فهرست

بخش اول: مفاهیم و مبانی نظری عدالت و مالیات 1
فصل اول: مفاهیم و مبانی نظری عدالت 2
گفتار اول: بازشناسی مفهومی عدالت 2
بند اول: تعریف لغوی عدالت 3
الف: برابری، مساوات، انصاف و بیطرفی 5
ب: توازن، تعادل، اعتدال، تناسب، حد وسط و مطابقت با نظم و قانون 5
بند دوم: تمایز مفهوم عدالت از مفاهیم مجاور 5
الف: تمایز از مفهوم انصاف 6
ب: تمایز از مفهوم برابری 8
بند سوم: تعاریف اصطلاحی عدالت 10
گفتار دوم: تاریخچه تحولات مفهومی و گونههای عدالت 12
بند اول: سیر تحول مفهومی عدالت 12
الف: سیر تحول مفهوم عدالت در اندیشه غرب 12
ب: سیر تطور مفهوم عدالت در اندیشه اسلامی 14
بند دوم: جایگاه طرح موضوع عدالت 15
الف: عدالت به عنوان وصفی از افعال ربوبی 16
ب: عدالت به عنوان وصفی از افعال انسانی 16
ج: عدالت به عنوان معیار حقانیت کارکردهای نظامات اجتماعی 16
بند سوم: ابعاد و قلمرو عدالت 17
الف: عدالت اجتماعی 18
ب: عدالت اقتصادی و قلمروهای آن 19
1: عدالت توزیعی 20
2. عدالت معاوضی 22
ج: عدالت قضایی 23
1: عدالت کیفری (مکافاتی) 23
2: عدالت رویهای 24
فصل دوم: مفهوم شناسی مالیات 26
گفتار اول: مفهوم مالیات، اهداف و انواع آن 26
بند اول: تعریف مالیات 26
بند دوم: ضرورت و اهداف وضع مالیات 28
بند سوم: تاریخچه مالیات 30
بند چهارم: تمایز مالیات و نهادهای مالی مشابه 31
الف) تفکیک مالیات از باج، خراج و گزیت 31
ب) تفکیک مالیات از عوارض 34
ج) تفکیک مالیاتهای متعارف از مالیاتهای دینی (شرعی) 35
گفتار دوم: تحدید قلمرو مالیات 37
بند اول: مالیات و وظایف دولت 38
الف: دولت حداقلی 38
ب: دولت حداکثری 39
ج: دولت مقررات گذار 40
بند دوم: مالیات و حق مالکیت 41
الف: حق مالکیت خصوصی 42
ب: حدود حق مالکیت خصوصی 43
فصل سوم: مفاهیم و مبانی نظری عدالت مالیاتی 45
گفتار اول: بازشناسی مفهومی عدالت مالیاتی 46
بند اول: تعریف لغوی 47
بند دوم: تعریف اصطلاحی 48
بند سوم: قلمرو عملکرد عدالت مالیاتی 50
گفتار دوم: طبقه بندی مفاهیم عدالت مالیاتی 50
بند اول: مفهوم عدالت ماهوی در مرحله سیاستگذاری و قانونگذاری 50
الف: مفهوم عدالت مالیاتی ماهوی 51
ب: سطوح عدالت مالیاتی ماهوی 53
1: مفهوم عدالت مالیاتی ماهوی افقی 53
2: مفهوم عدالت مالیاتی ماهوی عمودی 54
ج: مبانی عدالت مالیاتی ماهوی 55
1: اصل بهای خدمات 56
2: اصل توانایی پرداخت 58
بند دوم: مفهوم عدالت شکلی در مراحل تشخیص، وصول و رسیدگی به دعاوی مالیاتی 58
گفتار سوم: اصول عدالت مالیاتی 60
بند اول: اصول ماهوی(حقوقی) 60
الف: در مرحله سیاستگذاری و وضع قوانین 60
1: اصل برابری در پرداخت هزینههای عمومی 61
2: اصل تناسب مالیات با خدمات 61
3: اصل عمومیت و گستردگی پایههای مالیاتی 62
4: اصل توزیعی و جبرانی بودن مالیات 62
5: اصل برابری قانونی یا اعمال برابر قوانین مالیاتی 63
6: اصل تبعیض مثبت 64
7: اصل شخصی بودن مالیات 65
8: اصل مطلوبیت درآمد 66
9: اصل شفافیت 68
10: اصل عدم عطف به ماسبق شدن قانون مالیاتی 69
11: اصل مصرف موضوعی مالیات 71
ب: در مرحله تشخیص و وصول 72
1: اصل قانونی بودن وضع و وصول مالیاتها 72
2: اصل شناسایی مؤدیان و تشخیص مالیات 74
3: اصل برابری و عدم تبعیض در وصول 75
4: مرور زمان مالیاتی 76
بند دوم: اصول شکلی(قضائی) 78
الف: اصول عدالت کیفری مالیاتی 80
1: اصل قانونی بودن جرایم و مجازاتها 85
2: اصل تناسب جرم و مجازات 86
3: اصل شخصی بودن مجازات 89
ب: اصول عدالت رویهای مالیاتی 90
1: اصل حاکمیت قانون 91
2: اصل دسترسی به مراجع صالح مالیاتی 92
3: اصل علنی بودن رسیدگیهای مالیاتی 94
4: اصل استقلال و بی طرفی مراجع مالیاتی 95
5: اصل استماع دفاعیات 99
6: حق داشتن وکیل و مشاور مالیاتی 100
7: اصل مستند و مستدل بودن آراء 101
8: اصل تجدیدنظرخواهی 102
بخش دوم : بررسی مؤلفههای عدالت مالیاتی در قانون مالیاتهای مستقیم، مصوب 3/12/1366 و اصلاحات بعدی آن 104
فصل اول: بررسی عدالت ماهوی در قانون مالیاتهای مستقیم 106
گفتار اول: مشمولین و غیرمشمولین مالیات 106
