مار، حفاظت، گیاهی، خورشیدی، سرخه

ستان تهران

باد غالب در استان تهران بادهای غربی است. هرگاه این بادها شدت بگیرند، هوای آلوده را از تهران خارج می‌کنند البته امتداد کوه‌های البرز که در میان تهران و کرج واقع شده، تا حدود زیادی بادهای غربی را به سمت شهریار منحرف می‌سازد و مانع از تخلیه کامل آلودگی می‌شود (مگر آن که شدت باد زیاد باشد).

پس از باد غربی مهم‌ترین باد در فصل تابستان از سمت جنوب و از داخل کویر به سمت شهر تهران می‌وزد و هنگام وزش، موجب انتقال گرمای هوای کویر و حمل گرد و غبار به سمت شهرهای استان می‌شود.

جریان هوای دیگری که در محدوده استان تهران می‌وزد، نسیم کوه به دشت و برعکس (دشت به کوه) است. این بادها ملایم و آرام می‌وزند و قدرت پراکنده نمودن مواد آلاینده را ندارند فقط می‌توانند در ساعات روز که باد از دشت به کوه می‌وزد، این مواد را با خود به طرف شمال تهران منتقل نمایند. مواد آلاینده پس از برخورد با کوه‌های بخش شمالی استان، در آنجا می‌مانند و شب‌ها با وزش نسیم کوه به سمت دشت، از شمال به جنوب سرازیر می‌شوند.

 

پوشش گیاهی استان تهران

پوشش گیاهی همواره از اقلیم، وضعیت ناهمواری، خاک و منابع آب تأثیر می‌پذیرد و به همین دلیل به تناسب گوناگونی شرایط فوق در نقاط مختلف استان تهران، رشد و رویش گیاهی نیز در این استان متنوع و متعدد می‌باشد. پوشش گیاهی استان تهران از جنگل‌های طبیعی، جنگل‌های دست کاشت و مراتع تشکیل شده است.

جنگل‌های طبیعی: جنگل‌های طبیعی استان تهران در نقاط مختلف استان از جمله دامنه‌های جنوبی البرز و ارتفاعات تهران پراکنده شده‌اند. گونه‌های گیاهی که در این نقاط می‌رویند عبارتند از بادام کوهی، پسته، انجیر و زرشک

جنگل‌های دشت کاشت: ایجاد این گونه جنگل‌ها طی سال‌های اخیر و به منظور گسترش فضاهای سبز استان و ایجاد پارک‌های جنگلی جدید صورت گرفته است که بزرگ‌ترین آن‌ها عبارتند از پارک چیتگر (در غرب) و پارک جنگلی لویزان (در شمال شرق). پوشش گیاهی این مناطق بیشتر از درختان کاج، اقاقیا و زبان گنجشک تشکیل شده است.

 

 

پوشش جانوری استان تهران

استان تهران از نظر تراکم و تراکنش جانوری از نقاط مهم کشور محسوب می‌شود. در این استان 136 گونه پرنده، 2 گونه دوزیست و 38 گونه پستاندار شناسایی شده‌اند. ماهیان استان تهران عبارتند از کپور ماهیان، سس ماهی، ماهی طلایی، سیاه ماهی، گل چراغ، ماهی سفید رودخانه، خیاطه و قزل‌آلای رنگین کمان. از خزندگان استان تهران نیز می‌توان به آگامای ایرانی، آگامای چابک، لاسرتای البرز، سوسمار مار چشم، بزمجه دشتی، مار آتشی و مار پلنگی اشاره نمود.

به منظور حفظ بقای تنوع زیستی، قسمت‌هایی از نواحی بکر و دست نخورده محیط زیست منطقه تهران تحت حفاظت سازمان محیط زیست قرار گرفته‌اند. این مناطق مُعرِّف برجسته‌ترین ویژگی‌ها از نظر عوارض زمین، چشم‌اندازها، تنوع زیستی و ذخایر توارثی گیاهی و جانوری هستند.

مناطق حفاظت شده استان تهران

پارک ملی کویر: پارک ملی کویر که در غرب کویر مرکزی ایران و شرق دریاچه نمک و 50 کیلومتری جنوب شرقی تهران در شهرستان گرمسار (استان سمنان) قرار دارد، در محدوده استان‌های تهران (ورامین)، قم، سمنان و اصفهان واقع شده است.

