دانلود پایان نامه
مطلوبیت بازنگری و افزایش اعضاء شورا
PG53, PG54
24
اهمیت اقتدار شخصیتی رئیس سازمان
PG55
25
عدم تعامل پویای بوروکرات‌ها با محیط
PG68, PG69, PG70, PG71, PG72, PG64
26
تأخیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در بررسی سند ملّی
PG53, PG54
27
ابهام در صلاحیت اداری شورای عالی انقلاب فرهنگی در بررسی سند ملّی
PG53, PG54
28
مترقّی بودن سند ملی محیط زیست
PG10
29
اهمیت نظارت قضایی سازمان بازرسی کلّ کشور
PG18, PG22
30
ضرورت مشروعیت‌بخشی تقنینی تعهدات بین‌المللی
PG51
31
اهمیت ارزیابی‌ها و پیوست های زیست‌محیطی
PG26, PG28
32
اهمیت مشارکت مردمی سبز
PG24, PG33
33
استقلال قو مجریه در تدوین خط مشی‌های اجرایی
PG46, PG52
34
اهمیت سیاست‌پژوهی (کاربردی) زیست‌محیطی
PG39
35
اهمیت رویکرد حامیانه رئیس جمهور
PG31, PG32
36
ضرورت برنامه ریزی راهبردی متناسب با بلوغ سازمان
PG58, PG59, PG61, PG62, PG87, PG88, PG65
37
ضرورت تدبیر سازمان برای هماهنگی و نظارت فراقوه‌ای
PG19, PG34, PG35, PG36, PG40, PG4
38
اولویت حلّ مسائل سازمانی بر مسائل زیست محیطی
PG65, PG67, PG68, PG69, PG70, PG71, PG86, PG87, PG88, PG41, PG42, PG44, PG56, PG57, PG58, PG59, PG60

مفاهیم خاکستری رنگ در جدول فوق، «مفاهیم جدید» ظهور یافته در مصاحبه هفتم می‌باشند. بر اساس نتایج تجزیه و تحلیل این مصاحبه در نهایت یک مقوله جدید شکل گرفت و 3 مقوله دیگر تکمیل شدند، به این معنا که گستره تعداد مفاهیم ذیل هر کدام از آنها افزایش یافت.

جدول4-25: شکل‌گیری مقوله از مفاهیم مصاحبه G
عنوان مقوله ظهور یافته
عنوان مفهوم زیرمجموعه
صندوق ملّی محیط زیست
عدم شکل‌گیری به دلیل عدم تأمین اعتبار

جدول4-26: تکمیل مقوله اول از مفاهیم مصاحبه G
عنوان مقوله تکمیل شده اول
عنوان مفهوم زیرمجموعه
تصویب خط مشی‌های زیست‌محیطی
ضرورت مشروعیت‌بخشی تقنینی تعهدات بین‌المللی

تأخیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در بررسی سند ملّی

به روزرسانی قوانین موجود زیست‌محیطی

عنوان مقوله تکمیل شده دوم
عنوان مفهوم زیرمجموعه
شورای عالی انقلاب فرهنگی
تأخیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در بررسی سند ملّی

ابهام در صلاحیت اداری شورای عالی انقلاب فرهنگی در بررسی سند ملّی

عنوان مقوله تکمیل شده سوم
عنوان مفهوم زیرمجموعه
سازمان حفاظت محیط زیست
مطلوبیت جایگاه معاونتی سازمان

