مرحوم علامه، چکیده قرآن را در کلمه تعالو، به معنای بالا رفتن می‌دانست. که یعنی قوای شما در جهت درست به فعلیت برسد. مفاهیم رشد و علو به‌مراتب از عمیق‌تر و گسترده‌تر از توانمندسازی است و بار معنایی بیشتری را با خود حمل می‌نماید. در اعتلای انسان، رسانه می‌بایست نقش ایفا نمایند. اگر آرایش رسانه‌ای را در حکومت مقدمه سازان ظهور ترتیب می‌دهیم، باید بدانیم که می‌بایست اقدامات ما منجر به فرج و ظهور جهانی شود. در یک گام دیگر باید برای دوران پس از ظهور، آرایش رسانه‌ای را چید و بررسی نمود که رسانه‌ها در شرایط ظهور چه ساختاری دارند. یعنی رسانه در شرایطی که همه انسان‌ها به حداکثر رشد خود برسند، چگونه است. لذا باید وضع مطلوب رسانه را در شرایطی فرض نماییم که ظهور رخ‌داده و ساختن بهشت روی زمین در شرف وقوع است. لذا تجسم بهشت روی زمین، منطبق بر گزاره‌های پس از ظهور می‌باشد. (وضع مطلوب آرایش- شرایط ظهور حضرت ولیعصر ع)
با فرض وضع مطلوب می‌بایست مهندسی معکوس نمود و از آخر به اول آمد و وضع مطلوب را به وضع موجود مرتبط ساخت تا حرکتی که نیاز داریم، خود را نمایان کند. ضمناً دگردیسی ابزار رسانه‌ای را باید از پایین به بالا و مخاطب را از بالا به پایین یعنی وضع مطلوب به موجود در نظر گرفت. برای برآورد وضع رسانه در آینده کافی است چشم‌اندازهای ترسیم شده رشد تکنولوژی مراکز تحقیقاتی غرب، را مطالعه نمود. اما ویژگی‌های انسان کامل را می‌بایست در آینده مطلوب حکومت اسلامی در نظر گرفت و سپس نسبت آن انسان کامل را با رسانه سنجید. این انسان چقدر به رسانه نیاز دارد، به چه رسانه‌ای و چه نوع رسانه‌ای نیاز دارد؟ یا اصلاً به رسانه نیازی داریم یا خیر؟ پاسخ به این سؤالات، آرایش رسانه‌ای را ترتیب می‌دهد. (روش طراحی آرایش-وضع موجود و مطلوب مخاطب و تکنولوژی و رسانه)
لذا رشد مخاطب و رساندن او به آن وضع مطلوب، واجد اهمیت است. این موضوع تنها یک رویکرد برای طراحی آرایش نیست، بلکه شاخص نیز می‌باشد. هم محک و معیار و هم هدف ماست. (طراحی آرایش-رشد مخاطب، معیار و هدف آرایش)
حالا رسانه ‌یکی از ابزارهای رسیدن به این هدف است. رسانه باید در اختیار انسان‌ها باشد و آن را باید از تسلط بر انسان‌ها پرهیز داد. (طراحی آرایش-رسانه، ابزار رشد مخاطب)
در آسیب‌شناسی وضع موجود نیز باید دانست که امروز ما مقهور موبایل و رسانه‌ایم نه بالعکس. (آسیب‌شناسی-تسلط رسانه و تکنولوژی بر مخاطب)
باید مراقب بود که با آرایش رسانه‌ای عجیب‌وغریب خود یک دیگرانسان، یا غیرانسان نسازیم. شاید در یک آرایش رسانه‌ای باید به سمت حذف رسانه رفت. حتی اگر به این نتیجه برسیم که انسان کامل به رسانه نیاز ندارد، باید به سمت حذف رسانه از زندگی مردم، روی آورد. و این خلاف تئوری‌های رایج رسانه‌ای است که انسان را تحت سیطره‌ی رسانه و تکنولوژی می‌خواهند و در تلاش‌اند مردم را با رسانه منطبق نمایند.
لذا باید ابتدا روشن نماییم که برای چه آمده‌ایم، و آمدنمان بهر چه بود، را مشخص نماییم و سپس نیاز به رسانه را بررسی کنیم و نیاز و نسبت و شرایط داشتن رسانه را مشخص کنیم و سپس مسیر و جهت حرکت و هدفمان را مشخص کنیم. همچنین وضع مطلوب را نیز باید در نظر داشت. (روش طراحی آرایش-تعیین هدف خلقت، تعیین میزان نیاز و شرایط و نسبت رسانه برای هدف، تعیین مسیر و جهت حرکت)
به‌هرحال رشد و علو، مجاهدت برای کشف و بالفعل نمودن استعدادهای خود را می‌طلبد.
