عنوان :تحقیقی با کلمه کلیدی:

اگرچه همان گونه که گفته شده است،نیروی انسانی یا همان سرباز در جنگ زمینی نسبت به سایر جنگ های دریایی و هوایی از اهمیت بیشتری برخوردار است947 و در واقع((در سیستم پشتیبانی یک پارچه،نیروی زمینی عنصر سرباز را با اهمیت تلقی نموده و تمام تلاش خود را معطوف به ارتقاء توانایی عنصر مذکور می نماید و سعی دارد تمام نیازهای تکنیکی و تاکتیکی و اطلاعاتی و ارتباطاتی و هم چنین مقاومت جسمانی سرباز برآورده شود
به عنوان مثال،شرایطی فراهم می آورد که ضمن در نظرگرفتن چابکی سرباز،ایمنی و حفاظت حتی در برابر تشعشات هسته ای فراهم آید و عبور از مناطق آلوده میکروبی و شیمیایی،تسهیل شود948))،اما این امر نافی نقش تسلیحات جنگی متعارف هم چون تانک ها،تسلیحات کوچک و سبک و مین های زمینی در عرصه مخاصمات زمینی نخواهد شد
به همین دلیل در این بخش به نقش و کاربرد سه نوع تسلیحات جنگی متعارف که بیشترین کاربرد را در عرصه جنگ های زمینی دارند،پرداخته می شود

1-تانک ها:
تانک ها به عنوان اصلی ترین تسلیحات متعارف سنگین مورد استفاده در مخاصمات مسلحانه بین المللی مطرح می باشند
اگرچه،پیش از جنگ جهانی اول کاربرد تانک ها به صورت موردی در چندین جنگ مورد امتحان قرار گرفت اما توسل عمده به تانک ها در جریان جنگ جهانی اول به وسیله نیروهای بریتانیایی،فرانسوی و آلمانی موجب افزایش تلفات انسانی شد
از جمله نمونه اولیه تانک ها در انگلیس،به نام ویلی کوچک 949در آگوست 1915 ساخته و از فوریه 2016 با نام تانک مارک یک 950توسط نیروی زمینی ارتش بریتانیا مورد استفاده قرار گرفت951
با این حال،مشکل اصلی تانک های اولیه در قوه محرک آنها بود به گونه ای که کاربرد آنها را به دلیل عدم قابلیت انعطاف پذیری در مقایسه با سایر تسلیحات متعارف روز،بسیار کند می نمود
این امر موجب شد تا در فاصله دو جنگ جهانی اول و دوم ،تحقیقات زیادی برای افزایش قابلیت های تانک ها به ویژه در کشورهای اروپای غربی و ایالات متحده صورت بپذیرد با این حال این تحقیقات تنها منجر به تغییرات محدودی در قابلیت این تانک ها آن هم در کشورهای معدود در طول جنگ جهانی دوم شد952
از سوی دیگر،این پیشرفت فناوری تانک ها دکترین نظامی دولت های بکارگیرنده این ادوات را در طول جنگ جهانی دوم تغییر داد به طوری که آلمان نازی با ایجاد دکترین بلیتز کرایگ 953،معتقد بود که برای تاثیر بیشتر حملات تانکی بایستی حملات هوایی همراه آن صورت پذیرد954
در طول جنگ جهانی دوم نیز تانک هایی هم چون تانک تی-35 955اتحاد جماهیر شوروی(سابق)،تانک ام 3 956ایالات متحده آمریکا،تانک چار بی957 فرانسه مورد کاربرد وسیع قرار گرفتند
