فهرست
عنوان صفحه
فهرست ح
فصل اوّل 1
کلیات 1
2- طرح مسأله و تعریف موضوع: 3
3- ضرورت و اهمیت پژوهش: 5
4- اهداف پژوهش 6
5- محدودیتهای پژوهش: 7
6- سئوال تحقیق 7
7- فرضیه اصلی 7
8- روش تحقیق: 7
9- تعریف مفاهیم : هویت ملی، گفتمان انقلاب اسلامی 7
10- سازماندهی پژوهش 9
فصل دوّم 10
چارچوب نظری 10
مقدمه 11
1- چارچوب نظری 12
1-1- نظریههای موجود 13
1-1-1- پارادایم مدرنیسم یا مدرنیسم ساختاری 13
2-1-1- پارادایم جاوید انگاری 14
3-1-1-پارادایم ازلی انگاری 14
4-1-1- پارادایم زیستشناسی و فرهنگ 14
5-1-1- پارادایم ابزارگرا 14
6-1- 1- پارادایم نمادگرایی قومی 15
2-1- نظریههای معاصر 21
1-2-1- نظریه هویت اجتماعی ریچارد جنکینز 21
2-2- 1- نظریه آنتونی گیدنز 21
3-2-1- مانوئل کاستلز 22
4-2- 1- آنتونی کوهن 22
5-2- 1- آلتوسر 22
6-2-1- فردیک بارث 23
7-2-1- نظریه پسا ساختگرایی هویت 23
8-2-1- رونالد رابرتسون 24
9-2-1- نظریه هویت چهل تیکه داریوش شایگان 24
10-2-1- نظریه پساملی هابرماس 25
11-2-1- مکتب کنش متقابل نمادین: 26
12-2-1- نظریه گفتمانى لاکلاو و موفه 38
جمع بندی فصل 42
فصل سوم 47
چارچوب مفهومی و پیشینه تاریخی 48
مقدمه 48
1- هویت 49
2- هویت ملی 54
1-2- مؤلفه های هویت ملی 58
2-2- هویت ملی ایرانیان در طول تاریخ 65
1-2-2- دوره باستان 68
2-2-2- دوران اسلامیت 69
3-2-2- دوران صفویه 76
4-2-2- دوران قاجار 81
5-2-2- دوران پهلوی 91
1-5-2-2- دوران رضاشاه 91
2-5-2-2- دوران پهلوی دوم 109
6-2-2- دوران انقلاب اسلامی 115
جمع بندی فصل 116
فصل چهارم 117
هویت ایرانیان در آستانه انقلاب اسلامی 117
مقدمه 117
1- روشنفکران قبل از انقلاب 122
1-1 تجدد گرایان 122
2-1 فرنگ‌شناسان 128
3-1 روشنفکران خویشتن‌گرا 131
4-1- دانشگاهیان روشنفکر 133
5-1- رهبران اسلامگرا: 135
جمع بندی‌فصل 151
فصل پنجم 154
گفتمان انقلاب اسلامی 154
مقدمه 155
1-گفتمان 156
2- زمینه‌های شکل‌گیری گفتمان انقلاب اسلامی 160
3- گفتمان انقلاب اسلامی 161
4- گفتمانهای رقیب 167
1 ـ 4ـ گفتمان سلطنت طلبی 168
2 ـ 4ـ گفتمان اسلام ناب محمدی(ص) 172
3-4- گفتمان مارکسیستی 175
4ـ 4 ـ گفتمان التقاطی 178
5 ـ 4ـ گفتمان روشنفکری 179
6 ـ 4ـ گفتمان ملی‌گرا 181
جمع بندی فصل 182
فصل ششم 183
هویت ایرانیان بعد از انقلاب اسلامی 183
مقدمه 184
1- نظرات اندیشمندان بعد از انقلاب 184
2- تأثیر گفتمان انقلاب اسلامی بر ابعاد هویت ملی 190
1-2- بعد اجتماعی 192
1-1-2- توجه به جایگاه و نقش مردم 193
2-2- بعد جغرافیایی و تاریخی 196
1-2-2- دلبستگی و تعلق به سرزمین ایران 197
3-2- بعد دینی و فرهنگی 199
1-3-2- نفی مظاهر فرهنگی غرب و مقابله با تهاجم فرهنگی 201
2-3-2- عمومی شدن آموزش و ارتقای سطح علمی جامعه 202
4-2- بعد سیاسی 203
1-4-2- استقلال علمی 208
12. پیشرفت در صنایع نظامی، صنایع موشکی- مخابراتی(سایت دولت) 211
2-4-2- استقلال اقتصادی 211
الف- بازسازی اقتصاد تک محصولی 211
ب. محرومیت زدایی گسترده 212
3-4-2- استقلال نظامی 213
– دفاع قهرمانانه در مقابل حملات رژیم بعث 213
– تشکیل سپاه و بسیج 213
3- تأثیر گفتمان انقلاب اسلامی بر هویت ملی در آیینه گفتمانها 214
1-3-گفتمان هویتی انقلاب، امام 215
2-3- گفتمان لیبرال 219
1-2-3- شاخصه های هویتی گفتمان لیبرال 220
4-3-گفتمان سازندگی 229
1-4-3- شاخصه های هویتی گفتمان سازندگی 229
5-3-گفتمان اصلاحات 233
6-3-گفتمان اصول‌گرایی 235
1-6-3- شاخصه های هویتی اصولگرایی 236
جمع‌بندی فصل 240
نتیجه گیری 240
منابع 250

فصل اوّل
کلیات

1 – مقدمه
انقلاب اسلامی ایران اس در 22 بهمن ماه سال 1357 به پیروزی رسید . امام خمینی (ره) توانست با بهرهگیری از نظام معنایی و اندیشهای بدیع و عمیق یعنی توسل به آموزههای اصیل دینی، هویتی نوین و تحول ساز را ایجاد نماید.
