از طرفی انجام نمونه‌گیری برای تحلیل کیفی نیازمند فرمول معتبر آماری نیست. حتی نمونه‌گیری تصادفی نمی‌تواند اطلاعات مفیدی را در اختیار محقق قرار دهد؛ چراکه هدف تحلیل کیفی، بررسی و تحلیل موضوعات است. میلز و ‌هابرمن استدلال کردند که استراتژی‌های نمونه‌گیری برای پژوهش‌های کیفی باید مبتنی بر سؤال مفهومی58 باشد و نباید در انتخاب موارد برای یک نمونه در این قبیل روش‌ها صرفاً به انتخابی بودن افراد نمونه توجه کرد. میلز و ‌هابرمن سه تکنیک را برای انتخاب نمونه پیشنهاد کرده‌اند که در تحلیل کیفی نتایج آثار زیادی می‌تواند داشته باشد؛ انتخاب نمونههای خاص، انتخاب نمونه‌های منفی و انتخاب نمونه‌های استثنایی و عالی (مهدی‌زاده، 1383، صص175-173).
نمونه‌گیری در این پژوهش، به شیوۀ غیر احتمالی هدفمند59 یا قضاوتی انجام‌شده است، زیرا در تحلیل گفتمان، اساساً کیفیت حضور یا غیبت مفاهیم در متن موردنظر است و روش نمونهگیری هدفمند، در این پژوهش بهتر می‌تواند پاسخگوی اهداف پژوهش باشد. «در نمونههای هدفمند یا قضاوتی، پژوهشگر واحدهای نمونهگیری را به‌صورت ذهنی و باهدف قبلی انتخاب میکند. ذهنیت و هدف داور است که احتمال انتخاب یک واحد نمونهگیری را برای نمونه، معین میکند» (فرانکفورت و نچمیاس، 1381، ص 264). در تحلیلهای کیفی نمونه‌گیری هدفمند و مبتنی بر هدف تحقیق است(دایمون و هالووی، 2001، ص157).
در روش تحلیل گفتمان نیز به‌عنوان یک روش کیفی به دلیل آنکه می‌خواهیم مضامینی را انتخاب کنیم که به‌خوبی بیانگر آن موضع نسبت به مسئله موردبررسی باشد، از روش نمونه‌گیری هدفمند استفاده می‌کنیم. در روش نمونه‌گیری هدفمند پس از بررسی گزارش‌های ویژه کودتای 28 مرداد، گزارش‌های خاطرات به نوعی تاریخ شفاهی به حساب می‌آمد کنار گذاشته شد. همچنین برنامه‌های فرعی که از اهمیت کمتری برخوردار بود نیز کنار گذاشته شد. در انتها نیز از گفتگوهای خبری که به منظور پوشش خبری انتشار اسناد تازه سازمان سیا صورت گرفته بود؛ صرف نظر شد.

