مشبه، شبه:، مشبه:، صناعات، دل

شراب مشبه به: لعل وجه شبه: سرخی
در بیت هفتم ) صناعت ادبی((مراعات نظیر)) به کار رفته است.
مراعات نظیر: در واژه های زخم، تیغ، خون از نوع ملازمت می با شد
صناعات معنوی که دراین غزل بکاررفته اند:
« تشبیه».
در بیت چهارم ) صناعت ادبی(( تشبیه))به کار رفته است.
/ تشبیه بلیغ: ساز شرع مشبه: شرع مشبه به: ساز وجه شبه: سامان و نظم
در بیت هفتم ) صناعت ادبی((تشبیه ))به کار رفته است.
تشبیه بلیغ: نقش غم مشبه: غم مشبه به:نقش
وجه شبه: جاودان ماندن / لوح سینه مشبه: سینه مشبه به: لوح وجه شبه: نقش گرفتن

غزل166
روز هــجــران شب فرقت یـار آخـر شد زدم ایـن فال و گذشـت اخـتر و کار آخر شد
آن همه ناز و تنعم که خزان می فـرمود عــاقـبـت در قـــدم بــاد بــهــار آخـر شد
شــــکر ایزد که به اقبال کله گوشۀ گل نــخــوت بـاد دی و شــوکت خـار آخر شد
صبــح امـــید که بد معتکف پردۀ غیب گـو بــرون آی کـــه کـار شب تـار آخر کرد
آن پریشانی شبـــهـــای دراز و غم دل هـمـه در سـایـۀ گـیـسـوی نــگار آخـر شد
باور نیست ز بد عــهـــدی ایـــام هنوز قـصــۀ غصه که در دولت یــار آخــر شــد
ساقیا لطف نمودی قدحت پــر مــی باد که بـه تـدبـیـر تو تشویش خماری آخر شد
در شمار ار چـه نیاورد کسی حـــافظ را شکر کآن محنت بـی حد و شـمـا آخـر شد

صناعات لفظی که دراین غزل بکاررفته اند:
« تضاد، مراعات نظیر، جناس وطباق».
در بیت اول )صنعت ادبی(( تضاد)) به کار رفته است.
طباق ایجاب: در واژه های روز، شب وجود دارد.
در بیت دوم ) صنعت ادبی((تضاد)) به کار رفته است.
طباق ایجاب: در واژه های خزان، بهار می باشد.
در بیت سوم ) صناعات ادبی((مراعات نظیر،جناس)) به کار رفته است.
مراعات نظیر: بین واژه های اقبال، کله گوشه و گل، خار می باشد.
جناس قلب بعض: در واژه های خار و آخر
در بیت چهارم ) صناعات ادبی(( جناس، طباق)) به کار رفته است.
جناس لاحق:در واژه های کار و تار مراعات شده است / طباق ایجاب: در واژه های صبح و شب می باشد.
در بیت پنجم ) صنعت ادبی(( حسن تعلیل)) به کار رفته است .
در بیت ششم )صناعات ادبی((جناس و ایهام)) به کار رفته است:
جناس تناسب: در عهد که معنی غیر منظور آن که روزگار می باشد با ایام تناسب دارد.
در بیت هفتم ) صنعت ادبی(( اطناب)) صورت گرفته است.
حشو ملیح: جمله دعایی قدحت پر می بارد در مصرع اول.
در بیت هشتم ) صنعت ادبی((تصدیر)) بکار رفته است. / تصدیر: شمار که در آغاز و پایان(حشو) بیت تکرار شده است.