در طول جنگ های بعد از جنگ جهانی دوم نیز به کرات از تانک ها استفاده شده است که از جمله می توان به اشغال افغانستان در مورد نیروهای شوروی در دهه 80 و هم چنین اشغال عراق توسط ایالات متحده در سال 2003 اشاره نمود
باید به این واقعیت تصدیق داشت که با تکیه بیشتر نیروهای مسلح دولت ها بر نیروهای هوایی و دریایی،امروزه توسل به تانک ها کمتر از گذشته به چشم می خورد
با این حال این امر نافی عدم اهمیت کاربرد راهبردی آنها در عرصه جنگ های زمینی نمی گردد
در ادامه به قواعدی که به صورت کلی و جزیی در مورد کاربرد تانک ها در مخاصمات زمینی است پرداخته می شود
بر مبنای شق الف بند 5 ماده 51 پروتکل اول الحاقی،بمباران نمودن یک هدف نظامی که در شهر،روستا یا هر مکان دیگری که در نزدیکی مرکز تجمع غیرنظامیان باشد ممنوع می باشد
هم چنین از کاربرد حملات تانکی که انتظار می رود که آسیب های وارده آن به غیرنظامیان و اهداف غیرنظامی بیش از انچه است که ضرورت نظامی و اصل تناسب ایجاب می نماید؛ممنوع می باشد
هم چنین برمبنای ماده 26 قواعد کنوانسیون لاهه 1899 که مقرر می دارد : ((فرمانده نیروی حمله کننده قبل از آغاز بمباران می بایستی حداکثر تلاش خود را که می تواند برای هشدار دادن به مقامات (منطقه هدف )) به کار گیرد958
)) قبل از حملات تانکی باید هشدارهای لازم از سوی فرمانده نیروهای متخاصم به طرف مقابل داده شود
این مقررات در شق ج بند 2 ماده 57 پروتکل اول الحاقی هم تکرار شده است و به موجب آن مقرر شده است که ((هشدار قبلی موثر می بایستی به موجب حملاتی که بر جمعیت غیرنظامی اثر می گذارد به جز شرایطی که ایجاب نمی نماید؛داده شود959
)) در طرفین متخاصم با توافق یکدیگر یا به صورت یکجانبه می توانند محدودیت هایی را بر هدف گیری وسایل رزمی خود از جمله تانک ها که حتی در اسناد حقوق بین الملل بشردوستانه مندرج نشده است؛اعمال نمایند
نمونه بارز آن را می توان در جریان جنگ عراق در سال 2003 توسط نیروهای ائتلاف بین المللی مشاهده نمود که بر مبنای آن قواعد درگیری در جنگ نیروهای ائتلاف در عراق،نیروهای مسلح آنها در جنگ زمینی از جمله در کاربرد تانک ها ،سربازان را از هدف گیری تاسیسات زیربنایی دشمن از جمله تاسیسات مخابراتی ،خطوط ارتباطاتی از جمله جاده ها،بزرگراه ها و خطوط ریلی بازداشته بودند مگر اینکه برای دفاع مشروع استفاده شده یا هدف گیری آن ها مورد دستور فرماندهی کل ائتلاف قرار گرفته باشد960
حملات تانکی نباید بر مبنای کنوانسیون تغییرات زیست محیطی(انمود) 1977 و ماده 35 پروتکل اول الحاقی 1977 به هدف ایجاد تغییرات عمدی در محیط زیست به منظور وادار ساختن اثرات گسترده،بلند مدت یا شدید به عنوان وسیله انهدام،آسیب یا صدمه به یک کشور به کاربرده شود