ناهمخوانی قدرت رسمی با اختیارات واقعی

اهمیت اقتدار شخصیتی رئیس سازمان

ضعف بدنه مدیریتی در بوروکراسی محیط زیست

اختیارات محدود سازمان حفاظت محیط زیست

ضرورت برنامه ریزی راهبردی متناسب با بلوغ سازمان

ضرورت تدبیر سازمان برای هماهنگی و نظارت فراقوه‌ای

اولویت حلّ مسائل سازمانی بر مسائل زیست محیطی

4-1-8- مطالعه مورد هشتم (H)
مصاحبه شونده: (عضو هیئت علمی دانشگاه و مدیر گروه سابق «اقتصاد و انرژی» دانشگاه علامه طباطبایی رحمت‌الله‌علیه)
جدول 4-27: نکات کلیدی و کدگذاری باز، مطالعه مورد H
ردیف
نکات کلیدی
کدگذاری باز
PH1
در سیاستگذاری زیست‌محیطی در درجه اول نگاه سیاستگذاران به تعریف و مقوله «محیط زیست» اهمیت دارد که یک مفهوم عام و گسترده است و نباید فقط محدود به محیط زیست انسانی شود.
اهمیت تعریف جامع محیط زیست
PH2
محیط زیست طبیعی،‌ جانوری و … نیز در تعریف محیط زیست هست. این طور نباشد که یک حوزه در محیط زیست دیده شود و از سایر موضوعات غفلت شود.
فراتر بودن حوزه تعریف از محیط زیست انسانی
PH3
در یک اکوسیستم تمامی عناصر اعم از انسان‌ها،‌حیوانات، گیاهان و حتی جمادات با یکدیگر در ارتباطند و در تعامل با یکدیگر محیط زیست را تشکیل می‌دهند.
ارتباط اجتناب ناپذیر عناصر یک اکوسیستم
PH4
گام اول در مدل سیاستگذاری آن است که ببینیم سیاستگذاری‌هایی که در دنیا تدوین می‌شود چگونه است و به عبارت دیگر بستر نظری موضوع فراهم شود.
ضرورت توجه به بستر نظری موضوع
PH5
بعد انطباق با واقعیت‌های کشور مطرح می‌شود.
ضرورت بومی‌سازی تئوری‌ها با واقعیت
PH6
بررسی سابقه قوانین در سیاستگذاری‌های بعدی زیست‌محیطی اهمیت دارد.
پیوسته بودن سیر قانون‌گذاری
PH7
تدوین قوانین بخشی و موردی در سیاستگذرای زیست‌محیطی خوب است اما هدف غایی نیست و مطلوبیت ندارد و نیازمند اتخاذ روند واحد و جامعی هستیم.
ضرورت اتخاذ نگاه فرابخشی در موضوعات
PH8
چه بسا ما در محیط زیست قوانین خوبی داشته باشیم اما در اجرا با مشکلاتی مواجه شویم.
وجود مشکلات در اجرا
PH9
یک بخش از این مشکلات مربوط می‌شود به عدم وجود انگیزه‌های کافی در مجریان سیاست‌ها و قوانین.
عدم وجود انگیزه کافی،‌از مشکلات اجرا
PH10
بخش دیگر مشکل کمبود اعتبارات مالی و یا ابزارها و امکانات لازم و مورد نیاز است که موانع جدّی را ایجاد کرده است.
موانع سخت‌افزاری اجرا
PH11
در حال حاضر در حوزه‌های مختلف محیط زیست مشکل داریم که یکی از مسائل اساسی آبخوان‌ها هست نظیر ارومیه،‌ زاینده‌رود،‌ گاوخونی و … که به عنوان مثال این مسئله،‌ دلایل و ریشه‌های مختلفی دارد که باید ابتدا این ریشه‌ها شناسایی شوند و بعد اقدام به تدوین راه حل و راهکار نمود.
ضرورت ریشه‌یابی مشکلات زیست‌محیطی
PH12
از مشکلات عمده دیگر آن است که تصمیمات توسعه‌ای به صورت بخشی اتخاذ شده است به عنوان مثال در سدسازی
عدم نگاه فرابخشی در محیط زیست
PH13
نکته بسیار مهم دیگر آن است که نباید سیاستگذاری زیست‌محیطی فقط در حوزه‌هایی که دچار بحران هستیم پیگیری شود
ضرورت اتخاذ تدابیر پیش از بروز بحران
PH14
ممکن است نشانه‌هایی وجود داشته باشد که در آینده دچار بحران شویم و آنها نیز در فرآیند سیاستگذاری مورد توجّه قرار گیرد.
ضرورت اتخاذ تدابیر پیش از بروز بحران
PH15
به نظر بنده، مشکل فعلی محیط زیست مشکل ساختاری و جایگاه آن در قوه مجریه نیست.
عدم وجود مشکل جایگاه سازمان در قوه مجریه
PH16
تجربه نشان داده است که بحثی مطرح می‌شود و یک وزارتخانه تأسیس می‌شود و یا ادغام می‌شود و بعدها مخالفت‌هایی با آن پیش می‌آید و یا حتی پیشنهادهایی مخالف آنچه انجام شده بود، دوباره مطرح می‌شود.
عدم اثربخش بودن راهکار ارتقاء سازمان به وزارتخانه
PH17
در حال حاضر باید موانع ساختار فعلی به ویژه موانع فکری در توجه به محیط زیست برطرف شود و تدبیر برای ادغام یا ایجاد ساختار جدید برای محیط زیست به نظر غیر اثربخش می‌رسد.
ضرورت برطرف شدن موانع فکری ساختار فعلی
PH18
نکته دیگر مشارکت مردمی است، بسیاری از شهروندان علاقمند به موضوعات زیست‌محیطی هستند و در عمل نیز رعایت می‌کنند.
اهمیت مشارکت مردمی
PH19
اما در مقابل، مردمی هم هستند که کارهایی بر ضدّ آن انجام می‌دهند. به عنوان مثال اینکه درخت‌ها را به طور گسترده‌ای و برای منافع کارفرمایشان قطع می‌کنند.
آسیب‌رسانی مردم به محیط زیست به دلیل مسائل اقتصادی
PH20
بنابراین به نظرم یکی از مسائل مهم این است که دولت‌ها کاری انجام دهند و شرایط را طوری فراهم کنند که مردم مجبور نباشند به دلایل اقتصادی به محیط زیست ضربه بزنند.
آسیب‌رسانی مردم به محیط زیست به دلیل مسائل اقتصادی
PH21
اتفاقی که در ارومیه در حال رخ دادن است و مردم به دلیل نیاز مالی به استفاده بیش از اندازه از اب دریاچه ارومیه روی آورده و به صورت قانونی یا غیرقانونی از آن استفاده می‌کنند و دریاچه به این روز افتاده است.
آسیب‌رسانی مردم به محیط زیست به دلیل مسائل اقتصادی
PH22
بنابراین مردم اول خودشان و شرایط زندگی‌شان را در نظر می‌گیرند و بعد از آن به محیط زیست فکر می‌کنند
اولویت مسائل اقتصادی نسبت به مسائل زیست‌محیطی برای مردم
PH23
و این به دولتمردان بستگی دارد که هم شرایط را برای زندگی مردم طوری فراهم کنند که لازم نباشد به محیط زیست صدمه بزنند
نقش دولتمردان در بهبود شرایط اقتصادی مردم
PH24
و هم قوانینی وضع کنند که از صدمه زدن به محیط زیست پیشگیری کند و با استفاده از قوانین مناسب آنها را مجبور به رعایت چنین ملاحظاتی کنند.
نقش دولتمردان در وضع قوانین بازدارنده
PH25
من معتقدم که رفع تحریم‌ها در برطرف کردن برخی مسائل تأثیر داشته
تأثیر تحریم‌ها بر مسائل زیست‌محیطی
PH26
و به ویژه دسترسی به تکنولوژی‌های روز در مورد محیط زیست را تسهیل می‌کند.
تأثیر تحریم‌ها در دسترسی به فناوری‌های زیست‌محیطی