صناعات معنوی که دراین غزل بکاررفته اند:
« استعاره،تشبیه».
در بیت سوم ) صناعت ادبی((استعاره)) به کار رفته است.
استعاره مکنیه: کله گوشه گل مستعارله: گل
مستعاره منه: پادشاه( انسان) قرینه: کله جامع: عظمت و سروری
در بیت چهارم ) صناعت ادبی(( تشبیه) به کار رفته است.
تشبیه بلیغ:
1)صبح امید مشبه: امید مشبه به: صبح وجه شبه: روشن و سفید
2)پردۀ غیب مشبه: غیب مشبه به: پرده وجه شبه: تاریکی
غزل167
سـتاره ای بـدرخـشیـد و مــاه مجلس شد دل رمــیـدۀ مـا را رفـیـق و مـونـس شـــد
نگار من که به مکتب نرفت وخـط نـنوشت بــه غــمزۀ مسأله آموز صــد مـدرس شــد
به بوی او دل بیمار عاشقان چــو بــاد صبا فـدای عارض نسرین و چـشـم نـرگس شــد
به صد مصطبه ام می نشاند اکنـون دوست گدای شهر نگه کن کــه مـیـر مــجـلس شد
خیـال آب خضر بست و جــام اســکـنـدر بــه جـرعه نوشی ســلـطـان ابوالفوارس شد
طربـسـرای مـحـبت کنـون شــود معمور کـه طــاق ابـروی یــار منش مهنـــدس شد
لب از تــرشــح مـی پـاک کن بـرای خدا کـه خـاطرم بــه هزاران گنه مــوسوس شــد
کـرشـمۀ تــو شــرابی به عـاشقان پیمود کــه علم بی خبر افتاد و عقل بی حـس شـد
چو زر عـزیــز وجـود است نظم مـن آری قـبول دولـتـیـان کـیـمـیـای این مــس شد
ز راه مــیــکـده یـاران عـنـان بــگردانیـد چترا کـه حـافـظ از این راه رفت و مفلس شد

صناعات لفظی که دراین غزل بکاررفته اند:
« واج آرایی، مراعات نظیر، التفات، مبالغه وطباق».
در بیت دوم ) صناعات ادبی((واج آرایی، مراعات نظیر)) به کار رفته است.
واج آرایی: صامت( S ) در مصرع دوم / مراعات نظیر: در واژه های مکتب، خط، مسئله آموز، مدرس(ملازمت)
در بیت سوم ) صناعات ادبی((واج آرایی و تضاد)) به کار رفته است:
واج آرایی: تکرار صامت(د) در بیت / طباق سلب: بین دو فعل شد، نشد می باشد.

در بیت چهارم ) صنعت ادبی((التفات)) از غایب(( می نشاند) به مخاطب( نگه کردن) مراعات شده است.
در بیت ششم ) صناعت ادبی((مراعات نظیر)) به کار رفته است.
مراعات نظیر: در واژه های سرا، طاق، معمور،مهندس از نوع ملازمت.
در بیت هشتم ) صناعات ادبی((واج آرایی، مبالغه)) به کار رفته است.
واج آرایی: تکرار صامت(ش) در مصرع اول
در بیت نهم ) صناعات ادبی((مراعات نظیر، مبالغه)) به کار رفته است.
مراعات نظیر: بین زر، کیمیا، مس(ملازمت) / مبالغه: از نوع تبلیغ در مفهوم بیت.

صناعات معنوی که دراین غزل بکاررفته اند:
«استعاره،تشبیه».
در بیت اول )صنعت ادبی((استعاره))وجود دارد که نوع آن:
استعاره مصرحه مطلقه: مستعار:ستاره و ماه مستعاره له: یار زیبا جامع: زیبایی و روشنی قرینه: رفیق و مونس شدن
در بیت دوم ) صناعت ادبی((استعاره)) به کار رفته است.
استعاره مصرحه مجرده: مستعار: نگار مستعارله: محبوب جامع: زیبایی، ظرافت
در بیت سوم ) صنعت ادبی(( تشبیه)) به کار رفته است.
تشبیه مرسل و مفصل: مشبه: دل مشبه به: صبا ادات: چو وجه شبه: بیمار(افتان و خیزان) / تشبیه بلیغ
مشبه: عارض مشبه به: نسرین وجه شبه محذوف: زیبایی، سپیدی / تشبیه بلیغ: مشبه: چشم مشبه به: نرگس
وجه شبه محذوف: زیبایی سیاه درون
در بیت ششم ) صناعت ادبی((تشبیه)) به کار رفته است.
تشبیه بلیغ:طاق ابرو مشبه: ابرو
مشبه به:طاق وجه شبه: خمیدگی و کمانی بودن
در بیت هشتم ) صناعت ادبی((و استعاره)) به کار رفته است.
استعاره مکنیه: کرشمه شراب پیمود مستعاره له: کرشمه
مستعاره منه: ساقی جامع: زیبایی
در بیت نهم ) صناعات ادبی((تشبیه)) به کار رفته است.
تشبیه مرسل و مفصل:نظم چو زر عزیز است مشبه: نظم مشبه به: زر ادات: چو وجه شبه: عزیز، گرانقدر
تشبیه مرسل و مفصل :مشبه: دل مشبه به: جام وجه شبه: خون در دل افتادن(سرخی) / ادات: همچ غزل168
گداخت جان کــه شود کـاردل تمـام ونشد بســوختیم دریـــن آرزوی خــــام و نشد
بلابــه گفت:شبی میــرمجلس تــوشـــوم شـدم برغبت خویشش کـمین غلام و نشد
پیــام داد کــه خـــواهم نشست بــارندان بـشد بــرندی وردی کـشیم نـــام ونشد
رواست در بــر اگــر می طپد کبــوتــردل کــه دیــد درره خود تاب وپیچ دام ونشد
بدان هوس که به مستی ببوسم آن لب لـعل چه خون که دردلم افـتاد همچوجام ونشد
بــه کــوی عشق منــه بـی دلیل راه قـدم کــه مـن بخویش نمودم صد اهتمام ونشد
فغان کــه درطلب گنج نــامـــۀ مقصــود شـدم خـراب جــهانی زغم تمــام ونشـد
دریغ ودرد کــه درجستجوی گـنج حضــور بسی شـــدم بـــگدائـی بــرکـــرام ونشد
هزارحیله بــرانگیخت حــافظ ازســرفکــر درآن هــوس کــه شــود آن نگاررام ونشد

