مکانیابی، اجتماعی،، شهری، نور،، فضایی،

عمومی بیان شد، این الگو با مرکزیت حمل و نقل عمومی مانند مترو و اتوبوس شکل میگیرد. (پژوهشنامه حمل و نقل، سال هفتم، شماره سوم، پاییز 1389)
اصول تعریف
بهبود در جابجایی، دسترسی و محیط کالبدی مهمترین هدف این الگو ، توسعه کاربریهای مسکونی، تجاری، اداری پیرامون ایستگاه حمل و نقل است که با بهبود دسترسی به این کاربریها، محیط کالبدی نیز بهبود مییابد. به عنوان مثال انتظار میرود توسعه مبتنی بر حمل و نقل همگانی ، کیفیت هوا را مطلوبتر کند، چراکه سفرهای ماشینی در این ایده به تلفیقی از پیاده، دوچرخه و خودرو تبدیل میشود.
پیاده مداری توسعه حمل و نقل محور، مردم را به پیاده روی تشویق می کند و این هدف با وضع ضوابط طراحی همچون عقب نشینی ساختمانها، حفظ کیفیت خیابانها و ارزش فضایی محلهای عبور و مرور عمومی، ایجاد ساختمانها با کاربری مختلط مسکونی-تجاری، خیابانهای باریک پردرخت، پیاده روهای عریض و عدم عرضه پارکینگ حاشیهای در خیابان تحقق مییابد.
زندگی متفاوت در محلات شهری در توسعه مبتنی بر حمل و نقل همگانی، وابستگی به خودرو جهت دسترسی به خدمات مختلف کمتر میشود. مقیاس و طراحی جزئیات مناسب جهت پیاده روی منجر به بیشتر شدن فرصت تعاملات اجتماعی میشود.
احیای محله ها توسعه مبتنی بر حمل و نقل همگانی میتواند به وسیله حمل و نقل ریلی و یا سایر وسایل حمل و نقل به رشد اقتصادی در مناطقی که با افول اقتصادی مواجه هستند
یاری رساند. بازسازی فعالیتها باعث تشویق این توسعه شده و زیرسا ختهای محله را بهبود میبخشد.

شاخص های روانی

تعاملات فردی، تعاملات اجتماعی، جذابیت فضایی، فراخی فضا، شفافیت و خوانایی
فضایی، صدا ، تهویه هوا ، نور، آثار هنری در ایستگاه ها، نما دها، نشانه ها و مفاهیم، دید
و منظر و چشم اندازها، ایمنی اجتماعی، مکان قرارگیری ایستگاه
شاخص
های
عملکردی
تعاملات فردی، تعاملات اجتماعی، جذابیت فضایی، فراخی فضا، مسیرها و دسترسی ها ،
شفافیت و خوانایی فضایی، صد ا، تهویه هوا ، نور، دما ، طراحی و جانمایی مبلمان، نماد ها،
نشانه ها و مفاهیم، دید و منظر و چشم انداز ها، ایمنی اجتماعی، مکان قرارگیری
ایستگاه
شاخص های
زیبایی
شناختی
فراخی فضا، شفافیت و خوانایی فضایی، نور، طراحی و جانمایی مبلمان، آثار هنری در
ایستگاه ها، نمادها نشانه ها و مفاهیم، دید و منظر و چشم انداز ها
شاخص های
ایمنی مسیرها و دسترسی ها، نور، طراحی و جانمایی مبلمان، ایمنی اجتماعی، مکان قرارگیر ی ایستگاه ها
شاخص های روانی

تعاملات فردی، تعاملات اجتماعی، جذابیت فضایی، فراخی فضا، شفافیت و خوانایی
فضایی، صدا ، تهویه هوا ، نور، آثار هنری در ایستگاه ها، نما دها، نشانه ها و مفاهیم، دید
و منظر و چشم اندازها، ایمنی اجتماعی، مکان قرارگیری ایستگاه
شاخص
های
عملکردی
تعاملات فردی، تعاملات اجتماعی، جذابیت فضایی، فراخی فضا، مسیرها و دسترسی ها ،
شفافیت و خوانایی فضایی، صد ا، تهویه هوا ، نور، دما ، طراحی و جانمایی مبلمان، نماد ها،
نشانه ها و مفاهیم، دید و منظر و چشم انداز ها، ایمنی اجتماعی، مکان قرارگیری
ایستگاه
شاخص های
زیبایی
شناختی
فراخی فضا، شفافیت و خوانایی فضایی، نور، طراحی و جانمایی مبلمان، آثار هنری در
ایستگاه ها، نمادها نشانه ها و مفاهیم، دید و منظر و چشم انداز ها
شاخص های
ایمنی مسیرها و دسترسی ها، نور، طراحی و جانمایی مبلمان، ایمنی اجتماعی، مکان قرارگیر ی ایستگاه ها