انقلاب اسلامی ایران با نفی هژمونی هویتهای پیشین در قالبهایی نظیر غربگرایی، ایران شهری و باستانگرایی شبه مدرنیزاسیون، سوسیالسیم، کمونیسم و… با ایجاد هویتی «معناساز» و «معنابخش» در صدد برآمد با بهرهگیری از فرهنگ سیاسی اسلامی – شیعی به ترسیم زوایا و ابعاد «بودن در این جهان بپردازد». در فرایند انقلاب اسلامی، تمام دانایی (اپیستم) و تشکیل گفتمانی دینیای شکل گرفت که با تمام بداعتش ریشه در سنت دیرینه اسلام داشت و به مثابه یک ایدئولوژی راهنمای عمل و رهایی ساز جلوهگر شد. در کانون گفتمان انقلابی، اسلام به مثابه یک «دال متعالی» و برتر نشسته بود. غنای مفهومی و محتوایی این «دال استعلایی» تمامی زوایا و زمینههای زندگی آدمی را در بر گرفته بود. این گفتمان هویتساز بر شاخصههایی استوار بود از جمله توحید محوری و گسترش امر قدسی در زوایای مختلف حیات بشریت، تشکیل نظام معرفتی از نظرگاه جهانبینی اسلامی، بنا نهادن سیاست بر دین و بروز یافتن معرفت دینی در حیات سیاسی، اجتماعی، برتری، «دانش شریعت محور» بر «دانش طبیعت اندیش»؛ محوریت نظریه ولایت فقیه در ساختار حکومت جمهوری اسلامی؛ غیریت سازی و معین کردن مرزهای هویت دینی انقلاب با سکولاریم و اندیشههای انسان مدارانه، غربی و…
واما کلید واژه ای که تأثر آن در این پژوهش هدف اصلی قلمداد می شود ، هویت ملی است که یکی از مقولههای بسیار مهم و اساسی تلقی میشود، به گونهای که در سالهای اخیر هم در ادبیات سیاسی – اجتماعی و حوزههای علمی و هم در سیاستگذاریهای فرهنگی بصورت جزئی در همه جوامع مورد توجه متفکران قرار گرفته است و البته هویت ملی مهمترین نوع از انواع هویت است، زیرا در حوزه فرهنگ، اجتماع سیاست و اقتصاد نقش تعیین کننده دارد. به عبارت دیگر، هویت ملی فراگیرترین و در عین حال مشروعترین سطح هویت در تمامی نظام های اجتماعی – جدای از گرایشهای ایدئولوژیک میباشد. اهمیت مفهوم هویت ملی نسبت به سایر انواع هویت جمعی، در تأثیر بسیار آن بر حوزههای متفاوت زندگی در هر نظام اجتماعی است.
از آنجایی که هویت نقطه عزیمت، پایگاه و منشأ انسجام اجتماعی و حفظ نظم در سطح کلان و لنگرگاه ثبات اجتماعی تلقی میگردد و عامل انسجام و وحدت است و خصلت تنظیم کنندگی را به تمام مردم اعطاء مینماید، بنابراین تزلزل و کم رنگ شدن آن پایههای همبستگی و انسجام اجتماعی را تضعیف میکند. پس می توان گفت پرداختن به بحث هویت ملی و تأثیر آن از انقلاب اسلامی ایران ضروری، مهم و حتی اجتنابناپذیر میباشد.