صناعات لفظی که دراین غزل بکاررفته اند:
« واج آرایی ، طباق، مراعات نظیر».
در بیت دوم ) صناعات ادبی((واج آرایی ، طباق)) به کار رفته است.
واج آرایی: تکرار صامت(ش) / طباق ایجاب: در واژه های(میر و غلام)
در بیت سوم ) صناعات ادبی((واج آرایی و طباق)) به کار رفته است.
واج آرایی: تکرار صامت(د) / طباق سلب: مابین دوفعل (بشد، نشد).
در بیت چهارم ) صناعات ادبی(( مراعات نظیر)) به کار رفته است.
مراعات نظیر: در واژه های(( کبوتر و دام)) از نوع ملازمت.
در بیت پنجم ) صناعات ادبی(واج آرایی)) به کار رفته است.
واج آرایی:» تکرار صامت(س).

صناعات معنوی که دراین غزل بکاررفته اند:
در بیت چهارم ) صناعت ادبی(( تشبیه بلیغ)) به کار رفته است.
تشبیه بلیغ: کبوتر دل مشبه: دل مشبه به: کبوتر
وجه شبه: محذوف(گرفتار شدن)
در بیت پنجم ) صناعات ادبی( تشبیه، کنایه)) به کار رفته است.
تشبیه بلیغ: لب لعل مشبه : لب مشبه به: لعل وجه شبه: سرخی
تشبیه مرسل و مفصل:: مشبه: دل مشبه به: جام وجه شبه: خون در دل افتادن(سرخی) ادات: همچو
کنایه ایماء: خون در دل افتادن کنایه از: تحمل سختی و رنج
در بیت هفتم )صنعت ادبی((تشبیه)) به کار رفته است.
تشبیه بلیغ: گنج نامه ی مقصود مشبه: مقصود(آرزو) مشبه به: گنج وجه شبه: دست نیافتنی
در بیت هشتم )صنعت ادبی(( تشبیع)) به کار رفته است.
تشبیه بلیغ: گنج حضور مشبه: حضور مشبه به: گنج وجه شبه: ارزش و مقدار.

غزل 169
یــاری اندرکس نمی بینیم یــاران راچـــه شـد؟ دوستی کی آخرآمد،دوستداران را چـــه شد
آب حیوان تیره گون شـد،خضرفرخ پی کجاست؟ خــون چکید ازشــاخ بــادبــهارن راچه شد
کس نمی گوید کــه یـاری داشت حــق دوستی حق شناسان راچه حال افتاد یاران راچه شد؟
لعلی ازکــــان مــروت بــرنیـــامد سالــهاست تابش خورشید وسعی بــاد وباران راچه شد؟
شهر یاران بــود وخــاک مهربانان ایــن دیـــار مهربانی کی سرآمد ، شهریــار انرا چه شد؟
گــوی تــوفیق وکــرامت درمیـان افــکنده اند کس بــه میدان درنمی آید سوارانرا چه شد؟
صدهزاران گل شکفت وبانگ مــرغی بــرنخاست عندلیبان راچــه پیش آمـد،هزارانراچـه شد؟
زهره سازی خوش نمی سازدمگرعودش بسـوخت کس ندارد ذوق مستی،می گسارانراچـه شد؟
حــافظ اسرار الهی کس نـمیــدانــد خمــوش