پارک ملی کویر در سال 1343 خورشیدی با مساحت 609438 هکتار، توسط کانون شکار ایران به عنوان «منطقه حفاظت شده» اعلام شد پس از آن در سال 1355 خورشیدی به «پارک ملی» تبدیل شد و در سال 1357 خورشیدی شورای عالی محیط زیست با آزاد اعلام نمودن قسمت‌های جنوبی، آبریزهای کوه سرخ و آبریزهای جنوبی کوه سفیدآب، این منطقه را با مساحت 670 هزار هکتار به عنوان «پارک ملی» معرفی نمود. در سال 1361 خورشیدی با توجه به شرایط اقتصادی، اجتماعی و امکانات و توانایی‌های حفاظتی، این منطقه به دو قسمت «پارک ملی» با مساحت 420 هزار هکتار و «منطقه حفاظت شده کویر» با مساحت 250 هزار هکتار تقسیم شد و مدیریت آن از اداره حفاظت محیط زیست استان تهران به استان سمنان واگذار گردید.

پارک ملی کویر زیست‌محیطی بکر و نمایشگاهی طبیعی از وحوش کمیاب بیابانی و کویری است و به عنوان یکی از ذخیره‌گاه‌های زیست‌کره در جهان مطرح می‌باشد. این منطقه تنها پارک ملی در ایران است که در آن هیچ گونه سکونتگاه انسانی، معدنی و چرای دام وجود ندارد. این منطقه زیستگاه جانورانی همچون پلنگ، کفتار راه‌راه، کاراکال، گرگ، روباه معمولی، روباه شنی، شغال، گوسفند وحشی، بز کوهی، جبیر، غزال ایرانی، عقاب، شاهین، کرکس، گربه شنی، کبک، تیهو، فلامینگو، آنقوت، سمور سنگی، جوجه تیغی و انواع مار می‌باشد. این منطقه در گذشته یکی از بهترین زیستگاه‌های گورخر ایرانی بود ولی اکنون نسل آن از میان رفته و از اوایل دهه 1360 خورشیدی هیچ گورخری در این منطقه مشاهده نشده است. یوزپلنگ آسیایی از دیگر جانورانی موجود در این منطقه است که متأسفانه نسل آن با خطر جدی روبروست.

این منطقه دارای اقلیم خشک و بیابانی است و گرمای شدیدی از اوایل خرداد تا پایان مهر ماه در این منطقه وجود دارد. بارندگی سالیانه در این منطقه 150 میلی‌متر است که بیشتر از آبان تا اردیبهشت ماه صورت می‌گیرد.

این منطقه رویشگاه گیاهانی همچون درمنه، شیرخشت، گون، گرگ تیغ، خنجک، افدرا، اشنان، قیچ، اسپند، تاغ، جارو، خارشتر، اسکنبیل، انواع گرامینه، نی، سازو، علف شور، گز، جگن و آتریپلکس می‌باشد.

مناسب‌ترین راه ورودی منطقه از طریق راه آسفالته ورامین- پیشوا است که تا یک کیلومتری ایستگاه راه‌آهن ابردژ ادامه دارد و از مسیر جاده شنی قلعه بلند، عسگرآباد، حصارگلی، به پاسگاه محیط‌بانی مبارکیه می‌رسد. البته راه‌های دیگری نیز برای ورود به منطقه وجود دارد که عبور از آن‌ها بدون راهنما کاری بسیار خطرناک است. بازدید از این منطقه نیازمند دریافت مجوز از اداره حفاظت محیط زیست استان سمنان و هماهنگی با واحدهای تابعه مستقر در منطقه می‌باشد.

پارک ملی سرخه حصار: پارک ملی سرخه حصار در شرق تهران و در جنوب جاده هراز (آبعلی) واقع شده و مساحت آن در حدود 9186 هکتار می‌باشد. این پارک ملی منطقه‌ای کوهستانی است که از دشت‌ها، تپه ماهورها و ارتفاعات بلند تشکیل شده و ارتفاع آن از 1220 تا 2147 متر متغیر می‌باشد. این منطقه از نظر آب و هوایی جزو اقلیم‌های سرد و نیمه خشک به شمار می‌رود.

پوشش گیاهی این منطقه تشکیل شده است از گیاهانی چون بنه، بادام کوهی، ارس، داغداغان، چنار، سپیدار، پده، زالزالک، زبان گنجشک، عرعر و کاج.

این منطقه زیستگاه جانورانی همچون کل و بز، قوچ و میش البرز مرکزی، آهو، گراز، پلنگ، کفتار، روباه قرمز، شغال، گربه وحشی، گورکن، تشی، خرگوش، حواصیل خاکستری، حواصیل شب، بوتیمار، اگرت، اردک، خوتکا، فیلوش، عقاب، کورکور، قرقی، طرلان، سارگپه، کرکس، دال سیاه، دلیجه، بالابان، بحری، شاهین، آبچلیک، مار کرمی، کور مار دو سر، مار آتشی، مار پلنگی، مار دستی، مار آبی، مار شتری، یله مار، تیر مار، سوسن مار، افعی شاخدار ایرانی، افعی کوفی، قورباغه معمولی، وزغ سبز و لاک‌پشت مهمیزدار غربی می‌باشد.

