ملی:
– مصدق میگفت شما باید سلطنت کنید نه حکومت و مشروطی سلطنتی.
– تشکیلات سکولارها و طبقه متوسط توسط شاه متلاشی شد.
ارزش‌های منتسب به آمریکا:
– انقلاب ایران، انقلاب علیه آمریکا هم بود.
– اوباما: آمریکا در میانی جنگ سرد در سرنگونی دولت وقت ایران که به‌صورت دمکراتیک انتخاب‌شده بود نقشی بازی کرد.
ارزش‌های مشترک منتسب به امریکا و انگلیس:
– تحریم بینالمللی نفت ایران برداشته شد.
ارزش‌های منتسب به شاه و نیروهای طرفدار سلطنت‌:
– شاه و هوادارانش واقعهی 28 مرداد را نه کودتا بلکه رستاخیز ملی نامیدند.
– اعتمادبه‌نفس شاه بعد از کودتا و بالاتر رفتن درآمد نفت خیلی بیشتر شد.
– کودتای 28 مرداد مشروعیت مشروطیت و مشروعیت خود سلطنت را در ایران از بین برد.
– شاه از ابتدای حکومتش می‌خواست نظام حکومت پدریاش را بازسازی کند.
– سرکوب مخالفان فصلی طولانی از اختناق سیاسی به وجود آورد
– ستاد کودتا تبدیل می‌شود به ساواک و سیستماتیک میشود و نظامیافته میشود
– شاه اصلاحات اقتصادی و اجتماعی گستردهای آغاز کرد.
– منتقدان شاه معتقد بودند او در کارش صادق نیست و تنها به فکر تحکیم موقعیت خودش است.
– منتقدان شاه او را مطیع بی‌چون‌وچرای امریکا می‌دانستند.
– شاه به تشخیص خودش عمل میکرد.
– کودتای 28 مرداد یک جابجایی سادهی قدرت نبود.
– شاه برای درمان بیماریاش به آمریکا رفته بود.
ارزش‌های منتسب به گروهای مذهبی:
– مخالفان حکومت مشی مسلحانه در پیش گرفتند.
– زمینه افتادن رهبری انقلاب به دست اسلامگراها
– مسجدها و بازارها را از بین ببرد آنچه باقی ماند تشکیلاتی بود که بیش از همه فرصتی برای جنبش خمینی فراهم میکرد.
– مقام معظم رهبری: از 28 مرداد 32 تا امروز در هر موردی که به آمریکاییها مسئولین این کشور اعتماد کردند ضربه خوردند.
استناد:
یرواند آبراهامیان- اسناد تاریخ ایران در کالج باروک نیویورک، مازیار بهروز- اسناد تاریخ معاصر خاورمیانه در دانشگاه ایالتی سانفرانسیسکو، گری سیک- عضو پیشین شورای امنیت آمریکا، عباس عبدی- از تصرف‌کنندگان سفارت آمریکا در تهران، جان لین‌برت- مدیر پیشین بخش ایران در وزارت خارجه امریکا، سخنان مقام معظم رهبری، اوباما، حسن روحانی؛