2-تسلیحات کوچک و سبک:
علی رغم آنکه تسلیحات کوچک و سبک در انواع مخاصمات زمینی،هوایی و دریایی مورد استفاده قرار می گیرد اما با توجه به آنکه عمده کاربرد این نوع تسلیحات در جریان جنگ زمینی است،بنا شد تا در بخش مربوط به جنگ های زمینی بدان پرداخته شود
با توجه به تعریف تسلیحات کوچک و سبک در فصل اول این تحقیق از کلیات احتراز شده و ابتداء به قانون گذاری بین المللی در زمینه کاربرد تسلیحات کوچک و سبک پرداخته می شود
همان گونه که پیشتر گفته شد به جز تسلیحات کوچک و سبکی که بر طبق کنوانسیون منع برخی تسلیحات متعارف و پروتکل های پنج گانه آن ممنوع شده است یعنی تسلیحات آتش زا،مین های زمینی ضد نفر،بقایای انفجاری ناشی از تسلیحات کوچک و سبک و لیزرهای کورکننده؛کاربرد سایر تسلیحات سبک و کوچک از نظر حقوق مخاصمات مسلحانه از منع خاصی برخوردار نمی باشد
لذا در این زمینه باید از یک سو به اسناد خاص بین المللی راجع به تسلیحات کوچک و سبک از یک سو و قواعد بین المللی بشردوستانه استناد نمود
در مورد قواعد بین المللی بشردوستانه به مانند سایر تسلیحات متعارف باید سه اصل بنیادین تفکیک،منع آسیب به محیط زیست و منع آسیب غیرضروری و زاید در مورد کاربرد انواع تسلیحات کوچک و سبک مورد رعایت قرار بگیرد
در این زمینه می توان علاوه بر قواعد گفته شده در طول این فصل و فصل های قبل به قواعد بین المللی بشردوستانه که در مبحث بعدی به تفصیل مورد بحث قرار خواهند گرفت،استناد نمود
در مورد قواعد خاص حاکم بر کاربرد تسلیحات کوچک و سبک می توان به چند سند بین المللی که در فصل پیش بدان ها استناد شد،اشاره نمود
علاوه بر پروتکل 2001 راجع به تجارت غیرقانونی تسلیحات آتشین-نوعی از تسلیحات کوچک-کنوانسیون جرایم فراملی سازمان ملل متحد و هم چنین سند ردیابی و نشانه گذاری 2005-که در بخش مربوط به سازمان بین المللی پلیس جنایی(اینترپل) مورد بحث قرار خواهد گرفت-اسناد بین المللی منطقه ای به کاربرد تسلیحات کوچک و سبک توجه نموده اند که از مهم ترین آنها می توان به برنامه اقدام مشترک اتحادیه اروپایی(1998)،اعلامیه باماکو(2000)،سند چهارچوب نادی961(2000)،برنامه آندئن جامعه توسعه جنوب آفریقا962(2003) و پروتکل نایروبی(2004) اشاره نمود
اگرچه تسلیحات و کوچک از نظر سطح آمار تلفات انسانی و خسارات و آسیب های وارده ممکن است به مانند سایر انواع تسلیحات متعارف نباشد اما شیوه استفاده از آن بسیار می تواند تعیین کننده باشد
برنامه اقدام ملل متحد در زمینه پیشگیری، مبارزه و محو داد و ستد غیرقانونی تسلیحات کوچک و سبک ،علی رغم الزام آور نبودن،شیوه هایی برای کاهش کاربرد آنها در عرصه مخاصمات بین داشته است:1-برقراری کنترل متناسب ملی بر تولید تسلیحات کوچک و سبک و انتقال آنها؛2-توسعه قانون گذاری به منظور تنظیم فعالیت های واسطه گری تسلیحات کوچک و سبک؛3-تضمین مدیریت موثر و امنیت زرادخانه های تسلیحات کوچک و سبک؛4-اجرای برنامه های خلع سلاح،عدم جابه جایی در وضعیت های پسامخاصماتی از جمله جمع آوری و تخریب موثر تسلیحات کوچک و سبک؛5-توجه به نیازهای خاص کودکان متاثر از مخاصمات مسلحانه؛6-اتخاذ اقداماتی در مقابل موارد نقض تحریم های تسلیحاتی ملل متحد963
بنابراین در هر نوع کاربرد تسلیحات کوچک و سبک،این شش اصل مورد توجه قرار بگیرد
هم چنین در نوامبر 2013 به دنبال انتشار گزارش ((حفاظت از غیرنظامیان در مخاصمه مسلحانه))دبیرکل ملل متحد و نظرخواهی از دولت ها در مورد کاربرد مواد انفجاری در مناطق پرجمعیت شهری که می توانند ناشی از کاربرد تسلیحات کوچک و سبک هم باشند،قریب به اتفاق دولت ها مخالفت صریح خود را با این گونه کاربرد تسلیحات کوچک و سبک در مناطق پرجمعیت شهری اعلان نمودند964
کمیته بین المللی صلیب سرخ حتی به موارد پیشگیرانه کاربرد تسلیحات کوچک و سبک نیز پیش از این توجه خاص داشته است از جمله آنکه در سال 2007 با انتشار سندی موسوم به ((رهنمود عملی در اعمال حقوق بین الملل بشردوستانه در تصمیمات راجع به انتقال تسلیحات965))؛بر رعایت معیارهای حقوق بین الملل بشردوستانه در زمان انتقال تسلیحات کوچک و سبک که می تواند بر روند کاربرد آنها هم تاثیر فزآینده ای داشته باشد؛تاکید نموده است
این تعهدات با معاهده تجارت تسلیحات متعارف که در سال 2013 به تصویب رسیده است کامل شده است به گونه ای که به موجب معاهده فوق الذکر،دولت ها ترغیب شده اند تا : 1-معاهده تجارت تسلیحات متعارف هر چه سریع تر امضاء،تصویب و اجراء نمایند؛2-تعهدات معاهده مزبور را نسبت به انتقال تمامی انواع تسلیحات متعارف از جمله تسلیحات کوچک و سبک و مهمات و اجزاء آن رعایت نمایند؛3-تعهد مبنی بر رعایت قواعد بین الملل بشردوستانه در هر گونه کاربرد و انتقال انواع تسلیحات متعارف از جمله تسلیحات کوچک و سبک،مورد احترام قرار دهند؛4-این چنین تعهداتی را در قوانین و رویه های داخلی خود بگنجانند؛5-سعی در همکاری و همگرایی منطقه ای و بین المللی برای مبارزه با موارد غیرقانونی کاربرد انواع تسلیحات متعارف از جمله تسلیحات کوچک و سبک داشته باشند966

3-مین های زمینی:

  • 1