، داستان، کلیله، دمنه، قبره

زبان است. او با توصیف فضا، حالت و درونیات شخصیت‌ها، صحنه‌های زیبا و تأثیرگذاری را در ذهن مخاطب ترسیم می‌کند.

– تصویر و سایر اجزای تکمیلی
تصاویر اندک و سیاه و سفید کتاب که کار طراحی آن را علی مظاهری بر عهده دارد، هر چند از جذابیت و تاثیرگذاری بی‌بهره است، اما باید توجه داشت که این مجموعه برای نوجوانان گرد‌آمده است و آن‌ها همانند کودک پایبند تصویر نیستند.
شیرازی این مجموعه را در دو جلد فراهم آورده و در مقدمه‌ی هر دو کتاب به طور اختصار از مأخذ اصلی کتاب یاد کرده به این ترتیب حفظ امانت می‌کند.
در صفحه‌ی عنوان، علاوه بر این‌که نویسنده خود را اقتباس کننده و بازآفریده‌ی این آثار معرفی می‌کند، مجموعه‌ی حاضر را بازنویسی کلیله‌ودمنه دانسته تعریف درستی از شیوه‌ی پرداخت این آثار در اختیار مخاطب قرار نمی‌دهد.
در صفحه‌ی عنوان جلد یک، در عنوان نویسنده به جای محمدحسن شیرازی به اشتباه نام رضا شیرازی درج شده است.
طرح روی جلد که در هر دو کتاب یکسان است، در آشنایی نوجوان با سایر آثار بازنوشته‌ی شیرازی از کتب برجسته‌ی کهن، مفید واقع شده است.

– گزینش آثار
نویسنده داستان‌هایی را گزیده است که ارزش محتوایی داشته پیامی مفید به نوجوان انتقال می‌دهد.

جدول 3-3: فراوانی آثار بازنوشتهی کلیله و دمنه
نام باب
جلد1
جلد2
شیر و گاو
6
2
برزویه‌ی طبیب
1

دوستی کبوتر و زاغ و موش و باخه و آهو
1
1
بوف و زاغ
1

بوزینه و باخه
1
1
زاهد و راسو
1
1
گربه و موش
1

تیرانداز و ماده شیر

1
پادشاه و برهمنان

1
زرگر و سیاح

1
شاهزاده و یاران او

1

حکایت غار سخن‌گو نیز تنها اثر انتخابی بازنویس از انوار سهیلی است.
بیشترین گزینش شیرازی از باب شیر و گاو است که مفاهیم والای تدبیر و چاره‌اندیشی را در خود گنجانده است.
– مطابقت یا عدم ‌مطابقت متن با گروه سنی ذکر شده در کتاب
نویسنده به طور مستقیم، یعنی اشاره به گروه‌های سنی مختلف («ب»، «ج»، «د» و…) مخاطب خود را معرفی نمی‌کند، بلکه عباراتی که روی جلد کتاب درج شده است، نوجوانان را مخاطب کتاب می‌داند.
آثار بازنوشته‌ی شیرازی از همه لحاظ با مخاطب ذکر شده در کتاب متناسب است. مواردی که در برشمردن نقاط قوت نویسنده به آن اشاره شد، گواه این مطلب است.

ارزیابی نهایی
شیرازی از قدرت نویسندگی سرشاری برخوردار بوده و با توصیف موقعیت و احساسات شخصیت‌ها و هم‌چنین به کارگرفتن آرایشهای کلامی مخاطب را به خواندن داستان تشویق میکند و الگوی مناسبی را در اختیار کودک در زمینه‌ی نوشتاری قرار می‌دهد.

3-6- بدرالسادات عیوقی

بدرالسادات عیوقی (1320) از نویسندگانی است که در زمینه‌ی ادبیات نوجوانان به فعالیت پرداخته و آثار بسیاری را ارائه داده است.
او بسیاری از باب‌های کلیله و دمنه را در مجموعه‌ای به نام «برگزیده داستان‌های کهن فارسی از کلیله و دمنه برای نوجوانان» گردآوری کرده و در چهارجلد به نام‌های «شیر و گاو»، «کبوتر طوق‌دار»، «شاهزاده و پرنده» و «زرگر و سیاح» ارائه می‌دهد.
نویسنده در پرداخت این آثار، یک شیوه را دنبال می‌کند و به همین دلیل تنها به بررسی چهار اثر او به نام‌های «موش و گربه»، «شاهزاده و پرنده»، «ماده شیر و فرزندش» و «شاهزاده و یارانش» که نماینده‌ی سایر آثار او است، اکتفا شد.