مدل پیشنهادی من استفاده از رویکرد وضع مطلوب و وضع موجود است. ترسیم فرآیند رشد انسانی منطبق با آرایش رسانه‌ای معطوف به آینده است. (روش طراحی آرایش-وضع موجود و مطلوب و ترسیم رشد انسان)
اگرچه در جامعه آرمانی ما، همه خصیصه‌ها که بتوان نسبت انسان کامل با رسانه را سنجید، به‌تفصیل مشخص نیست، اما اجمالاً می‌توان گفت که رسانه در آن افق، غفلت زا نیست و به تذکر انسان می‌انجامد. لذا رسانه در شان پیامبری و دعوت به حقیقت و غفلت زدایی است. اما هنوز هم تبعی است و فرع می‌باشد. نه اصل. رسانه قرار است واسط تعین حق و حقیقت و تجلی حق باشد. لذا آن انسان واجد بصیرت و درک و … و به قولی سواد رسانه‌ای است که رسانه صرفاً به جریان رشد او کمک می‌کند. (مؤلفه آرایش رسانه‌ای-عدم ایجاد غفلت، تذکر، کمک به رشد انسان)
من به‌جای تأکید بر رسانه، به مخاطب شناسی اولویت می‌دهم. و مخاطب را به انسان‌شناسی نزدیک می‌بینم و انسان کامل را در افق و چشم‌انداز او فرض می‌نمایم. بهترین آرایش رسانه‌ای، آرایشی است که سریع‌تر انسان را به کمال برساند. لذا آرایش رسانه‌ای در خدمت انسان و برای انسان کامل باید باشد. (مؤلفه آرایش رسانه‌ای-مخاطب شناسی، انسان‌شناسی دینی، آرایش معطوف به کمال مخاطب)
چنین رسانه‌ای باید تلاش و خلاقیت و استعدادهای مخاطب را تقویت نماید. (مؤلفه آرایش رسانه‌ای-تقویت مجاهدت، خلاقیت و استعداد مخاطب)
اگرچه حرکات دشمن را نیز باید در سپهر رسانه‌ای تحت نظر گرفت و مخاطرات آن را سنجید و باید بسیار هوشمندانه عمل نمود؛ (مؤلفه آرایش رسانه‌ای- سنجش آرایش دشمن و مقابله با آن)
اما به‌جای تمرکز بر مقابله با رسانه‌های دشمن، باید به سمت، توانمندسازی، بصیرت بخشی و واکسینه نمودن مخاطب و به تعبیری سواد رسانه‌ای، و مناعت و کرامت بخشی به او حرکت نمود. حتی می‌بایست مخاطب را به تقوای رسانه‌ای رساند. در این مسیر رسانه ‌یکی از مهم‌ترین ابزارهاست. (مؤلفه آرایش رسانه‌ای- سواد رسانه‌ای- تقوای رسانه‌ای- توانمندسازی، بصیرت بخشی، واکسینه کردن، کرامت بخشی مخاطب)
حتی در شق طراحی آرایش رسانه‌ای ناظر به دشمن، می‌بایست دشمن اصلی را شناخت، نه دشمن‌های حقیر ظاهری را. که شیطان استکبار می‌کند و دشمن‌های اینچنینی را برجسته می‌کند. درحالی‌که دشمن‌ترین دشمنان ما نفس اماره است. لذا باید مشت نفس را باز نمود. (مؤلفه آرایش رسانه‌ای-توانمندسازی مخاطب در مقابله نفس اماره)
اقتصاد فرهنگ نیز مقوله مهمی است. یک غلط رایج این است که فکر می‌کنند فیلم‌نامه مشکل اصلی سینمای ایران است. درحالی‌که مشکل زیرساخت‌ها و اقتصاد سینماست. چراکه اساساً نویسندگان و انسان‌های خوش‌فکر از پشتوانه کمی برخوردارند و تولید فکر در جامعه مبتنی بر اقتصاد است. (مؤلفه آرایش رسانه‌ای-تأمین زیرساخت و اقتصاد رسانه)
اما برای رسیدن به مخاطبی که به حد انسان طراز رسیده است؛ می‌بایست همان حکایت‌های تربیتی قدیم را از مجرای رسانه بازتولید و انتشار داد و مراتب و مراحل رشد و تعالی را پیگیری نمود که یکی از ساده‌ترین اشکال آن، مشارطه، محاسبه و مراقبه است و به متذکر شدن انسان کمک نماید. این همان مدل انسان‌سازی است که می‌بایست در دستور کار رسانه قرار گیرد. (مؤلفه آرایش رسانه‌ای-مدل انسان‌سازی دینی، برای رسیدن به انسان طراز)
آرایش رسانه‌ای، حتی از منظر آسیب‌شناسی وضع موجود و نگاه زمینی آن، باز باید در خدمت انسان بودن رسانه را برجسته دید. (آسیب‌شناسی- انسان در خدمت رسانه) (مؤلفه آرایش رسانه‌ای- رسانه در خدمت انسان)