بند اول: اشخاص مشمول مالیات 106
بند دوم: اشخاص غیر مشمول مالیات 108
الف: وزارتخانهها و مؤسسات دولتی 109
ب: دستگاههایی که بودجه آنها بهوسیله دولت تأمین میشود. 111
ج: شهرداریها 114
د: ارگان یا نهادهایی که بواسطه مجوز از دایره شمول مالیات خارج هستند 116
گفتار دوم: مالیات بر دارایی 118
بند اول: مالیات سالانه املاک 119
بند دوم: مالیات مستغلات مسکونی خالی 121
بند سوم: مالیات بر اراضی بایر 122
بند چهارم: مالیات بر ارث 124
الف: اموال مشمول مالیات بر ارث 128
ب: اموال غیر مشمول مالیات بر ارث 130
ج: معافیت بخشی از مالیات بر ارث 133
بند پنجم: حق تمبر 135
گفتار سوم: مالیات بر درآمد 138
بند اول: مالیات بر درآمد املاک 139
الف) مالیات بر درآمد اجاره املاک (مستغلات) 139
ب) مالیات بر درآمد نقل و انتقال املاک 141
1: مالیات اولین نقل و انتقال قطعی ساختمان‌های نوساز 144
2: معافیتهای مالیاتی نقل و انتقال املاک 146
3: معافیت اعضای شرکتهای تعاونی مسکن از پرداخت مالیات نقل و انتقال 147
ج: مالیات بر درآمد نقل و انتقال حق واگذاری محل 149
بند دوم: مالیات بر درآمد کشاورزی 149
بند سوم: مالیات بر درآمد حقوق 150
1: مالیات بر درآمد حقوق اشخاص حقیقی داخلی 151
2: مالیات بر درآمد حقوق اشخاص حقیقی خارجی 155
بند چهارم: مالیات بر درآمد مشاغل 156
بند پنجم: مالیات بر درآمد اشخاص حقوقی 163
1: مالیات بر درآمد اشخاص حقوقی حقوق خصوصی 163
2: مالیات بر درآمد اشخاص حقوقی خارجی 166
3: مالیات بر درآمد شرکتهای تعاونی 173
بند ششم: مالیات بر درآمد اتفاقی 176
گفتار چهارم : در مقررات متفرقه 179
بند اول: مالیات مضاعف 179
بند دوم: معافیت مالیاتی 181
الف: تعریف و ویژگی معافیت مالیاتی 181
1: قانونی بودن معافیتها 182
2: اصل برابری و عدم تبعیض 182
3: تعیین گستره معافیتها 183
4: ذکر هدف و شرایط معافیتها 184
5: موقتی بودن معافیتها 186
ب: معافیتهای مالیاتی در قانون مالیاتهای مستقیم 187
1: معافیتهای مالیاتی بخش کشاورزی 188
2: معافیتهای مالیات بر درآمد حقوق 190
3: معافیتهای مالیاتی بخش گردشگری 195
4: معافیتهای مالیاتی شرکتهای تعاونی 197
5: معافیتهای مالیاتی بخش صادرات 201
6: معافیتهای صنایع دستی 202
7: معافیت مالیاتی بخش صنعت، معدن، تولید 203
8: معافیت مالیاتی سرمایه‌گذاری در مناطق محروم 205
9: معافیتهای مالیاتی فعالیتهای آموزشی و پژوهشی 206
10: معافیت بر موقوفات، نذورات، کمکها و هدایا 208
11: معافیت مالیاتی فعالیتهای انتشاراتی، مطبوعاتی، فرهنگی و هنری 211
فصل دوم: بررسی اصول عدالت کیفری و رویهای مالیاتی در قانون مالیاتهای مستقیم 216
گفتار اول: بررسی اصول عدالت کیفری در قانون مالیاتهای مستقیم 216
بند اول: جرایم مالیاتی 218
الف: عدم انجام تکالیف یا وظایف مالیاتی قانونی از سوی دفاتر اسناد رسمی 220
ب: اقدامات مؤدی به قصد فرار از مالیات 222
ج: عدم پرداخت بدهی مالیاتی 227
د: عدم اطلاع صاحبان مشاغل مبنی بر آغاز فعالیت شغلی 230
ه: عدم پرداخت مالیات در رسید مقرر 231
و: عدم تسلیم اظهارنامه و کتمان درآمد 233
ح: عدم تسلیم یا تسلیم خلاف واقع اظهارنامه اشخاص حقوقی منحل شده توسط آخرین مدیران شخص حقوقی 236
بند دوم: تخلف مالیاتی 239
الف: عدم تسلیم کلیه اطلاعات مالیاتی مؤدی در موعد مقرر و تسلیم آنها بر خلاف واقع 239
ب: عدم کسر و ایصال مالیاتهای تکلیفی 241
د: عدم ارائه صورت اموال متوفی و تسلیم اموال به وراث قبل از پرداخت مالیات 245
ه: تخلف از پرداخت حق تمبر 247
و: عدم بهرهبرداری شرکتهای خصوصی و تعاونی از واحدهای جدید مشمول معافیت 247
ز: عدم بکارگیری روشها، صورتحسابها و فرمهایی که سازمان مالیاتی تعیین میکند. 249
گفتار دوم: بررسی اصول عدالت رویهای در قانون مالیاتهای مستقیم 252
الف: اصل دسترسی به مراجع صالح مالیاتی 253
ب: اصل استقلال و بی طرفی قاضی و نهاد رسیدگی کننده مالیاتی 256
ج: اصل تجدید نظرخواهی 261
د: اصل شفافیت 265
ه: حق داشتن وکیل و مشاور 267
نتیجهگیری 269