مطلب مرتبط :   نفت، بانک، قرارداد، شاه، ایران،

پیش‌فرض:
– کودتای 28 مرداد تاریخ را دگرگون کرد.
– عامل به وجود آمد انقلاب کودتای 28 مرداد بود.
– ایران بدون نفت و درآمدش نابود است.
– مدل حکومتی سلطنت مشروطه عالی‌ترین و مطلوب‌ترین روش حکومت است.
– سرکوب بد است اما لازم بود. سرکوب باید نقش مکمل را بازی می‌کرد نه نقش اصلی.
– ساواک مسئول سرکوب مردم بود.
– شاه قصد اصلاح جامعه را داشت.
– اسلام‌گراها از اول هم تندرو و به دنبال مبارزه مسلحانه بودند.
– مذهبی‌ها از شرایط به وجود آمده آن روز ایران سوءاستفاده کردند.
– طبقه متوسط ایران سکولار هستند.
– شاه در مبارزه با مذهبی‌ها مسامحه کرد.
– شاه گوش به‌فرمان آمریکا بود.
– دکتر مصدق اصلاح‌طلبی بدون خشونت بود.
– ریشه و جایگاه انقلاب در بین طبقه روشنفکر و متفکر شکل گرفت.
– مذهبی‌ها اهل گفتگو و منطق نیستند، مشی و روش آنها خشونت و ویرانگری است.
– مذاکره راهی برای از بین بردن سوءتفاهمات و دلخوری‌های گذشته است.
دلالت‌های ضمنی:
تداعی:
– مشروطه برای استقرار دموکراسی بود. در واقع، مشروطهی سلطنتی برای برقراری دموکراسی در ایران کافی بود.
– شاه اجراکنندهی دستورات آمریکا در ایران و منطقه نبود.
– تحریم بین‌المللی نفت در آن زمان، تداعی‌کنندهی تحریم اخیر جمهوری اسلامی بهخاطر مسئله‌ی هسته‌ای است.
– ساواک برای تأمین امنیت سلطنت شاه به هر روشی اعم از شکنجه، قتل و زندان متوسل می‌شد.
تلقین:
– آمریکا قصد کمک به شاه را نداشت و به وی پناهندگی نداده بود.
– مشکلات بهوجود آمده در ایران آن زمان، بهخاطر نوع مدیریت نخست‌وزیری مصدق بود.
– در شرایط آن روز ایران، اختناق برای کمک به ثبات لازم بود.
– اصلاحات ارضی شاه مورد نیاز جامعه بود و اقشار تحصیل‌کرده و روشنفکر هم این اصلاحات را پشتیبانی می‌کردند.
– اسلامگراها و مذهبی‌ها خشن هستند. (با نشان دادن تصویر اسلحه و چاقو روی سر مجسمهی شاه)
– آمریکا درصدد رفع اشتباهات گذشته و عذرخواهی است.
– این ایرانی‌ها هستند که عذرخواهی آمریکایی‌ها را قبول نمی‌کنند.
– غیر منطقی، یکدنده و لجباز بودن مسئولین جمهوری اسلامی.
– روشنفکران و قشر تحصیل‌کرده با شاه و حکومت همراه و یکدل نبودند.
– متن تلاش دارد تا به مخاطب خود القاء کند که برخلاف تصور عمومی، شاه نه‌تنها دارای استقلال بود، بلکه نظرات و عقاید خود را به آمریکایی‌ها دیکته و تحمیل می‌کرد.
اجماع:
– نویسندهی متن در تلاش است تا از منظر رابطهی ایران و آمریکا، به واقعهی کودتای 28 مرداد بنگرد و مخاطب را بر سر این مسئله با خود همراه سازد که هرچند آمریکایی‌ها با اشتباه خود، یعنی کودتا، منجر به سقوط دولت دموکراتیک مصدق شدند و به افزایش دیکتاتوری در کشور کمک کردند، اما پیامدهای این اقدام در ایجاد موج احساسات ضد آمریکایی در بین مردم ایران و مصمم شدن مخالفان در مبارزه با حکومت مورد تأیید آمریکا، یعنی نظام سلطنتی و در نهایت سقوط رژیم شاه، پاسخ اشتباه آنان بود. همچنین در ادامه سعی می‌شود بدون اشاره به دشمنی‌های آمریکا در حق ملت ایران، اشغال سفارت این کشور توسط دانشجویان، پاسخ به کودتای 28 مرداد تفسیر شود تا از این رهگذر زمینه برای کاهش احساس تنفر تاریخی مردم ایران از اقدامات دولت آمریکا مهیا شود. بههمین جهت می‌توان اینگونه تحلیل کرد که کنشگر متن، بهدنبال مقدمه‌سازی برای انجام گفتگوهای دوجانبهی ایران و آمریکا و کنار گذاشتن اختلافات گذشته است و در این میان رهبران آمریکا افرادی مشتاق به مذاکره و صلح‌طلب و در مقابل رهبران انقلاب افرادی کینه‌جو تصویر می‌شوند که با دستاویز قرار دادن کودتای 28 مرداد، همچنان خواهان ادامهی روابط خصمانه با جهان غرب و به‌خصوص آمریکا هستند.
گزاره‌های اساسی:
– کودتای 28 مرداد تأثیرات عمیقی در جامعه ایران داشت که این تأثیرات تا زمان حال ادامه پیداکرده است.
– شاه بعد از کودتا قدرت خود را بیش‌ازپیش با اختناق از طریق ساواک افزایش داد.
– شاه در دهه 40 با اصلاحات اقتصادی و اجتماعی گسترده از جمله اصلاحات ارضی درصدد اصلاحات ساختاری جامعه برآمد.
– شاه با نابودی تشکیلات سکولارها و طبقه متوسط، راه را برای یکه‌تازی مذهبی‌ها و طرفداران امام خمینی باز کرد.
– اینکه از نظر بسیاری شاه مطیع بی‌چون‌وچرای آمریکا بود، تصویری کاملاً غلط بود که هرگز تغییری نکرد.
– دانشجویان برای جلوگیری از تکرار عملیاتی مشابه 28 دست به اشغال سفارت آمریکا و گروگان‌گیری زدند.
– اوباما: آمریکا در میانه جنگ سرد در سرنگونی دولت وقت ایران که به‌صورت دمکراتیک انتخاب‌شده بود نقشی بازی کرد. از زمان انقلاب اسلامی ایران در گروگان‌گیری و اعمال خشونت‌آمیز علیه نظامی‌ها و غیرنظامی‌های آمریکایی نقش داشته است؛ این را همه می‌دانند. من به حکومت و مردم ایران گفته‌ام که به‌جای اینکه گرفتار گذشته بمانیم مایل هستم به جلو حرکت کنیم.
– دولتی جدید در ایران بر سرکار آمده است، که از تلاش برای جلب اعتماد بین‌المللی و احتمال گفتگو با آمریکا سخن می‌گوید.
– مقام معظم رهبری: ۶۰ سال است از ۲۸ مرداد 32 تا امروز در هر موردی که به آمریکایی‌ها مسئولین این کشور اعتماد کردند ضربه خوردند.
– رهبران ایران با ذهنیت‌های منفی و نگاه‌های اغراق‌آمیز اجازه هیچ‌گونه گفتگو و رابطه‌ای را به آمریکایی‌ها می‌دهند.
6-1-1-4- گزارش ششم: سهم نیروهای داخلی در کودتای ۲۸ مرداد
تاریخ: 30/5/1392، ساعت: 22:00، زمان:8:04
مجری: در شصت دقیقه سری بزنیم به شصت سال پیش، بعد از کودتای 28 مرداد نقش دولت آمریکا و بریتانیا در سرنگونی دولت محمد مصدق بر کسی پوشید نمانده ولی این رخداد تاریخی فقط محصول نیروهای خارجی نبود. سهم نیروهای داخلی چه بود؟ نیروهایی که خواسته یا ناخواسته، دانسته یا ندانسته با کودتاچیان همساز شدند. فریبا صحرایی گزارش می‌دهد.

مطلب مرتبط :   فرهنگ، تئاتر، ترجمه، تاریخی، متون