6-3- روش و ابزار گردآوری اطلاعات
روش گردآوری اطلاعات در این پژوهش بدین‌صورت است که با توجه به اهداف پژوهش و با استفاده از روش نمونه‌گیری غیر احتمالی هدفمند، با مراجعه به گزارش‌های آرشیوشده در واحد مانیتورینگ و بررسی یکایک آن‌ها و مشخص کردن گزارش‌های موردنظر پرداخته‌ایم و درنهایت موارد انتخاب‌شده استخراج و روی لوح فشرده ضبط و ثبت‌شده است.
7-3- روش تجزیه‌وتحلیل اطلاعات
در این تحقیق به‌منظور تجزیه‌وتحلیل اطلاعات، پس از انتخاب «ویژه برنامه‌های شصتمین سالگرد کودتای ۲۸ مرداد» در تلویزیون بی‌بی‌سی فارسی با روش نمونه‌گیری غیر احتمالی هدفمند، با توجه به رهیافت تحلیل گفتمانی وندایک، فرم ویژهای برای ثبت و استخراج اطلاعات در نظر گرفته شد. این فرم حاوی هشت کار ویژه است. این کار ویژه‌ها، که از طریق آن‌ها میتوان نظام گفتمانی حاکم بر گزارش‌ها، همچنین شناسایی مقولات متنی و درون‌متنی متون این گزارش‌ها را به دست آورد، عبارتند از سبک واژگان (مثبت و منفی)، افراد و نهادهای مطرح‌شده در متن (مثبت و منفی)، قطببندی یا غیرسازی، استنادها، پیش‌فرضها، تلقین و تداعیها و گزاره‌های اساسی متنهای مستند. پس از استخراج اطلاعات مربوط به هر متن، این اطلاعات‌پایۀ اصلی تحلیل فرا متن را تشکیل میدهند. پس از استخراج مقولات و کار ویژه‌های متنی از متن هر مستند، درنهایت تحلیل و تفسیر فرا متنی انجام شد که این تحلیل به اخذ نتایج اصلی و پاسخگویی به سؤال‌های اصلی و فرعی تحقیق انجامید.
۸-3- اعتبار و پایایی60 تحقیق
یکی از چالش‌های جدی پیش روی پژوهشگران تحلیل گفتمان، ایجاد توافق در باب ملاک‌هایی است که برای قضاوت در خصوص کیفیت بخش‌هایی از پژوهش مورداستفاده قرار می‌گیرند. در پژوهشهای کمی همچون تحلیل محتوا، روش‌های همبستگی، روش‌های علی- مقایسه‌ای … توافق‌های گستردهای در زمینه روش‌های مختلف کنترل کیفی تحقیق به‌ویژه در خصوص سازههایی مانند پایایی، روایی و روش نمونه‌گیری وجود دارد. ابعاد مختلف مطالعات کمی قادرند به‌صورت همگون توسط ارزیابان و ناظران بیرونی در زمان قضاوت در مورد صحت‌وسقم فرایند تحقیق مورد واکاوی قرار گیرند (عابدینی، 1383).
دستاوردهای مطالعات مبتنی بر تحلیل گفتمان با تکیه‌بر اندیشه و توانایی پژوهشگر در قبال پدیده موردپژوهش و نیز مبتنی بر علایق شخصی او جمع‌آوری می‌شود. ازاین‌رو اینکه یافتههای حاصل از این روش به میزان قابل‌توجهی ناشی از قضاوت‌ها و اندیشههای شخصی پژوهشگر باشد امری اجتناب‌ناپذیر است (سرمد، بازرگان، حجازی، 1388، صص 194– 193).
با این تفاسیر روشن است که ارزیابی میزان دقت و روایی نتایج حاصل از تحقیقات گفتمانی امری دشوار است چراکه پژوهشگران تحلیل گفتمان تنها می‌توانند به مقایسه متون و بندهایی بپردازند که انعطاف‌پذیر و بی‌ثبات هستند.
اعتبار در روش تحلیل گفتمان بر کیفیت بیان و استدلال مفاهیم و مقوله‌ها تکیه دارد. در رهیافت‌های تحلیل گفتمانی، برای سنجش اعتبار، از دو شاخص نظم و انسجام دقیق و ارزیابی مفید بودن آن در تحلیل استفاده می‌شود. در سویی دیگر، مقولات یک تحقیق که با روش تحلیل گفتمان انجام می‌شود، زمانی دارای اعتبار بالایی است که بتوانند در کنار چارچوب نظری و تحلیلی تحقیق که در پیِ فراهم کردن تبیین جدید است، قرارگرفته تا هدف‌های اصلی تحقیق محقق شوند (مهدی‌زاده، 1383، صص172-171).
در این پژوهش، برای آنکه بدانیم نتایج کار از اعتبار کافی برخوردار است یا نه از اعتبار سازه استفاده‌شده است. منظور از اعتبار سازه «رابطه بین ابزار تحقیق با مفاهیم و پیش‌فرض‌های نظری است» (فرقانی، 1382، ص 57).
در این پژوهش، بر مبنای مقولات گفتمانی وندایک که وی در رهیافت خود برای تحلیل گفتمان قرار داده است، کار ویژه‌ها61ی اساسی یا معرف‌های این پژوهش تهیه‌شده‌اند. پایایی یا قابلیت اعتماد به این معنی است که محقق از تکرار نتایج پژوهش توسط محقق دیگر در مورد همان پژوهش مطمئن شود، اینکه اگر یک محقق دیگر در مورد همان پژوهش، با همان مفاهیم و متغیرها، تحقیقی انجام دهد به نتایج یکسانی برسد. دانیل رایف و همکاران میگویند: «پایایی تحقیق به این معنی است که ابزارهای اندازهگیری به‌کاربرده شده برای مشاهده، باید تا حد زیادی نسبت به زمان، مکان و شرایط ثابت باشند» (رایف و همکاران، 1388، ص119). در این پژوهش سعی شده است تا با تهیه فرم استخراج اطلاعات متن، پایایی تحقیق را بالابرده تا در صورت تکرار این تحقیق، با استفاده از این فرم، نتایج به‌دست‌آمده حداکثر همسانی و یکسانی را با نتایج اولیه داشته باشد.

