زعفرانیه، دربند، خیابان، باغ، درختان

ی نداشته است
اراضی زعفرانیه، شهرت و گرانی قیمت امروزی اش را مرهون مجاورت کاخ سلطنتی سعد آباد رضاشاه و آب و هوای خنک و لطیف شمیران و شهرت درختان چنارش است
اراضی زعفرانیه و باغ فردوس را حسین علی خان معیر الممالک پسر دوست علی خان معیر الممالک متوفی به سال 1274 ق
خریداری کرد، و بعد عمارت باغ فردوس را در آن جا بنا نهاد
نمی دانیم، وی اراضی را از چه کسی خریده است ولی دکتر منوچهر ستوده در سخن از وجه تسمیه زعفرانیه می گوید که اراضی زعفرانیه بخشوده محمد شاه قاجار به یکی از کنیزانش مشهور به زعفران باجی بوده است
متاسفانه منبع خبر معرفی نشده، و صحت آن محرز نیست، اما به لحاظ زمانی مغایرتی دیده نمی شود، و می توان زعفران باجی را فروشنده آن اراضی به معیر الممالک فرض کرد
به هر صورت تا دوران رضا شاه اراضی زعفرانیه به صورت بایر و بخشی از آن کشتزار کشاورزان شمیرانی بود
در اواخر حکومت محمدرضا پهلوی هنوز در آن حوالی زمین هایی بود که گندم کشت می شد
از این زمان به بعد با خیابان کشی های جدید (درسال های آخر رضا شاه خیابان ولی عصر احداث شد ) ، آن اراضی تقسیم و باغ ها و خانه هایی در آن بنا گردید، و از اواسط سلطنت محمد رضا پهلوی به بعد، مجموعه آنها با درختان سر به فلک کشیده، فضای سرسبز یکدست باغی، را تشکیل می داد، که علاوه بر اینکه محیطی مصفا برای سکونت و زندگی ساکنان آن محله بود، پایتخت نشینان خسته از روزمرگی را نیز در اوقات فراغت به آغوش می کشید و تفرجگاهی دل انگیز و مسحور کننده برای آنان بود و هم خلوت خیابان ها و سایه سار چنار های بیشمارش فضایی مناسب برای ترسیم رویاهای زو جهای جوان و عاشق پیشه به شمار می آمد، ولی در سال های اخیر آن باغ ها یکی پس از دیگری ویران شد، و انبوهی از آهن و آدم جانشین آن درختان سر به فلک کشیده گردید، و قیل وقال ماشین ها، جای ترنم پرندگان را گرفت
چنانکه پیشتر اشاره شد زعفرانیه فاقد پیشه کهن است و درباره وجه تسمیه آن هم سند استوار و معتبری نیست تا نظری را صائب بدانیم
بنابراین هر سه نظریه موجود در این ارتباط را بی هیچ ترجیهی متذکر می شویم : سلیمان بهبودی که رئیس دفتر رضا شاه و از همراهان او در دوران سلطنتش بود، در خاطراتش می نویسد موقعی که خیابان پهلوی از شهر به شمیران امتداد پیدا کرد، یک خیابان فرعی هم از ابتدای زمین های اسد آباد که مجاور و هم مرز باغ فردوس بود، تا قسمت شمالی باغ اسد آباد یعنی تا تپه علی خان است، امتداد یافت
موقعی که برای عبور از خیابان جدید به داخل باغ، دری « شهوند » که امروزه به نام می ساختند، در آن را زعفرانی رنگ انتخاب کردند
این در زعفرانی رنگ، خیابان را معروف به زعفرانیه کرد
از طرف دیگر با کمک شوکت الملک پنجاه من پیاز زعفران در سعد آباد کاشتند، که خوب به عمل آمد، و این کشت زعفران هم نزدیک خیابان زعفرانیه بود ،که کم کم این خیابان به نام زعفرانیه خوانده شد
دکتر ستوده، بی آنکه منبع خبرش را معرفی کند، درباره نظر وی می نویسد :

سلیمان بهبودی از بی اطلاعی این مطالب را نوشته است

محله زعفرانیه دارای 46 اماکن اداری (سازمان ملی نخبگان و فرمانداری شمیرانات وبانکهای سامان پاسارگاد سرمایه اقتصادنوین صادرات موسسه رویان )، 8 اماکن فرهنگی مذهبی (تماشاگه زمان و فرهنگستان هنر ) ، 40 مرکز خدمات اجتماعی ، 13 مراکز بهداشتی درمانی ، 8مراکز خدماتی رفاهی 5 مسجد و 1 مرکز نظامی و انتظامی و دارای چندین مراکز سیاسی (سفارتخانه های کشورهای آفریقای جنوبی برزیل اسلواکی چک یمن ومنزل سفرای عربستان سوریه هنداکراین ) می باشد