براستی گفتمان انقلاب اسلامی چه تأثیری برهویت ملی در ایران داشته است ؟
در جایگاه فرضیه می توان گفت انقلاب اسلامی بیش از هر مفهومی ، وجه اسلامی – شیعی و نیز هویت ایرانی را تقویت و به طرد و تخفیف هویت غربی پرداخته است .
2- طرح مسأله و تعریف موضوع:
هر برگی از تاریخ کشور ما ایران گویای رخدادی است که با هر بار ورق زدن، آن را به یاد
میآوریم و در آن تأمل مینماییم. یکی از عظیمترین و اعجابانگیزترین این رخدادها انقلاب اسلامی ایران است که در 22 بهمن ماه سال 1357 به پیروزی رسید . ابر معمار این بنای عظیم کسی نبود جزء امام روحالله (ره) که توانست با بهرهگیری از نظام معنایی و اندیشهای بدیع و عمیق یعنی توسل به آموزههای اصیل دینی، هویتی نوین و تحول ساز را ایجاد نماید. انقلاب اسلامی ایران مهمترین رویداد سیاسی – اجتماعی تاریخ ایران به شمار میرود. این رویداد نقطه عطفی در تاریخ ایران بود که به لحاظ سلبی خط بطلانی بر بسیاری مناسبات و روابط سیاسی – اجتماعی کشور ما کشید و به لحاظ ایجابی مناسبات جدیدی را بنیان نهاد و نگاه انسان ایرانی و بسیاری از انسانها، دیگر را به جهان هستی، انسان، فرجام زندگی و… تغییر داد.
انقلاب اسلامی ایران با نفی هژمونی هویتهای پیشین در قالبهایی نظیر غربگرایی، ایران شهری و باستانگرایی شبه مدرنیزاسیون، سوسیالسیم، کمونیسم و… با ایجاد هویتی «معناساز» و «معنابخش» در صدد برآمد با بهرهگیری از فرهنگ سیاسی اسلامی – شیعی به ترسیم زوایا و ابعاد «بودن در این جهان بپردازد».
این مهمترین و اعجاب انگیزترین پدیدهی قرن بیستم توجه اکثر علاقهمندان و پژوهشگران حوزه علوم سیاسی را به خود جلب نمود. بطوری که از همان اوان وقوع از منظرهای مختلف مورد بررسی قرار گرفت. البته گستردگی و پیچیدگی این انقلاب عظیم و مردمی آنقدر جای سخن و بررسی دارد که هر چه از زمان وقوع این پدیده میگذریم بیشتر از پیش نیاز به مطالعه از زوایای دیگر احساس میشود.
و امّا، تمام دغدغه و مسأله این پژوهش بیان تأثیر گفتمان انقلاب اسلامی بر هویت ملی
میباشد. در فرایند انقلاب اسلامی، تمام دانایی (اپیستم) و تشکیل گفتمانی دینیای شکل گرفت که با تمام بداعتش ریشه در سنت دیرینه اسلام داشت و به مثابه یک ایدئولوژی راهنمای عمل و رهایی ساز جلوهگر شد. در کانون گفتمان انقلابی، اسلام به مثابه یک «دال متعالی» و برتر نشسته بود. غنای مفهومی و محتوایی این «دال استعلایی» تمامی زوایا و زمینههای زندگی آدمی را در بر گرفته بود. این گفتمان
هویتساز بر شاخصههایی استوار بود از جمله توحید محوری و گسترش امر قدسی در زوایای مختلف حیات بشریت، تشکیل نظام معرفتی از نظرگاه جهانبینی اسلامی، بنا نهادن سیاست بر دین و بروز یافتن معرفت دینی در حیات سیاسی، اجتماعی، برتری، «دانش شریعت محور» بر «دانش طبیعت اندیش»؛ محوریت نظریه ولایت فقیه در ساختار حکومت جمهوری اسلامی؛ غیریت سازی و معین کردن مرزهای هویت دینی انقلاب با سکولاریم و اندیشههای انسان مدارانه، غربی و…
حال بعد از سخن از انقلاب و گفتمان انقلاب اسلامی آنچه به عنوان متغییر وابسته در این پژوهش مورد توجه و بررسی میباشد هویت ملی است. هویت ملی یکی از مقولههای بسیار مهم و اساسی تلقی میشود، به گونهای که در سالهای اخیر هم در ادبیات سیاسی – اجتماعی و حوزههای علمی و هم در سیاستگذاریهای فرهنگی بصورت جزئی در همه جوامع مورد توجه متفکران قرار گرفته است و امّا مهمترین نوع از انواع هویت، هویت ملی است، زیرا در حوزه

مطلب مرتبط :   ، واجب، عقل، حجاب، ذات

دسته بندی : علمی