3-6-1- نقد و بررسی داستان «شاهزاده و پرنده»
عیوقی، بدرالسادات (1386). « شاهزاده و پرنده »؛ شاهزاده و پرنده، برگزیده داستانهای کهن فارسی از کلیله و دمنه برای نوجوانان. ج 3 (50ص). کرج: عیوقی
گروه سنی ذکر شده در کتاب: نوجوان
مأخذ کتاب: کلیله و دمنه
نویسنده در صفحه‌ی عنوان، کتاب مأخذ را ذکر کرده است.
مشخصات ظاهری: 7ص. (29-23)

3-6-1-1- خلاصه‌ی داستان
« قبره که پرنده‌ای خوش‌آواز است به همراه جوجه‌اش که تازه از تخم بیرون آمده است، در کاخ پادشاه به خوشی زندگی می‌کنند. با به دنیا آمدن پسر پادشاه و محبت‌های قبره به او و جوجه‌اش، روابط آن‌ها دوستانه و صمیمی‌تر می‌شود. اما روزی در غیاب قبره، شاهزاده با عصبی‌شدن از دست جوجه، او را با ضربه‌ای می‌کشد و این حادثه زمینه ساز می‌شود تا قبره با کور کردن دو چشم شاهزاده و انتقام از او، پادشاه کینه‌توز را به دشمنی و اندیشه‌ی انتقام بکشاند. پادشاه بر آن است تا با سخنان محبت آمیز، اما فریبندهی خود، قبره را به چنگ آورد و خشم و کینه‌اش را فرونشاند، اما این پرندهی آینده‌نگر و زیرک، خام سخنان او نمی‌شود و به جای دیگری می‌رود.

3-6-1-2- تطبیق متن بازنویسی شده با متن اصلی
الف. بخشی از متن بازنویسی شده
«من امروز تنها و غمگین هستم و از همه دل بریده‌ام و ملاحظه هیچ‌کس را نمی‌کنم. از خدمت کردن به تو، جز غم چیزی برایم نمانده و تا آخر عمر از این غم میسوزم. چه کسی طاقت مرگ بچه‌ی خود را دارد؟ من جگرگوشهام، میوه‌ی‌دلم و روشنایی چشمم را در راه خدمت به تو از دست دادم با این‌همه به جان خودم هم ایمن نیستم و به این التماس‌ها گول نمی‌خورم و برنمی‌گردم.» (عیوقی، 1386: 27-26)

ب
(قلانی، 1388و: 9 -7 )
ب. بخشی از متن اصلی
«در راه طایفه‌ای طراران بدیدند، طمع در بستند و با یکدیگر قرار دادند که او را بفریبند و گوسفند بستانند. پس یک تن پیش او درآمد و گفت: ای شیخ، این سگ کجا می بری.» (منشی، 1388: 211)

3-7-7-3- روش خلق اثر
این داستان در کلیله و دمنه با عنوان «زاهدی که گوسفندی خریده بود » در لابه‌لای باب شیر و گاو نقل شده است. عنوان جدید ( مرد نادان و گوسفند بیچاره) مخاطب را به سرعت به درون متن میکشاند، هرچند اشاره به خصلت برجستهی مرد، او را در میانهی داستان از پایان ماجرا آگاه کرده از جذابیت بازنوشته میکاهد.
بازنویس در این اثر بدون ایجاد خلل در محتوا و مضمون، تغییراتی را در جهت هرچه بهتر کردن داستان برای این گروه سنی، اعمال کرده است که این تغییرات، بیشتر در زمینه شخصیت پردازی آشکار می‌شود.
در اثر حاضر از زاهد بودن شخصیت اصلی داستان سخنی به میان نیامده است. در واقع بازنویس با این کار خواسته است تا کودک، خصلت بارز این شخصیت، یعنی ساده لوحی و نادانی را به گروه زاهدان تعمیم ندهد.
زبان متناسب با درک و فهم کودک، ساده و امروزی شده است، اما داستان همان داستان کلیله و دمنه بوده تغییر اساسی در آن رخ نداده است؛ بنابراین شیوهی پرداخت آن ساده است.

3-7-7-4- عناصر داستان
– پیرنگ
روابط علی و معلولی که حوادث را به هم پیوند زده است، از پیچیدگی به دور است و نشان می‌دهد که پیرنگ از نوع باز است:
همسر مرد به دلیل ساده و زود باور بودن شوهرش، می‌ترسد که روزی همه‌ی پول‌هایش را از دست بدهد. او به قصد خرید گوسفند، به همسرش مقداری پول میدهد. دزدها به او می‌گویند حیوانی که در دستان او است، سگ است نه گوسفند، زیرا می‌خواهند با تلقین این حرف به مرد سادهلوح، گوسفند او را به دست آورند.