کل جمعیت ساکن محله زعفرانیه 23222نفر و تعداد خانوارهای ساکن 4367 خانوار می باشد
نسبت مردان به کل جمعیت محله 2/50 % و نسبت زنان به کل جمعیت محله 8/49 % می باشد
مساحت کل محله زعفرانیه 2385141 متر مربع است

گسل شمال تهران بزرگ ترین گسل شهر است که در جنوب دامنه رشته کوه البرز و در شمال شهر تهران قرار دارد
این گسل از لشکرک و سوهانک آغاز شده تا فرح زاد و حصارک و از آن جا به سمت غرب امتداد یافته است
این گسل در مسیر خود، نیاوران، تجریش، زعفرانیه، الهیه و فرمانیه را در بر می گیرد
به همین سبب درصورت بروز زلزله محله درمعرض آسیب جدی خواهد بود
بخش شمالی محله نیز که زیرتله کابین توچال قراردارد درمعرض رانش زمین می باشد

از نظر کالبدی معابرمحله زعفرانیه وضعیت مناسبی ندارد
با این که این محله یکی ازگران ترین محلات تهران است وساکنان آن مانند مردم سایر محلات عوارض نوسازی می پردازند اما حداقل توجهی به معابر نمی شود
پیاده روی خیابان سرلشگرفلاحی که اصلی ترین خیابان محله است درتابستان سال جاری بازسازی شد اما معابراین خیابان ازسه راه اعجازی به بالاسال ها است که ترمیم نشده است
ساخت وسازهای واقع درمحله نیز آسیب جدی به معابر وارد می سازند
( سند هویت محله زعفرانیه ، منطقه 1 شهر تهران ، 1385 )

یکی از دلالیل مقبولیت محله زعفرانیه ویژگی های منحصربه فرد اقلیمی و زیست محیطی آن است
این محله درکوهپایه داخلی البرز واقع شده واز روددره، جویبار، قنات، درختان کهنسال و باغ های زیبایی بهره مند است
متاسفانه طی سال های جاری وضعیت زیست محیطی این محله مورد بی توجهی واقع شده است
درخیابان اصلی زعفرانیه به دلیل ساخت وسازها بسیاری ازدرختان بومی محله (درخت چنار) قطع گردیده ودرختی به جای آن جایگزین نشده است
دربرخی موارد نیز درختان متفرقه توسط اهالی کاشته شده که خیابان را ازیک دستی ونظم خارج نموده ومنظر نازیبای شهری پدیدآورده است
قنات های محله به طورسنتی از باغ خانه ها عبور می کرده که با ساخت و سازهای محله بعضاً مسدود و یا منحرف گردیده است
جویبارها محله نیزعمدتا در معرض آلودگی های ناشی ازعملیات های ساخت وساز محله بوده وبسیار مشاهده گردیده که مواد حلال صنعتی نفت گازوییل و دوغاب سیمان درجوی ها رها گردیده است
باغ منزل های محله که میراث تاریخی وهویت محله محسوب می شوند نیزهر روز کمترشده و تبدیل به برج ها و مجتمع های بلند مرتبه می شوند که ضمن احترام به حق مالکیت خصوصی بهتراست شهرداری واردعمل شده و با در اختیار گرفتن برخی ازاین املاک آنهارابه فضای مشترک شهری وعمومی تبدیل نماید

انتقادات و پیشنهاد هایی که برای محله داده شده است به قرار زیرمی باشد :
1) ترمیم معابرمحله بایک الگوی واحدمبتنی برمعماری ملی

2 ) جلوگیری ازساخت وسازهای بی رویه

3) جلوگیری ازبلندمرتبه سازی درمحله

4 ) بهینه سازی سیستم های مخابراتی (آنتن دهی موبایل واینترنت )

5 ) ترمیم وجایگزینی درختان محله وکاشت درخت چناردرخیابان های اصلی وفرعی

6 ) جلب مشارکت ساکنان محله جهت حفظ سرمایه های ملی محله

7 ) تعیین یک مدیربه عنوان رابط بین مردم وشهرداری برای محله ومعرفی وی به عموم ساکنان محله