مطلب مرتبط :  

فصل چهارم
یافته‌های تحقیق

مقدمه
این فصل شامل بررسی و تحلیل متون گزارش‌های «ویژه شصتمین سالگرد کودتای ۲۸ مرداد» و مستند «مصدق، نفت و کودتا» است که بههمین ترتیب گفته شده و بهطور به‌طور جداگانه بررسی شدند. برای بررسی این برنامهها، هشت محور یا کار ویژه در نظر گرفته‌شده که این کار ویژه‌ها بر اساس اهداف تحقیق و منطبق با مؤلفههای توصیف متن از دیدگاه ون‌دایک طراحی‌شده‌اند. پس ‌از اینکه تمام متنهای مربوط به هر گزارش و مستند مذکور، با توجه به این محورها یا کار ویژه‌ها، بررسی شد، به تحلیل متنها و تفسیر کل متون پرداخته شد. بنابراین برای تحلیل گزارش مستندها یک ‌بار استخراج مقولات متنی که شامل اطلاعات اصلی و اساسی هر متن است، و بار دیگر با در نظر گرفتن این اطلاعات، تحلیل و تفسیر آن‌ها انجام می‌شود. در بخش تحلیل فرامتنی، با توجه به اطلاعات استخراج‌شده از تمامی متون، بر مبنای بافت اجتماعی و موضع‌گیری‌های هرکدام از شبکه‌ها نسبت به انقلاب اسلامی، شیوه گفتمانی و انگاره یا انگارههای ساخته شده غالب در هر متن بررسی می‌شود. با توجه به اینکه تحلیل گفتمان نیازمند ارجاع به بافت یا زمینۀ تولید متن و شرایط و روابط حاکم بر شکل‌گیری متن است، در تحلیل گفتمان متون گزارش‌های «ویژه شصتمین سالگرد کودتای ۲۸ مرداد» و مستند «مصدق، نفت و کودتا» شبکه بی‌بی‌سی فارسی، ابتدا مقولات متنی هر مستند، استخراج‌شده و سپس این اطلاعات مبنای تحلیل متنی و فرامتنی متون آن قرار می‌گیرد. در تحلیل فرامتن، با توجه به زمینۀ رویداد و اهداف تحقیق، مقوله‌های گفتمانی و انگاره‌های ساخته‌شده مورد بررسی و تحلیل قرار می‌گیرند.
1-1-4- تحلیل و بررسی متن گزارش‌های «ویژه شصتمین سالگرد کودتای ۲۸ مرداد»
گزارش‌های ویژه کودتای ۲۸ مرداد در مرداد و شهریورماه سال 1392 از تلویزیون بی‌بی‌سی فارسی، بهمناسبت شصتمین سالگرد این کودتا، همزمان با انتشار اسناد جدیدی از سوی سازمان سیا، تهیه و پخش شد. این گزارش‌ها که بر مبنای مصاحبه با مورخان تاریخ معاصر (مانند: یرواند آبراهامیان، استاد تاریخ ایران در کالج باروک نیویورک و مازیار بهروز، استاد تاریخ معاصر خاورمیانه در دانشگاه ایالتی سانفرانسیسکو) و نویسندگان کتاب‌های تاریخی (مانند: استیون کینزر، نویسندهی کتاب «همه مردان شاه»، مالکم برن، نویسندهی کتاب «محمد مصدق و کودتای 1953 در ایران» و آرشیو امنیت ملی آمریکا، مارک گازیرووسکی، نویسندهی کتاب «محمد مصدق و کودتا»، داریوش بایندر، نویسنده کتاب «ایران و سیا»، هما سرشار، نویسندهی کتاب «خاطرات شعبان جعفری») و سایر افراد مؤثر در این حوزه (مانند: علی خدایی، عضو سابق کمیتهی مرکزی حزب توده، شعبان جعفری، گری سیک، عضو پیشین شورای امنیت آمریکا) تهیه‌شده بود، تلاش داشت تا روایت خود را از اتفاقات و حوادث کودتای 28 مرداد به مخاطب القاء کند.

مطلب مرتبط :   صدق، گزارهها، تقریرهای، شروط، نظریات

1-1-1-4- گزارش اول: فراز و فرود زندگی سیاسی محمد مصدق
تاریخ: 26/5/1392، ساعت: 22:00، زمان: 7:21
مجری: از وقایع حال ایران دور بشیم و برگردیم به 60 سال پیش [و] کودتای 28 مرداد، واقعه‌ای که نقطه عطفی بود در تاریخ معاصر ایران. از امشب گزارش‌هایی داریم دربارهی وقایع آن زمان و پیامدهایش. محمد مصدق، نخست‌وزیر وقت بود و نام او برای همیشه با تلاش برای ملی شدن صنعت نفت ایران گره‌ خورده. برای بسیاری او نماد ملی‌گرایی و استقلال‌خواهی است. مسعود آذر نگاهی انداخته به فراز و فرود زندگی سیاسی محمد مصدق.
گزارشگر: محمد مصدق یا مصدق‌السلطنه، یکی از شناخته‌شده‌ترین چهره‌های تاریخ معاصر ایران؛ هر وقت حرفی از کودتای 28 مردادماه 1332 یا صنعت نفت می‌شود، نام او هم بهمیان می‌آید.
صدای دکتر مصدق: امروز یکی از آن ایامی است که شما هم‌وطنان می‌توانید بعد از 50 سال که از آزادی و استقلال سیاسی ما، نامی بیشتر نمانده بود، دورهی نوینی را در برابر نژاد معاصر و نسل