شاخص های کیفیت فضایی ایستگاه های مترو
2-5- مکانیابی :
مکانیابی نوعی برنامه ریزی است که هدف آن انتخاب زیر مجموعه ای از یک مجموعه محل های کاندید برای تسهیلات است که بیشترین خدمات را فراهم میسازد. (کریم زاده ،2007). معمولا سازماندهی فضایی با دو هدف ، بهینه کردن مکان ها و همچنین ساماندهی کارکرده ها و فعالیت ها صورت میپذیرد.(ابراهیم زاده ،1386: 35)
مکانیابی تعیین مکان مناسب استقرار کاربری های گوناکون شهری است که عوامل متعددی بستگی دارد. این عوامل با توجه با ماهیت و نوع فعالیت کاربری مربوطه مشخص میگردد.(زبردست،1384)

2-5-1- معیارهای مکانیابی:
معیارهای مکانیابی در راستای اهدافی چون برنامه ریزی کاربری اراضی شهری ،تامین رفاه اجتماعی و اقتصادی شهروندان عبارتند از: 1) سازگاری 2) آسایش 3)کارآیی 4)مطلوبیت 5)سلامتی 6)استانداردهای ایمنی (پورمحمدی،1382: 93-94 )
الف) سازگاری: مکانیابی مناسب کاربری ها و جداسازی کاربری های ناسازگار از یکدیگر را گویند. سعی میشود کاربری هایی که آلودگی هایی از قبیل دود، بو، صدا و … تولید میکنند دور از مناطق مسکونی، فرهنگی،.. استقرار یابند.در مقابل فعالیت هایی که مکمل یکدیگرند در کنار هم جایابی میشوند.
ب) آسایش: فاصله و زمان ، عوامل مهمی در اندازه گیری میزان راحتی و آسایش انسانها به شمار می آید، چرا که بر اثر تامین آنها سهولت دسترسی به خدمات شهری که یکی از اهداف برنامه ریزی شهری است میسر میشود.
ج)کارآیی : یکی از عوامل اصلی تعیین کننده مکان کاربری ها در شهر، الگوی قیمت زمین شهری است ، به لحاظ اینکه هر کاربری از لحاظ اقتصادی و سرمایه گذاری تابعی از قیمت زمین است بر اساس شیوه تحلیل هزینه و منفعت معین میشود.
د) مطلوبیت : مطلوبیت و دلپذیری در برنامه ریزی کاربری اراضی شهری یعنی تلاش در جهت حفظ و نگهداری عوامل طبیعی ، ایجاد فضاهای باز و دلپذیر ،چگونگی شکل گرفتن راه ها، ساختمان ها و فضای شهری
ه) سلامتی : اعمال ضوابط محیطی و بهداشتی مناسب برای کاهش آلودگی حاصل از کاربری های مختلف و رعایت استانداردهای بهداشتی برای تامین سلامتی محیط زیست انسانی یکی از اهداف مکانیابی کاربری ها است.
و) استانداردهای ایمنی : هدف از این کار حفاظت شهر از خطرهای احتمالی است. خطرهای بلایای طبیعی مانند سیل،زلزله،طوفان و …. و غیرطبیعی مانند همجواری منطقه صنعتی با منطقه مسکونی که با اصل سازگاری مغایرت دارد و سایر مواردی که به نحوی ضریب ایمنی و امنیتی شهر را تضعیف میکنند. (پورمحمدی،1382: 93-94 )

