زن، معظم، زنان، استخراج، رهبری،

دانلود پایان نامه
بدون ازدواج ( این الگوی خانواده، در اسلام هیچ گونه مشروعیتی ندارد.)

9- زوج­های هم جنس باز ( این الگویخانواده، در اسلام هیچ گونه مشروعیتی ندارد.)

10- کمون یا اجتماعات اشتراکی» (بستان، 63:1385-55).

مبانی ارزشی

مفروضات هستی شناختی

روشها

اهداف نظام

هدف غایی

شکل ‏2‑1: مدل مفهومی عناصر اصلی نظام های مطلوب اسلام. منبع: (همان، 276)

با بررسی دقیق رویکرد تمدن گرایی، متوجه رویکرد کلان آن با نگاهی ژرف اندیش می شویم به گونه ای که مسائل زنان را از زوایای متعدد می نگرد. این رویکرد، شخصیت زنان را تک بعدی مثلا تکلیف محورانه نمی بیند که بخواهد راهکارهای مسائل زنان در خانواده را، تنها با یک بعد شخصیتی وی تعریف نماید، بلکه برای رسیدن به راه حل های واقعی مسائل زنان در خانواده،  تمام ابعاد و زوایایی که ممکن است از نگاه ها مخفی بماند ولی اثربخشی خود را خواهد نمود، بررسی می نماید. در این نگاه تمام مسائل زنان چون انگشتان یک دست می باشد، به گونه­ای که برای ایفای نقش عالی این دست، نیاز به وجود سالم تمام انگشتان یک دست خواهد بود. تمام ابعاد روی یکدیگر اثرگذار هستند، بنابراین برای رسیدن به راه حل حقیقی و ریشه ای، باید به اصلاح تمام آن ابعاد توجه نمود.

با تعاریف مختصر بالا، متوجه وجود سه رویکرد در نظام فکری اسلامی ‌‌درباره مسائل زنان شدیم.

مبنای نظری ما در این پژوهش،توجه به هر سه این رویکردها است و با توجه به آنها، به تحلیل بیانات و آراء مقام معظم رهبری پیرامون نقش زن در خانواده می پردازیم تا با تحلیل آراء ایشان، متوجه رویکرد وی به مسائل زنان در خانواده شویم و بدانیم ایشان از چه دریچه ای به مسائل زنان در خانواده، نگاه می کنند.

«گروه تمدن گرایان در حوزه مسائل زنان معتقدند که تنها راه برون رفت از معضل کنونی در جوامع اسلامی‌‌، حرکت به سمت ایجاد تمدن نوینی است که توسعه و تحولات اجتماعی را در راستای تحقق همه جانبه ارزش‌های اسلامی ‌‌هدایت می‌‌کند» (همان، 1382: 33).

2-3.    پیشینه و تاریخچه موضوع پژوهش (مطالعات و تحقیقاتی که درباره‌ی این موضوع صورت گرفته و نتایج حاصل ازآن)

موضوع نقش زن در خانواده، از دیدگاه‌های متفاوت از جمله روان شناسی ، علوم تربیتی ، جامعه شناسی ،  فلسفی ، دینی و تاریخی مورد بررسی قرار گرفته است، اما بیشتر کارهای صورت گرفته، اقداماتی جزئی در جهت استحکام خانواده­ها بوده است و تحلیل­ها ویافته­ها بیشتر جزئی بوده و به صورت کلان بدان نگریسته نشده است، به همین دلیل نتوانسته به میزان قابل توجهی به استحکام خانواده ها کمک نماید. همچنین به نظرات مقام معظم رهبری در زمینه نقش زن در خانواده، خیلی توجه نشده است و کارهای صورت گرفته هم،بیشتر نقل سخنان این صاحبنظر می‌‌باشد. درادامه برخی مطالعاتی که پیرامون دیدگاه‌های آیت الله خامنه­ای در موضوع خانواده صورت گرفته را، بیان می‌‌کنیم :