 

پارک ملی سرخه حصار یکی از قدیمی‌ترین مناطق حفاظت شده ایران و جهان است زیرا این منطقه از 200 سال پیش به عنوان قرق اختصاصی پادشاهان قاجار تحت حفاظت قرار داشت. در سال 1342 خورشیدی با الحاق کوه‌های اراکوه و قره آغاج به این منطقه، مساحت آن به حدود 130 هزار هکتار رسید و پس از سال 1350 خورشیدی به منظور قرق کامل منطقه، بخشی از اراضی که در داخل منطقه قرار داشت (مانند ده ترکمن)، از اهالی خریداری و منطقه به طور کل به شکارگاه سلطنتی تبدیل شد. در سال 1358 خورشیدی این شکارگاه به سازمان محیط زیست واگذار شد و یک قسمت از اراضی آن به عنوان «پارک ملی» و قسمتی دیگر به عنوان «محیط حفاظت شده» تعیین و سایر نقاط آن برای چرای دام در اختیار اهالی منطقه گذاشته شد.

پارک ملی خجیر: پارک ملی خجیر با مساحت 9971 هکتار، به صورت یک منطقه مجزا از پارک ملی سرخه حصار، در شرق تهران و در جنوب جاده هراز (آبعلی) در ارتفاع بین 1200 تا 2200 متر واقع شده است. این منطقه از نظر توپوگرافی، دربرگیرنده بکرترین، نادرترین و ارزشمندترین رویشگاه‌های طبیعی، استپی، بیشه‌ای و کوهستانی در نواحی رشته کوه‌های البرز است.

تعدادی از گونه‌های درختی موجود در این پارک بسیار حائز اهمیت بوده و در زمره گونه‌های نادر و در حال انقراض ثبت شده‌اند. برخی از گونه‌های گیاهی این پارک نیز دارای ارزش دارویی، صنعتی و اقتصادی هستند. مهم‌ترین گونه‌های درختی و درختچه‌ای این پارک شامل بنه، بادام کوهی، ارس، داغداغان، چنار، سپیدار، پده، بید، زالزالک، تبریزی، افرا، زبان گنجشک، عرعر، اقاقیا، کاج و تنگرس است.

گونه‌های پستانداران، پرندگان، خزندگان و دوزیستان موجود در این پارک، عمدتاً مشابه پارک ملی سرخه حصار است. این منطقه زیستگاه آهو، قوچ و میش، کل و بز، گراز، پلنگ، کفتار، روباه قرمز، شغال، گورکن، گربه وحشی، خرگوش، مار کرمی، کور مار دو سر، مار آتشی، مار پلنگی، مار دستی، مار آبی، مار شتری، یله مار، تیر مار، سوسن مار، افعی شاخدار ایرانی، افعی کوفی، قورباغه معمولی، وزغ سبز و لاک‌پشت مهمیزدار غربی می‌باشد.

با وجود این که این منطقه نقش بسیار مهمی در حفظ سلامتی کلانشهر تهران از آلودگی دارد، اما به دلیل نزدیکی به این شهر، خود در معرض انواع آسیب‌ها قرار دارد و در وضعیت مساعدی به سر نمی‌برد. شکار غیرقانونی حیوانات این پارک، آتش‌سوزی و احداث راه‌های مختلف که از داخل پارک عبور می‌کنند و …، سلامت این منطقه را به خطر انداخته‌اند.

منطقه حفاظت شده جاجرود: این منطقه به صورت نواری با حداقل عرض 2/5 کیلومتر و حداکثر 10 کیلومتر، در فاصله میان پارک ملی خجیر و پارک ملی سرخه حصار در شرق تهران واقع شده است. منطقه حفاظت شده جاجرود در سال 1310 خورشیدی به عنوان شکارگاه سلطنتی تحت کنترل درآمد و پس از انقلاب اسلامی با تصویب شورای انقلاب، اداره آن به سازمان حفاظت محیط زیست محول شد. مساحت این منطقه 55077 هکتار است و شامل محدوده‌ای می‌باشد که از شمال به جاده سد لتیان و جاده رسنان، از شرق به ارتفاعات البرز، جاده‌های فیروزکوه و هراز، از جنوب به جاده خاوران و ارتفاعات حاشیه آن و مسگرآباد و از غرب به شهر تهران محدود می‌شود. این منطقه دارای اقلیم نیمه صحرایی، کوهستانی و آب و هوای معتدل و نسبتاً خشک است.

 

این منطقه پوشیده از گیاهانی چون خارشتر، گز، تاغ، اسکنبیل، کاروانکش، جغجغه، گون، درمنه، زالزالک، گوجه وحشی، زرشک و انجیر می‌باشد.

در منطقه حفاظت شده جاجرود