2-5-2- مکانیابی ایستگاه های مترو :
مکانیابی ایستگاه مترو عبارت است از یافتن مناسب ترین موقعیت هندسی و جغرافیایی برای طراحی و ایجاد ایستگاه های مترو. یکی از مسائل مطرح در سیستم حمل و نقل ، مشخص کردن مکان های مناسب برای احداث ایستگاه ها میباشد. ساخت ایستگاه های حمل و نقل به منظور تأمین راحتی و ایمنی مسافران و ایجاد نظم و انضباط در توقف مترو انجام می شود. در طراحی بهینه ایستگاه ها موقعیت ایستگاه، خصوصیات هندسی ایستگاه، تجهیزات ایستگاه، علایم کنترل ترافیک، رعایت ضوابط فنی مورد بررسی قرار میگیرد. اهادف مکانیابی مناسب و طراحی ایستگاه های مترو، بالا بردن کیفیت عملکرد سیستم مترو و بهبود سطح خدمات دهی برای مردم میباشد.
تعداد و مکان ایستگاه های خطوط حمل و نقل سریع ،تاثیر زیادی بر مشخصات و عملکرد خطوط و شبکه آن دارد. طراحی و مکانیابی ایستگاه های حمل و نقل سریع بسیار مشکل و پیچیده است و شامل پارامترهای کمی و کیفی بسیاری میباشد.به همین دلیل روش کامل و دقیقی برای مکانیابی بهینه ایستگاه ها وجود ندارد. (vokan vuchic2007 )
طراحی سیستم های حمل و نقل همگانی معمولا چندین هدف را برای مکانیابی ایستگا ها در نظر میگیرند که شامل موارد زیر میباشد:
– سرویس دهی به مراکز اصلی شهر و فعالیت های موجود
– دستیابی به حداقل زمان سفر
– فراهم آوردن بیشترین پوشش جمعیتی یا منطقه ای
– حداکثر امکان دسترسی به سیستم
– جذب حداکثری مسافران
– حداقل کردن هزینه های سیستم
– سایر ملزومات (اهداف برنامه ریزی ، ارتباط با الگوی کاربری زمین ، توسعه اقتصادی، نیازهای جمعیتی و ….)
به منظور مکانیابی ایستگاه ها با تحلیل ساختار شهر برای رسیدن به اهداف مذکور تعدادی از گره های شبکه های خیابانی به عنوان مکان احداث ایستگاه ها در نظر گرفته میشود. ایستگاه های کاندید در سه دسته از ایستگاه های انتهایی ، اجباری ،میانی قرار میگیرند(پژوهشنامه حمل و نقل ،سال هشتم ، شماره اول ، بهار1390)

2-5-3- انواع ایستگاه های مترو و مکانیابی نقاط :

الف) ایستگا ه های انتهایی :
سفر قطارهای مترو از دپو تا دپو صورت میگیرد. بنابراین در نظر گرفتن ایستگاه هایی به عنوان ایستگاه های انتهایی لازم میباشد. با توجه به اینکه برای دپو فضای باز زیادی لازم است ، این ایستگاه ها باید در نقاط حاشیه ای شهر قرار گیرند. زیرا هزینه تملک زمین برای فضاهای دپو و کارگاه های تعمیرات و نگهداری سیستم در اراضی حاشیه شهر پایین است. [jienky synn,2005]

ب) ایستگاه های اجباری:
انتخاب این گره ها به عنوان محل احداث ایستگاه های لازم الوجود در شبکه مترو برای سرویس دهی به محلی خاص میباشد. ممکن است برای مدیران شهری یا برنامه ریزان ، وجود ایستگاه مترو در نقطه ای از شهر مطلوب باشد ، بنابراین میتوان با در نظر گرفتن آن نقطه به عنوان ایستگاه های اجباری ، در الگوریتم تولید مسیر پیشنهادی ، امکان گذر از آن نقطه را فراهم کرد.

ج) ایستگاه های میانی:
این گره ها به عنوان محل احداث سایر ، ایستگاه های مسیرهای شبکه مترو در نظر گرفته میشوند و در انتخاب آنها باید اهداف ذکر شده مورد توجه قرار گیرند. برای دستیابی به اهداف تعیین شده ، باید شناخت و آنالیز کامل و صحیحی از ساختار شهر و فعالیت های موجود در آن کسب کرد. همچنین جمع آوری اطلاعات از سیستم حمل ونقل داخل شهر مثل فرودگاه ها ، ایستگاه های راه آهن و پایانه های اتوبوس ، … امکان مکانیابی ایستگاه های مترو هماهنگ و مرتبط با آنها را فراهم میکند.
2-6- اصول و برنامه ریزی درونی پایانه :
تمام اصول پذیرفته شده در برنامه ریزی عناصر مهم شهری ، در برنامه ریزی پایانه ها نیز باید مد نظر قرار گیرد.در این جا تاکید بر اصولی است که در پایانه ها اهمیت ویژه ای دارند.
الف) اصل جامعیت : منظور از اصل جامعیت این است که تمامی امکانات مورد نیاز مراجعان در پایانه مهیا باشد. در شهرهای بزرگ و کلان شهرها به دلایلی چند باید امکانات یک اقامت موقت در پایانه مهیا باشد.
ب) اصل سازگاری فضاها ، فعالیت ها و همجواری درونی : سازمان فضایی پایانه مانند دیگر فضاها از ترکیب دو نوع فضا میباشد.
1.فضاهای آرام 2.فضاهای شلوغ و پر تحرک
برای مثال محل استراحت و انتظار مسافران ، جزئی از فضاهای آرام و سکوهای سوار شدن به مترو از فضاهای پر تحرک به شمار می آید. بنابراین این دو فضا باید به گونه ای باشند که قابل تفکیک باشند و بر عکس فضاهای متجان

  • 2