در نتیجه انجام مصاحبه هشتم، علاوه بر تکرار برخی مفاهیم مصاحبه‌های پیشین، در مجموع فقط یک مفهوم جدید در نتیجه کدگذاری باز نکات کلیدی به شرح جدول زیر ظهور یافت تا تعداد مجموع مفاهیم شکل گرفته تا کنون به 104 مفهوم افزایش یابد.

جدول 4-28: مفاهیم شکل گرفته از کدهای مصاحبه‌ی مورد هشتم (H)
ردیف
مفاهیم
نشانگر کدها
1
مطلوبیت جایگاه معاونتی سازمان
PH15, PH16
2
گرایش زیست‌محیطی دولتمردان
PH8, PH9, PH17
3
گرایش زیست‌محیطی بوروکرات‌ها
PH8, PH9, PH17
4
ضعف بودجه‌ای سازمان حفاظت محیط زیست
PH10
5
ضرورت همگامی با فناوری روز
PH10, PH26
6
اهمیت نظارت قضایی دادگاه‌ها
PH24
7
اهمیت نظارت تقنینی بر خط مشی‌ها
PH24
8
اهمیت نظارت قوه مجربه بر خط مشی‌ها
PH24
9
تأثیر رفاه بر کنش زیست‌محیطی
PH19, PH20, PH21
10
شمول محیط زیست ذیل توسعه پایدار
PH1, PH2, PH3, PH4
11
رویکرد بلند مدّت در تجزیه و تحلیل‌ها
PH13, PH14
12
اهمیت رویکرد فرابخشی دولتمردان
PH7, PH12, PH1, PH2, PH3, PH4
13
ضرورت ریشه‌یابی مسائل زیست‌محیطی
PH11
14
ارزش‌محوری نظام تدوین خط مشی زیست‌محیطی
PH5
15
اهمیت مشارکت مردمی سبز
PH18
16
تأثیر عوامل اقتصاد کلان بر تدوین
PH25, PH26
17
رویکرد جزئی- تدریجی (قیاسی) تدوین
PH6
18
اولویت نیازهای معیشتی بر نیازهای زیست‌محیطی
PH19, PH20, PH21, PH22, PH23

مفاهیم خاکستری رنگ در جدول فوق، «مفاهیم جدید» ظهور یافته در مصاحبه سوم می‌باشند. بر اساس نتایج تجزیه و تحلیل این مصاحبه در نهایت فقط یک مقوله تکمیل شد، به این معنا که گستره تعداد مفاهیم ذیل آن افزایش یافت. در این مصاحبه مقوله جدیدی ظهور نیافت.
جدول4-29: تکمیل مقولات از مفاهیم مصاحبه H
عنوان مقوله تکمیل شده
عنوان مفهوم زیرمجموعه
کنش زیست‌محیطی شهروندان
دانش زیست‌محیطی شهروندان