  • آقای اختر شهر در مقاله خود با عنوان زن در اندیشه مقام معظم رهبری، نگاه اسلامی ‌‌به زن را، از طریق بیان برخی سخنان رهبری در موضوع زن، بیان نموده است . امتیازی که این مقاله دارد این است که صرفا بیانگر سخنان ایشان نبوده، بلکه تا حدودی به تحلیل سخنان رهبری پیرامون موضوع خانواده پرداخته است.
  • آقای قدوسی زاده در کتاب نکته‌های ناب (ج 5) در فصل سوم (نگرش اسلام و غرب به خانواده )، به نقل سخنان رهبری پیرامون خانواده پرداخته اند.
  • در کتاب راهبردها در کلام رهبر در فصل ششم (ارزش ها)، به نقل سخنان رهبر، پیرامون تأثیر شخصیت زن مسلمان از اسلام پرداخته شده است.
  • کربلایی در کتاب زن و بازیابی هویت حقیقی در بخش سوم، به نقل بیانات رهبر در موضوع زن و خانواده پرداخته است.
  • آقای حاج علی اکبری در کتاب مطلع عشق، گزیده‌هایی از رهنمود‌های رهبر به زوج‌های جوان را جمع آوری کرده­اند. نویسنده در ابتدای هر فصل، قبل از بیان فرمایشات رهبر پیرامون آن موضوع، چکیده ای با تحلیل خود بیان کرده اند.
  • آقای بانکی پور فرد در کتاب آیینه زن، به نقل موضوعی سخنان مقام معظم رهبری، پیرامون زن و خانوادهپرداخته اند.
  • خانم غلامعلی دهکردی در مقاله خانواده قرآنی در دیدگاه مقام معظم رهبری، به نقل سخنان ایشان پیرامون زن و خانواده پرداخته اند.

با بررسی اجمالی، پیرامون آثاری که در رابطه با خانواده از نگاه مقام معظم رهبری تألیف شده بود، به این نتایج دست یافتیم که اولا تألیفات و پژوهش ها در این زمینه بسیار کم می‌‌باشد و پژوهش­های بیشتری را می­طلبد؛ ثانیا تألیفات و پژوهش­ها صرفا نقل کننده بیانات رهبری در این موضوع می‌‌باشد که این برای عملی شدن رهنمودهای ایشان پیرامون خانواده کافی نیست و نیازمند پژوهش‌های بیشتر، آن هم با نگاهی ژرف اندیش به بیانات مقام معظم رهبری است، زیرا برای فهم سخنان حکیمانه، نیاز به اندیشه و نگاهی حکیمانه است و این عملی نمی‌‌شود مگر با یک کار دقیق تحلیل محتوایی تا بدین وسیله، نظریات اصلی ایشان پیرامون نقش زن در خانواده را، استخراج و شرح و بسط نمود.

 

 

 

 

 

 

 

فصل سوم

3        روش شناسی پژوهش

3-1.    مقدمه

در این فصل به طور مختصر، به روش‌های پژوهش به کار برده شده در پایان نامه می‌‌پردازیم.

3-2.    جامعه آماری

برگرفته از کتاب آیین زن، حدیث ولایت و پایگاه اطلاع رسانی مقام معظم رهبری.

3-3.    نمونه آماری

پژوهش حاضر، نمونه آماری ندارد.

3-4.    روش نمونه گیری

در این پژوهش از هیچ روش نمونه گیری استفاده نشده است.

3-5.    روش پژوهش

از روش‌های کمی‌‌و کیفی به طور همزمان استفاده شد. بدین صورت که در روش کمی از طریق تحلیل تماتیک، سخنان مقام معظم رهبری پیرامون موضوع پژوهشی که به صورت مقوله‌های جدا از هم درآمده بودند، سرشماری شد و جمع کل آن مقوله­ها به صورت جداول و نمودارهایی، ترسیم شد و در روش کیفی از طریق تحلیل محتوا، به تحلیل و تشریح آراء ایشان به صورت مستندسازی با آیات قرآن کریم و روایات معصومین -علیهم السلام- پرداختیم.

3-6.    واحد تحلیل

واحد تحلیل استفاده شده در این پژوهش، موضوع است. به این صورت که در تحلیل سخنان، به مضمون آنها توجه می‌‌شد که گاهی  مضمون مورد نظر در یک کلمه و گاه در یک پاراگراف و… یافت می‌‌شد.

3-7.    روش گردآوری داده ها

روش گردآوری داده­ها از طریق تحلیل محتوا صورت گرفت، به این ترتیب که کدگذاری اولیه و ثانویه انجام و مقوله ها و کدهای متمرکز با تعداد فراوانی آنها استخراج شد. سپس 6 مقوله و 28 کد متمرکز استخراج شد.

3-8.    اعتبار یابی :

به طور کلی پایایی در تحلیل کیفی، از دو جنبه محدود می شود که جنبه دوم آن این است که روش کار در میدان یا هنگام مصاحبه یا تفسیر متن، باید از طریق آموزش یا کنترل مجدد تحلیل شود.( فلیک2، 1388:413) در این تحقیق در حین کدگذاری اولیه و ثانویه جهت استخراج کدها و مقولات،سعی نمودیم که با دقت زیادی انجام شود به طوری که با هر بار استخراج کد یا مقوله ای، دوباره نحوه استخراج آن و صحیح بودن آن، به دقت کنترل می­شد، سپس با تأیید و مشورت اساتید راهنما و مشاور، کدهای استخراجی اصلاح می­شد و بعد از این حساسیت­ها و اصلاحات، کدهای نهایی استخراج شد.