3 -5- 4 محله دربند :
محله دربند از شمال به ارتفاعات البرز، از جنوب تجریش، از غرب زعفرانیه و از شرق گلابدره- امامزاده قاسم ختم می گردد
دربند یکی از محله های قدیمی شمیران و در شمال باغ سعدآباد است ( نقشه شماره10 -3 ) محله دربند از مناطق خنک و گردشگری تهران است
دربند در ارتفاع 1700 متری از سطح دریا قرار گرفته و آغاز یکی از راههای اصلی صعود کوهنوردان به البرز مرکزی است
کوره راهی از دربند آغاز می شود و به آبشار دوقلو و پناهگاه شیرپلا ختم می شود

نقشه شماره10-3 نقشه محله دربند

محله های قدیمی دربند عبارتند از : مرغ محله، کنار محله، کلاغ پر و سربند
رودی به نام رودخانه دربند از میان دهکده دربند می گذرد
در سال 1366 سیلی در این رودخانه ایجاد شد که بازار تجریش را نابود کرد
دره های اصلی رودخانه دربند عبارتند از دره اوسون، دره آبشار، دره امامزاده ابراهیم، دره کاک، آب شیر دره و دره زون
خیابان دربند از ارتفاع 1600 متری در میدان تجریش ( قدس) آغاز و در ارتفاع 1805 متری در میدان سربند (مجسمه کوهنورد) به پایان می رسد
منطقه دربند به طور متوسط 1700 متر از سطح دریا ارتفاع دارد

در زمان قاجار برخی از شاهزادگان قاجار در این منطقه نشیمن داشتند
در زمینهای دهکده دربند به زمان رضاشاه، مهمانخانه و چندین ویلا ساختند
چون محله سربند تنگنا بود پل بزرگی بر روی رودخانه آن زدند و تندیس کوهنوردی نیز در میدانگاه سربند نصب شد
پیش از رسیدن به میدان سربند، در سمت چپ رودخانه هتل دیپلمات قرار دارد که تا اواسط دوران محمدرضا پهلوی محل پذیرایی مهمانان خارجی و تنها هتل آبرومند تهران بوده است
امروزه علاوه بر اینکه محله دربند همچنان به عنوان یکی از قطب های گردشگری تهران خودنمایی می کند، تعداد زیادی از مردم نیز در آنجا زندگی می کنند
گرچه در گذشته این منطقه جدا از تهران به حساب می آمده است اما امروزه به علت گسترش شهرنشینی و افزایش وسعت فضای شهری، این منطقه نیز با تهران ادغام شده است ( www
Tehran 1
ir )

در زیر به معرفی مراکز خدماتی که در محله وجود دارد می پردازیم :
1 ) امنیتی نظامی :
الف ) فرماندهی انتظامی تهران بزرگ- معاونت اجتماعی
آدرس: میدان تجریش، خ دربند، نرسیده به میدان سربند

ب ) حوزه 122 دربند
آدرس: میدان تجریش، خ دربند، بین میدان دربند و سربند

پ ) پلیس امنیت اخلاقی
آدرس: دربند، کوچه حمید

2 ) مکان های تاریخی :
کاخ سعدآباد به مساحت 110 هکتار
سعدآباد از شمال با کوههای البرز، از مشرق با گلابدره، از مغرب با ولنجک و از جنوب با تجریش همسایگی دارد
در زمان قاجار محل استقرار و سکونت تابستانی شاهان این سلسله بوده است که بعد از آن نیز تا به امروز مورد استفاده حکومتها قرار گرفته است
در این مجموعه 18 کاخ کوچک و بزرگ قرار دارد

3 ) مکان های تفریحی و گردشگری :
رود دره دربند به علت موقعیت خاص طبیعی و مصنوعی که دارد، دارای بازدیدکنندگان زیادی می باشد به طوری که در روزهای آخر هفته بسیاری از مردم جهت گذراندن اوقات فراغت به این منطقه مراجعه می کنند

4 ) مکان های فرهنگی ، مذهبی و اجتماعی :
الف ) خانه سلامت دربند
آدرس : بالاتر از میدان دربند
ساختمان ناحیه 3، سال بهره برداری 1386
خدماتی که این خانه های سلامت ارائه می دهند عبارتند از: کلاسهای آموزشی مشاوره فردی، دوره های پیشگیری از ir/8655-2/ ” title=”کارآفرینی”>کارآفرینی دربند
آدرس: نرسیده به میدان دربند
کوچه وهابی ،سال بهره برداری 1388
فعالیتهای آن شامل خدمات آموزشی، مشاوره ای و