بررسی عناصر حماسی در قصاید سبک خراسانی۹۳- قسمت ۲

«اسطوره جنبه افسانهای محض دارد شخصیتهای اسطوره را موجودات مافوق طبیعی تشکیل
میدهند و همواره هالهای از تقدس قهرمانان مثبت آن را فرا گرفته است» (همان: ۳).
در تعریفی دیگر؛ «گونهای جهانبینی باستانی است که یافتهها و دستاوردهای انسان دیرینه است» (کزازی، ۱۳۶۷: ۶).
شمیسا در کتاب نقد ادبی چنین مینویسد: «اسطوره، اساساً هر داستان قدیمی است که نویسنده یا گویندهاش را نمیشناسیم؛ این داستان دربارهی آغاز و انجام جهان و بیان اعمال بزرگ و سرنوشت نوع آدمی است. نفاق بین پدر و پسر، نفرت از خشکسالی، برخورد با مسألهی مرگ، همهی اینها در اساطیر موجود است» (شمیسا، ۱۳۸۳: ۲۳۶).
شفیعی کدکنی نیز میگوید: «اساطیر هر ملتی یادگار ذهنهای شاعری است که در طول زمان، با نیروی خلاق خیال خود، جوانب گوناگون حیات بشری را به رمزی شاعرانه مبدل کردهاند و آرمانها و آرزوهایی را که بشر در اعصار گذشته در سر داشته، در اثنای این اساطیر، تعابیری شاعرانه و خیالانگیز یافته و نسل به نسل روایت شده است و در طی زمان، در هاله خیال شاعرانه، نسلهای مختلف متبلور شده است» (شفیعی کدکنی، ۱۳۶۶: ۲۳۴).
بهار اسطوره را چنین تعریف کرده است: «روایاتی است معمولاً مقدس، درباره خدایان، موجوداتی فوق بشری و و قایع شگفتآوری که در زمانهای آغازین، با کیفیاتی متفاوت با کیفیات زمان ما، رخ داده و به خلق جهان و اداره آن انجامیده است» (بهار، ۱۳۷۸: ۳۷۱).
۱-۶- سبک خراسانی
برای آغاز این پژوهش، دامنهی زمانی سبک خراسانی را باید مشخص نمود. بر اساس کتابهای
سبکشناسی «سبک شعر فارسی دری را از آغاز نیمه دوم قرن سوم تا پایان قرن پنجم سبک خراسانی مینامند … سبک خراسانی به لحاظ تاریخی سلسلههای طاهری و صفاری و سامانی و غزنوی را در
برمیگیرد» (شمیسا، ۱۳۷۴: ۲۰). دکتر سیروس شمیسا همچنین در کتاب کلیات سبکشناسی میگوید: «سبک خراسانی یعنی آثار دورهی سامانی و غزنوی و سلجوقی» (شمیسا، ۱۳۷۴: ۷۳).
سبک خراسانی بر اساس سبکشناسی بهار نیز «دورههای سامانی و غزنوی و علاوه بر آن سلجوقی اول را تا سال ۵۵۰ شامل میشود» (بهار، ۱۳۵۶: ۵).
دکتر محجوب در اغلب صفحات کتاب «سبک خراسانی در شعر فارسی»، این برههی زمانی را مبدأ بررسیهای خود دربارهی سبک خراسانی قرار داده است و در مورد اشعاری که شاعران در این دوره میسرودند میگوید: «شاعران این روزگار نیز مانند اسلاف خویش جز در طرز مدح و طرز غزل و سرودن حماسه و هجو و هزل و مرثیه و زهد … از طبع خویش امتحان نمیکردند» (محجوب، ۱۳۵۰: ۴۴۷). هر یک از سبکهای ادبی ویژگی مخصوص به خود دارد که با کاربرد این ویژگیها از دیگر سبکها متمایز میشود. شمیسا در انواع ادبی میگوید: «حماسه در سبک خراسانی است و مختصات لفظی همان سبک را دارد و از مختصات سبک حماسی کاربرد فراوان اشیاء حماسی است: بوق ، کوس ، خود ، تیر ، گرز ، خفتان و … » (شمیسا، ۱۳۸۳: ۱۱۲-۱۰۸) در قصاید سبک خراسانی «میتوان روحیه حماسی و اعتقاد به تساهل و شادباشی را دورکن عمده فکری ادبیات سبک خراسانی قلمداد کرد» (شمیسا، ۱۳۷۴: ۲۷).
۱-۷-شاعران شاخص قصیده سرای سبک خراسانی
۱-۷-۱- رودکی
«محمد عوفی در لبابالالباب که در حدود ۶۹۸ تألیف کرده است میگوید: مولد او رودک سمرقند بود و از مادر نابینا آمده اما چنان تیزفهم بود که در هشت سالگی قرآن تمامت حفظ کرد و قرائت بیاموخت و شعر گفتن گرفت و معانی دقیق میگفت چنان که خلق بر آن اقبال نمودند و رغبت او زیادت شد و او را آفریدگار تعالی آوازی خوش و صوتی دلکش داده بود به سبب آواز در طربی افتاده بود و آوازهی او به اطراف عالم برسید و امیر نصربن احمد سامانی که امیر خراسان بود، او را به قرب حضرت خود مخصوص گردانید و کارش بالا گرفت و ثروت و نعمت او به حد کمال رسید» (نفیسی، ۱۳۸۲: ۲۵۲).
«اشعار رودکی هر چند دیوانش موجود نیست به بلاغت اسلوب و طبیعی بودن معنی، ممتاز است. سبک او دلکش و متناسب و لطیف و در همین حال جزالت مخصوصی دارد که برای کمتر کسی از شعرا میسّر شده است (فروزانفر، ۱۳۸۷: ۲۰).
«از اشعار منسوب به رودکی به جز آنچه به شعرای دیگر منسوبست و در دیوان ایشان میتوان یافت تاکنون ۱۰۴۷ بیت فراهم شده است که ۵۷۲ بیت آن قصاید و قطعات است» (نفیسی، ۱۳۸۲: ۴۲۴).
شمیسا در کتاب سبکشناسی شعر مینویسد: «شعر رودکی نمونه کامل شعر سبک خراسانی قرن چهارم یعنی شعر عهد ساسانی است. رو ح حماسی که از مختصات مهم سبک خراسانی است برای نخستین بار به صورت کامل در شعر او دیده میشود» (شمیسا، ۱۳۷۴: ۲۷-۲۶).
همایی نیز می گوید:«معروفست که رودکی مخترع رباعی است. رباعی مربوط به او:

این مطلب را هم بخوانید :
فایل - مقایسه اثرات سطوح مختلف نانو‌زئولیت و زئولیت طبیعی جیره‌ای بر خصوصیات استخوان درشت نی، ...

بیروی تو خورشید جهان سوز مباد
با وصل تو کس چو من بدآموز مباد
هم بی تو چراغ عالم افروز مباد
روزی که ترا نبینم آن روز مباد»

(همایی، ۱۳۶۹: ۳۶)
استاد فروزانفر در کتاب سخن و سخنوران مینویسد: «وفات رودکی در سنه ۳۲۹ یا ۳۳۰ واقع گردید» (فروزانفر، ۱۳۸۷: ۲۳).
۱-۷-۲- عنصری
«عنصری ملکالشعرای دربار محمود و مسعود غزنوی و یکی از بزرگترین قصیدهسرایان و ثناگستران زبان فارسی است. سال تولد و آغاز زندگی وی معلوم نیست. مطابق بعضی نوشتهها و حکایتها،
بازرگانزادهای متمکّن بوده است. تحصیلات وی نیز بر ما معلوم نیست. از دیوانش چنین برمیآید که به علوم اوایل آشنا بوده است» (صفا، ۱۳۵۱: ۵۶۰-۵۵۹).
استاد فروزان فر در کتاب سخن وسخنوران نوشته است:«عنصری بزرگترین استاد قصیده پرداز و مدح سرای قرن پنجم بلکه زبان پارسی است و تا کنون بدین پایه ومایه درجزالت لفظ ورشاقت سبک هیچ یک از شعرای قصیده سرا نتوانسته اند قصیده ای انشا کنند و اگر از عهده لفظ بر آمدند گرو معنی شدند واگر حق معنی ادا کردند فخامت لفظ را از دست دادند.»(فروزان فر،۱۰۱:۱۳۸۷)
دربارهی سال وفات او نیز میگوید: «عنصری در اواخر سلطنت مسعود یعنی سنه ۴۳۱وفات یافت» (همان: ۱۰۹).
بسیاری از قصاید عنصری در مدح سلطان محمود غزنوی است که بیشتر درباره ی جنگها وفتوحات این پادشاه است.
۱-۷-۳- فرخی سیستانی
«متوفی در ۴۲۹ هم مانند سایر شاعران این دوره قصیدهپرداز است اما قصیده او بیشتر جنبه غنایی دارد و تغزلات لطیف آنها مشهور است» (شمیسا، ۱۳۷۴: ۴۵).

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت azarim.ir مراجعه نمایید.

Releated

بررسی میزان تاثیر هوش سازمانی بر عملکرد سازمان با توجه به قابلیت …

جاهاری و استفانز[۷۰](۲۰۰۶) معتقدند که مفهوم هوش رقابتی دارای تاریخچه غنی ۲۰۰۰ساله است. مفهوم هوش رقابتی به عنوان بخشی از استراتژی بازاریابی که به عنوان یک فعالیت منجر به افزایش رقابت پذیری شرکت و فرایند برنامه ریزی استراتژیک میشود، میباشد(گایتون[۷۱]،۱۹۶۲؛ مونتگومری و ویدبرگ[۷۲]، ۱۹۷۹؛پیرس[۷۳]،۱۹۷۶؛ مونتگومری و اوربان[۷۴]،۱۹۷۰).بررسی های به عمل آمده نشان میدهد که با […]

بررسی مفهوم رنج از دیدگاه بودا- قسمت ۱۲

در مثنوی کلمه‌ی رنج به جز سختی و مشقّتی که جسم را در بر می‌گیرد، برای سختی‌هایی نیز به کار می‌رود که ناراحتی‌های فکری منشأ آن است و روح و روان فرد را نیز درگیر خود می‌‌نماید‌:رنج بدخویان کشیدن زیر صبر منفعت دادن به خلقان همچو ابر ۴۸۱/۶دوستی ابله بود رنج و ضلال این حکایت بشنو از […]