 

 

 

 

 

 

 

فصل چهارم

4        تحلیل یافته‌های کمی‌‌ و کیفی پژوهش

4-1.    مقدمه

در این فصل  به تحلیل تماتیک و تحلیل محتوای بیانات جمع آوری شده مقام معظم رهبری، پیرامون نقش زن در خانواده از سال‌های 1392-1359 پرداختیم. به صورتی که بیانات ایشان در دو مرحله بر اساس موضوع در شش مقوله کد­گذاری شد. در مرحله اول، جملاتی که به یک موضوع اشاره داشتند، در یک کد باز قرار داده شدند و در پایان 834 کد باز با تعداد فراوانی آنها استخراج شد. در مرحله دوم، کد‌های استخراجی مرحله اول بر اساس موضوع، در طبقات مجزا قرار داده شد و برای هر طبقه، یک کد متمرکز استخراج شد و  تعداد فراوانی آن کد مذکور هم گرفته شد. در پایان،28 کد متمرکز استخراج شد. و نمودارهایی برای هر مقوله، با توجه به کدهای متمرکز و فراوانی آنها و مدل های مفهومی برای هریک از مقوله ها ترسیم شد، سپس بر اساس جداول داده های اولیه و ثانویه و نمودار­ها، به تحلیل کمی و کیفی با توجه به تطور زمانی داده­ها، پرداخته شد.

4-2.    پاسخ به سؤالات تحقیق

4-2-1.   نقش اصلی زن در خانواده بر اساس آراء آیت الله خامنه­ای چیست؟

4-2-1-1.      تحلیل کمی مقوله جایگاه زن در خانواده

بر اساس نمودار (4-1) که در ادامه مشاهده خواهید کرد، بیشترین موضوعی که مقام معظم رهبری پیرامون این مقوله داشته اند، تکالیف اختصاصی زن در برابر شوهر است با 72 فراوانی، بعد از آن به ترتیب، تکالیف اختصاصی زن در برابر خانه و خانواده با 70 فراوانی ، ویژگی‌های منحصر به فرد زن جهت تقویت نهاد خانواده با 57  فراوانی ، رسالت عظیم مادری با 48فراوانی، وظایف زن جهت تربیت صحیح با 24 فراوانی ، و آثار بی توجهی به نقش مادری با 8 فراوانی بیشترین فراوانی را، در سخنان ایشان داشتند.هر چند تعداد فراوانی موضوعات نشان از اهمیت آن موضوع نمی باشد اما می توان از تکرار بیشتر تکالیف اختصاصی در برابر شوهر و خانه به این نتیجه رسید که نقش اصلی زن در خانواده در آراء آیت الله خامنه­ای بیشتر در برابر شوهر و خانه تفسیر می شود. بایستی یادآور شد کهتطور زمانی در آراء آیت الله خامنه­ای پیرامون این مقوله، مشاهده نشد.

4-2-1-2.      تحلیل کیفی مقوله جایگاه زن در خانواده

«زن مسلمان در عائله، وظایفی دارد و آن همان رکنیّت اساسی خانواده و تربیت فرزندان و هدایت و تقویت روحی شوهر است» (در جمع زنان خوزستان(20/12/75)). این سخن مقام معظم رهبری، جایگاه عظیم زن را در وظایف مهمی‌‌که دارد نشان می‌‌دهد، محور اساسی خانواده، تربیت فرزند و هدایت و تقویت روحی شوهر است. اکنون سخنان مقام معظم رهبری پیرامون این مقوله در شش محور زیر، تحلیل می شود:

4-2-1-2-1.   ویژگی‌های منحصر به فرد زن جهت تقویت نهاد خانواده

با ویژگی‌هایی که خداوند متعال تنها در وجود زن قرار داده، زن یکی از ارکان اساسی خانوادهمحسوب می گردد، یعنی اگر زن نباشد خانواده هم نخواهد بود. لذا به همین علت است که خواسته اسلام از زنان، حفظ کانون خانواده است.

« خانواده را هم زن به وجود می‌آورد و اداره میکند؛ این را بدانید عنصر اصلی تشکیل خانواده زن است، نه مرد. بدون مرد، ممکن است خانواده‌ای باشد» (در جمع زنان خوزستان(20/12/75)). صحبت‌های قبل به این موضوع اشاره داشت که مقام معظم رهبری، خانواده را یک نیاز

  • 5