همچنین باید دانست که “ان خیر من استاجرت، القوی، الامین.” یعنی برای به خدمت گرفتن رسانه توسط انسان، رسانه باید هم امین باشد و هم قوی. (مؤلفه آرایش رسانه‌ای- امین بودن و قوی بودن)
در توصیف آرایش رسانه‌ای، مقام معظم رهبری، ابتدا بحث امین بودن رسانه را می‌کنند و سپس آرایش رسانه‌ای کارآمد را با مؤلفه‌هایی ازجمله پوشش جغرافیایی رسانه و توانایی، چالاکی و انعطاف و انطباق با شرایط جدید دانستند. ضمناً به بحث مواجهه با آرایش رسانه‌ای دشمن نیز پرداخته‌اند. (مؤلفه آرایش رسانه‌ای- پوشش جغرافیایی، توانایی، چالاکی، انعطاف، انطباق با شرایط جدید)
اما این‌جانب از ورود به تعبیر نمودن استعارات مقام معظم رهبری معذورم. چراکه ذهنیات این‌جانب شاید نتواند کمکی در شفاف نمودن آن بنماید. اینجا باید استعارات را به محکمات ارجاع داد. مثل محکمات علم ارتباطات و تئوری‌ها و یافته‌های امروز عالم ارتباطات. (ارجاع استعارات به محکمات)
تجربه اتحادیه رادیو و تلویزیون‌های اسلامی، تجربه بسیار خوبی است. نمونه کارهایی که کیفیت آن‌ها بر کمیت غالب است، در فضای نوین جهانی نمونه‌های خوبی است. (مؤلفه آرایش رسانه‌ای- غلبه کیفیت بر کمیت)
اما در فضای جهانی هر جا که به زبان فطرت انسانی و جهانی، و اخلاق و پیام‌های رشد انسان، سخن گفته‌ایم توانسته‌ایم در عمق میدان قلب و ذهن مخاطب نفوذ نماییم. (مؤلفه آرایش رسانه‌ای- زبان فطرت جهانی ، پیام‌های رشد انسان و نفوذ به قلب و ذهن مخاطب)
درحالی‌که دشمن با غریزه و سکس و پورن به ما تهاجم می‌کند که مبتنی بر غریزه و بخشی از فطرت انسان است و اثرگذار هم می‌باشد؛ ما باید به سراغ بخش‌های دیگر فطرت برویم. مثل فیلم‌های مجید مجیدی، یا سریال یوسف پیامبر که با همه ضعف‌هایش، به دلیل احسن القصص بودن آن، نفوذ بالایی در مخاطبان داشت. یا جدایی نادر از سیمین نیز به روابط انسانی و علقه فرزند و پدر و خانواده می‌پردازد، در سینمای جهان فیلم قابل‌ملاحظه‌ای است. (مؤلفه آرایش رسانه‌ای- زبان فطرت جهانی)
لذا باید رویکردمان، به‌جای توسعه کمی شبکه‌ها، که البته آن‌هم پدیده ضروری است و صداوسیما باید به سمت برنامه‌های انسانی پیش برود. (مؤلفه آرایش رسانه‌ای- افزایش عمق و پیام‌های فطری، به‌جای توسعه کمّی)
همچنین باید گفت، افزایش شبکه‌ها عامل افزایش مخاطب نشده، بلکه مخاطبان ثابت صداوسیما، بین شبکه‌های جدید تقسیم می‌شوند. اما این شبکه‌ها، اگر رویکرد ما محصول محور و تولید محصولات فطری باشد، بستری برای افزایش مخاطب و همچنین تصرف میدان قلب و ذهن مخاطب و رشد و شکوفایی او خواهد بود. (مؤلفه آرایش رسانه‌ای- رویکرد محصول محوری و تولید محصولات فطری)
روش تکنیکی طراحی آرایش نیز با ادبیات نظامی قابل انجام است. یا با ادبیات غیراستعاری با نگاه مدیریت استراتژیک آینده‌پژوهانه و چشم‌انداز محور باید انجام گیرد. (روش طراحی آرایش رسانه‌ای- آینده‌پژوهانه و چشم‌انداز محوی)
تعریف آرایش رسانه‌ای نیز، بهینه‌سازی کیفیت و کمیت رسانه‌ها در کشف و شکوفایی مخاطب برای رسیدن به انسان کامل؛ می‌باشد. (تعریف آرایش رسانه‌ای- بهینه‌سازی رسانه جهت رسیدن به انسان کامل)

مصاحبه شماره 9
مصاحبه با دکتر حسن خجسته
مدرس رسانه و علوم ارتباطات
04/03/93

مطلب مرتبط :  

استنباط من از آرایش رسانه‌ای یک مبنایی دارد. ما در سپهر رسانه‌ای درگیر دو رقابت هستیم. (مبنای آرایش رسانه‌ای، سپهر رسانه‌ای)
رقابت در پیام، که رقیب می‌خواهد پیام ما به مخاطب نرسد و یا اینکه اگر رسید، بد فهمیده شود. مثل شبکه‌های فارسی‌زبانی که با ما رقابت دارند.

  • 1
دسته بندی : علمی