مطلب مرتبط :  

چکیده
بیان مفاهیم عدالت مالیاتی و ذکر مؤلفههای آن، مستلزم شناسایی و تفکیک تعاریف و نظریات عدالت و پذیرش مناسبترین تعریف آن است. تعدد تعاریف عدالت در سیر تطور تاریخی، لزوماً به معنای برداشتهای مختلف از یک مفهوم نمیباشد. بلکه امکان آن است که هر کدام از آن تعاریف، شرایط و جایگاههای طرح ویژهای را برای مفهوم عدالت مدنظر قرار داده باشند.
موضوع عدالت مالیاتی از آن جهت که به دنبال تعیین معیار و ضابطه حقوقی برای تضمین حقوق مالیاتی هویتهای جمعی و فردی است، امری دوسویه به شمار میرود که از یک سو، با تنظیم حدود و ثغور دخالت حکومت در حوزه مالیات به دنبال تضمین حقوق مؤدیان مالیاتی است و از سوی دیگر با پیشبینی اقداماتی قانونی، به دنبال افزایش تمکین مؤدیان مالیاتی و جلوگیری از فرار مالیاتی میباشد.
با توجه به مراتب فوق و با عنایت به مراحل مختلف مالیاتستانی اعم از مرحله سیاستگذاری، قانونگذاری، تشخیص، وصول و رسیدگیهای قضایی و شبه قضایی لازم است مفهوم ویژهای از عدالت مالیاتی برای هر یک از این مراحل ارائه شود که دربردارنده اصول اختصاصی باشد. در این نوشتار سعی شده است تا ضمن بازشناسی مفهوم عدالت مالیاتی در یکایک مراحل مختلف مالیاتستانی و بیان اصول اختصاصی آن، به بررسی رویکرد قوانین مالیاتی ایران بویژه قانون مالیاتهای مستقیم مصوب 1366 نسبت به اصل برابری و عدالت مالیاتی پرداخته شود و از این رهگذر مصادیق نقض و پیروی از اصل مزبور در قانون مربوطه مورد شناسایی و ارزیابی قرار گیرد.

بخش اول:
مفاهیم و مبانی نظری عدالت و مالیات

مطلب مرتبط :   بصره، مولا، جنگ، قرآن، متحجران

فصل اول: مفاهیم و مبانی نظری عدالت
عدالت مالیاتی به عنوان یکی از اصول کلی حقوقی، مفهومی مشتق از دو واژه “عدالت” و”مالیات” میباشد که با اتکا به مفهوم عدالت به دنبال تعیین چارچوبی عادلانه جهت وضع و اخذ مالیاتها و نیز تعیین اصول عدالت کیفری مالیاتی و اصول دادرسیهای عادلانه در رسیدگیهای قضائی و شبه قضائی مالیاتی است.
برگزیدن مفهومی مناسب از عدالت مالیاتی که دربرگیرنده تمامی جهات آن باشد مستلزم بیان تعاریف عدالت و برشمردن مؤلفههای آن است. این بخش متشکل از سه فصل به دنبال بازشناسی مفهومی عدالت، مالیات و در نهایت مفهوم عدالت مالیاتی است.
آنچه در ابتدا ذکر آن ضروری مینماید آن است