زیست‌محیطی، NGO، نمایندگان، اطلاع‌رسانی، تعهدات

ل در کنوانسیون مواد مخرّب لایه ازون (پروتکل مونترال) ایران در آسیا و اقیانوسیه نمونه شد و عملکرد ایران مورد تشویق قرار گرفت.
موفقیت ایران در برخی از کنوانسیون‌های بین‌المللی
PI51
در هشت سال اخیر در خصوصNGO ها کاهش تعداد را تا حدود 427 تشکل داشته‌ایم.
کاهش تعدا NGOs در هشت سال اخیر
PI52
تعدادی از آنها در تهران و مابقی در شهرستان‌ها به طوری‌که تقریباً کل کشور را پوشش می‌دهند.
سرتاسری بودن NGOs
PI53
الآن مجدّداً فعالیت آنها به صورت جدّی‌تر دنبال می‌شود.
احیای مجدّد NGOs
PI54
یکی از گروه‌هایی نیز که در روند سیاستگذاری و برنامه‌ریزی اهداف توسعه هزاره مشارکت داشتند که طی آن در هفت استان نشست مشورتی تشکیل شد، همین NGO ها بودند.
نقش NGOs در روند برخی برنامه‌ریزی‌ها
PI55
البته بخش خصوصی، سازمان‌های دولتی و دانشگاه‌های همه استان‌ها را برای مشارکت در این موضوع دعوت کردیم.
تلاش برای جلب مشارکت ذینفعان مختلف
PI56
الآن هم در کمیته ملی توسعه پایدار –که بر اساس ریو20 دارای 18 کمیته فرعی است- در برنامه داریم که در هر 18 کمیته فرعی NGO ها مشارکت داشته باشند
تلاش برای جلب مشارکت NGOs در کمیته‌ ملی توسعه پایدار
PI57
که الان نیز فراخوان‌های مربوطه در این زمینه در حال انجام است و سازمان این فراخوان را بر روی پرتال خود قرار داده است.
استفاده از ظرفیت پرتال سازمان برای جلب مشارکت عمومی
PI58
ما طرح حمایت از NGO داریم اما این حمایت به معنی حمایت مستقیم مالی نیست
عدم حمایت مستقیم مالی از NGOs
PI59
بلکه حمایتی که سازمان از آنها انجام می‌دهد در توانمندسازی و ایجاد شبکه‌ها و ارتقاء ظرفیت‌هایشان است نه اینکه به صورت مستقیم کمک مالی ارائه شود
تلاش برای انجام حمایت‌های غیرمالی
PI60
اما در شرایط مساوی اگر دو طرح مشابه یکی توسط بخش خصوصی و دیگری توسط NGO پیشنهاد شده است و آن طرح هزینه‌بر باشد، سازمان از NGO حمایت می‌کند.
ترجیح NGOs بر نهاد خصوصی در شرایط برابر
PI61
سازمان به هیچ وجه نگاه انتفاعی به NGO ها نداشته است.
عدم رویکرد انتفاعی سازمان به NGOs
PI62
در هشت سال اخیر دوره‌های آموزشی خیلی محدودی برای NGO ها گذاشته شده است که البته در حال حاضر رویکردها تغییر کرده است و توجه به NGO ها در دستور کار سازمان به صورت جدّی قرار دارد.
ناکافی بودن دوره‌های آموزشی برگزار شده برای NGOs
PI63
در برنامه چهارم موضوعات محیط زیست به پنج گروه طبقه‌بندی شد
تنوع موضوعی مفاد برنامه چهارم
PI64
و برای هر گروهی تعدادی از بازیگران خبره اعم از NGO ها، دانشگاهیان و دستگاه‌های اجرایی دعوت شدند و برنامه چهارم با مشارکت آنها تدوین شد.
تنوع بازیگران مرتبط زیست‌محیطی
PI65
این مشارکت در تدوین برنامه‌های عملیاتی مربوطه نیز وجود داشت و تلاش شد تا به صورت مشارکتی و پایین به بالا یک سند فرابخشی محیط زیست تدوین شود.
تلاش برای تدوین برنامه به صورت مشارکتی
PI66
اشکال اصلی این فرآیند آن بود که ما به دلیل محدودیت زمانی مسائل زیست‌محیطی شهرستان‌ها را به صورت دقیق مورد ملاحظه قرار ندادیم.
عدم موفقیت کامل سازمان در جلب مشارکت
PI67
ملاحظه برنامه‌ استان‌ها از تهران و به شکل ستادی اتفاق افتاد
تمرکز در برنامه‌ریزی
PI68
و فرصت نشد مشکلات قوانین قبلی و آسیب‌شناسی‌های مربوطه را از منظر شهرستان‌ها دریافت کنیم و نظر آنها را بگیریم.
عدم موفقیت کامل سازمان در شناسایی مسائل محلّی
PI69
پیشنهاد ما آن است که برای تدوین برنامه ششم توسعه باید به لحاظ زمانی خیلی جلوتر گروه‌هایی در استان ها به منظور شنیدن صدای همه بخش‌های مرتبط با محیط زیست در آن استان فعال شوند
ضرورت جلب مشارکت، پیش‌تر از آغاز تدوین
PI70
بعد این موارد در ستاد تبدیل به برنامه‌های کلان شود.
جمع‌بندی نظرات به صورت متمرکز
PI71
ادارات کل محیط زیست استان‌ها هم در برنامه پنجم این زمان را در اختیار نداشت تا از ابتدا کمیته‌هایی داشته باشند و چالش‌ها و برنامه‌های پیشنهادی‌شان را به ما ارائه دهند که باید برای برنامه بعدی اصلاح شود.
محدودیت زمان، عامل عدم توجه به مشارکت سطوح محلّی
PI72
خلأیی که در قوه مقننه در خصوص مسائل زیست‌محیطی احساس می‌شود این است که محیط زیست اولویت اول تا چندم اغلب نمایندگان مجلس مسائل زیست‌محیطی نبوده
اولویت نخست نبودن محیط زیست برای نمایندگان مجلس
PI73
و مسائل دیگر توسعه‌ای نظیر تورم، اشتغال،‌ اقتصادی، اجتماعی و … است.
اولویت مسائل اقتصادی نسبت به محیط زیست
PI74
این در حالی است که فراکسیون محیط زیست در مجلس شورای اسلامی داریم ولی توجه کافی صورت نمی‌گیرد.
عدم ایفای نقش مؤثر فراکسیون محیط زیست
PI75
علاوه بر این به نظر می‌رسد با توجه به شرایط موجود، در چند سال آتی بحران نخست کشور مسائل و بحران‌های زیست‌محیطی نظیر چالش‌های مربوط به اب و هوا و … خواهد بود.
نقش محوری بحران‌های زیست‌محیطی در آینده
PI76
ما معتقد هستیم که نمایندگان مجلس حساسیت کافی را نسبت به مسائل زیست‌محیطی ندارند
عدم حساسیت کافی نمایندگان مجلس
PI77
و احتیاج دارند که برایشان اطلاع‌رسانی شود.
ضرورت اطلاع‌رسانی برای نمایندگان مجلس
PI78
البته این اطلاع‌رسانی قطعاً در قالب برگزاری دوره‌های آموزشی قابل اجرا نیست.
عدم امکان ب
رگزاری دوره‌های آموزشی
PI79
در عین حال پیشنهادهایی نیز داریم به عنوان مثال اینکه از طریق ایمیل یا تلفن همراه و یا از طریق تعبیه کارت‌های کوتاه و تأثیرگذار در سبد مطالعه‌شان و … .
ضرورت اطلاع‌رسانی برای نمایندگان مجلس
PI80
هر چه آگاهی نسبت به مسائل زیست‌محیطی بیشتر شود، حساسیت مردم بیشتر خواهد شد.
توسعه آگاهی‌ها، شرط توسعه حساسیت عمومی
PI81
این موضوع نیز خاص نمایندگان مجلس نیست و در کل مسئولین کشوری این خلأ آگاهی و اطلاع‌رسانی وجود دارد.
ضرورت اطلاع‌رسانی برای دولتمردان
PI82
تمام قوانینی که برای بخش‌های دولتی وجود دارد، برای بخش‌های خصوصی نیز وجود دارد.
برابری بخش خصوصی و دولتی در اجرای قوانین
PI83
ما مشکلات عمده‌مان با بخش دولتی در خصوص بروز مسائل زیست‌محیطی است تا بخش خصوصی ولی بخش خصوصی راحت‌تر نسبت به اجرای قوانین پذیرش از خود نشان می‌دهد
نقش بسیار گسترده بخش دولتی در بروز مسائل
PI84
علاوه بر اینکه نظارت سازمان‌های نظارتی نیز نافذتر است در مورد بخش خصوصی در مقایسه با بخش دولتی.
نفوذ بیشتری نظارت بر بخش خصوصی

در نتیجه انجام مصاحبه نهم، علاوه بر تکرار برخی مفاهیم مصاحبه‌های پیشین، در مجموع 3 مفهوم جدید در نتیجه کدگذاری باز نکات کلیدی به شرح جدول زیر ظهور یافت تا تعداد مجموع مفاهیم شکل گرفته تا کنون به 107 مفهوم افزایش یابد.
جدول 4-31: مفاهیم شکل گرفته از کدهای مصاحبه‌ی مورد نهم (I)
ردیف
مفاهیم
نشانگر کدها
1
بحران در مسائل زیست‌محیطی
PI75
2
مطلوبیت جایگاه معاونتی سازمان
PI25, PI28, PI29
3
دانش زیست‌محیطی شهروندان
PI62
4
گرایش زیست‌محیطی شهروندان
PI18
5
دانش زیست‌محیطی دولتمردان
PI77, PI78, PI79, PI80, PI81
6
گرایش زیست‌محیطی دولتمردان
PI18, PI72, PI76
7
عدم کارآیی مکانیسم‌های بازارگرا
PI60, PI61
8
اهمیت تخصص‌گرایی NGOs
PI62
9
حساسیت ملی زیست‌محیطی
PI72, PI76, PI80
10
سیاست‌زدگی در تصمیم‌گیری زیست‌محیطی
PI16, PI17, PI19
11
اهمیت نظارت قضایی دادگاه‌ها
PI31
12
اهمیت نظارت تقنینی بر خط مشی‌ها
PI31, PI33, PI74
13
اهمیت نظارت قوه مجربه بر خط مشی‌ها
PI31, PI34
14
تدوین مطلوب (آرمانی)، اجرای ناموفق
PI4, PI5, PI6, PI7, PI8, PI9, PI10, PI11, PI12, PI13, PI16, PI17, PI18, PI19, PI23, PI24, PI63
15
سیر مشارکتی مفاد برنامه‌های توسعه
PI65
16
تدوین همگام با تحولات جهانی
PI41, PI42, PI45, PI50
17
سهولت نظارت و نفوذ بر بخش خصوصی
PI82, PI84
18
بی‌تفاوتی رسانه‌ای زیست‌محیطی در کشور
PI57, PI66, PI77
19
اهمیت و نقش «حسابرسی رعایت»
PI32, PI33
20
دولت، بزرگترین مخرّب محیط زیست
PI83
21
ابهام در تعریف نقش بازیگران متنوع زیست‌محیطی
PI64
22
کارکرد وحدت‌بخشی سیاستی شورا
PI40
23
نقش بیشتر دولتمردان در احیاء طبیعت (نسبت به مردم)
PI72, PI77, PI81
24
تبعات غیرقابل پیش‌بینی مسائل زیست‌محیطی
PI42
25
ابعاد فرامحلّی مسائل زیست‌محیطی
PI42
26
نوسانات عضویت در تعهدات بین‌المللی
PI46, PI47, PI48
27
وابستگی مالی، نقض مصلحت عامّه
PI58, PI59
28
اهمیت اقتدار شخصیتی رئیس سازمان
PI22, PI26, PI27, PI30
29
تدوین موفق، پیش‌شرط اجرای موفق
PI20
30
اهمیت نظارت قضایی سازمان بازرسی کلّ کشور
PI39
31
ضرورت مشروعیت‌بخشی تقنینی تعهدات بین‌المللی
PI43, PI49
32
اهمیت ارزیابی‌ها و پیوست های زیست‌محیطی
PI20, PI21, PI35, PI36, PI37, PI38, PI34
33
اهمیت مشارکت مردمی سبز
PI1, PI2, PI58, PI65, PI68, PI69, PI71, PI51, PI52, PI53, PI54, PI55, PI56, PI57, PI66, PI67, PI70
34
ضعف بدنه مدیریتی در بوروکراسی محیط زیست
PI62, PI66
35
نقش انفعالی فراکسیون محیط زیست
PI74
36
اهمیت رویکرد حامیانه رئیس جمهور
PI27, PI30 PI44
37
ضرورت برنامه ریزی راهبردی متناسب با بلوغ سازمان
PI40
38
اولویت نیازهای معیشتی بر نیازهای زیست‌محیطی
PI73
39
تزاحم مدیریت ملّی و محلّی زیست محیطی
PI1, PI2, PI3, PI14, PI15, PI68, PI69, PI71, PI67

مفاهیم خاکستری رنگ در جدول فوق، «مفاهیم جدید» ظهور یافته در مصاحبه نهم می‌باشند. بر اساس نتایج تجزیه و تحلیل این مصاحبه در نهایت3 مقوله دیگر تکمیل شدند، به این معنا که گستره تعداد مفاهیم ذیل هر کدام از آنها افزایش یافت. در نتیجه این مصاحبه مقوله جدیدی ظهور نیافت، ضمن آنکه عنوان یکی از مفاهیم نیز اصلاح شد. (مفهوم «تدوین مطلوب، اجرای ناموفق» عنوان جدید: «تدوین مطلوب (آرمانی)، اجرای ناموفق»)
جدول4-32: تکمیل مقولات از مفاهیم مصاحبه I
عنوان مقوله تکمیل شده اول
عنوان مفهوم زیرمجموعه
سازمان (معاونت) مدیریت و برنامه‌ریزی کشور
ضرورت شاخص پذیری برنامه ها توسعه

ابهام در تعریف نقش بازیگران متنوع زیست‌محیطی

عنوان مقوله تکمیل شده دوم
عنوان مفهوم زیرمجموعه
توافقنامه‌ها و تعهدات بین‌المللی
ضمانت اجرایی ضعیف تعهدات بین‌المللی

نوسانات عضویت در تعهدات بین‌المللی

عنوان مقوله تکمیل شده سوم
عنوان مفهوم زیرمجموعه
انعکاس مسئله زیست‌محیطی به سازمان عمومی
حساسیت ملی زیست‌محیطی

بی‌تفاوتی رسانه‌ای