گرایش زیست‌محیطی شهروندان

اولویت نیازهای معیشتی بر نیازهای زیست‌محیطی

4-1-9- مطالعه مورد نهم (I)
مصاحبه شونده: (مدیر کل توسعه پایدار و اقتصاد سازمان حفاظت محیط زیست)
جدول 4-30: نکات کلیدی و کدگذاری باز، مطالعه مورد J
ردیف
نکات کلیدی
کدگذاری باز
PI1
اگر بخواهیم در «تدوین سیاست‌ها» مشکل را بررسی کنیم در درجه اول باید بگوییم روشی که در حال حاضر برای تدوین خط مشی‌های این حوزه به کار گرفته می‌شود یک روش بالا به پایین است.
روش بالا به پایین در تدوین خط مشی‌ها
PI2
یعنی سازمان محیط زیست به عنوان برنامه‌ریز و سیاستگذار یک‌سری برنامه را تدوین می‌کند و به تصویب می‌رساند و سپس انتظار دارد این سیاست‌ها و قوانین تا لایه‌های پایین کشور یعنی استان‌ها، شهرها و روستاها اجرا شود.
شیوه دستوری سازمان در ابلاغ تصمیمات به سطوح محلّی
PI3
این شیوه یعنی شیوه دستوری و از بالا به پایین یکی از عمده‌ترین مشکلات مرحله تدوین است.
روش متمرکز، مشکل اصلی مرحله تدوین
PI4
مشکل دیگر قابل ذکر در این مرحله آن است که این سیاست‌ها تا حدودی به صورت آرمانی تدوین می‌شود.
آرمانی بودن تدوین خط مشی‌ها
PI5
یعنی مطابق با شرایط روز جهان، شرایط کشورهای توسعه یافته یا بحران‌های زیست‌محیطی که دچار می‌شویم اقدام به تدوین سیاست‌ها می‌کنیم.
تدوین با توجه به شرایط آرمانی (غیر واقع‌گرا)
PI6
در حالی که ملاحظه شرایط خاص کشور که همان شرایط اقتصادی اجتماعی، منابع مالی و فرهنگ عمومی پذیرش سیاست‌های زیست‌محیطی را در نظر نمی‌گیریم.
ضرورت توجه به شرایط واقعی کشور در تدوین
PI7
در تحقیقی که انجام دادیم متوجه آن شدیم که سیاست‌های برنامه چهارم توسعه که تقریباً تمامی سیاستگذاران و برنامه‌ریزان محیط زیست کشور که قوّت آن در مقایسه با سایر برنامه‌های توسعه اذعان دارند، در همان مقام تدوین در وضعیت «متوسطی» قرار دارد.
وضعیت «متوسط» برنامه چهارم توسعه
PI8
این برنامه به لحاظ محتوایی بسیار خوب تنظیم شده، دارای جمله‌بندی‌های غنی و بسیار متعالی به لحاظ زیست‌محیطی است
کامل بودن برنامه چهارم به لحاظ محتوایی
PI9
اما شرایط خاص کشور در تدوین لحاظ نشده به این معنا که شرایطی که در تدوین برنامه چهارم باید در نظر گرفته می‌شده، اساساً فراهم نبوده یا اینکه ما قبل‌تر آمادگی را ایجاد نکرده بودیم.
عدم لحاظ شرایط و محدودیت‌های خاص کشور در برنامه چهارم
PI10
به عنوان مثال بند مربوط به ایجاد صندوق ملّی محیط زیست بسیار خوب و بجا بود اما در آن گفته شده بود که منابع مالی صندوق باید از محلّ غیر دولتی یا خارجی تأمین شود و این با قانون‌های دیگر منافات دارد
تضادّ یکی از بندهای برنامه با قوانین موجود
PI11
و به همین دلیل هفت سال است که اجرای صندوق ملّی محیط زیست متوقّف است.
توقف اجرای بند مربوط
PI12
یا اینکه در برنامه چهارم ذکر شده بود که کود و سمّ در کشاورزی باید کاهش یابد و مبارزه بیولوژیک جایگزین آن شود و این در حالی است که نه کشاورز ما به لحاظ فرهنگی و آموزشی این آمادگی و آگاهی را دارد که این جایگزینی را انجام دهد
تضادّ بند دیگر با شرایط فرهنگی و آموزشی
PI13
و نه وارد کنندگان کود و سمّ که به صورت انحصاری این کار را انجام می‌دهند اجازه توقّف واردات را می‌دهند. با وجود آنکه بسیار بند خوبی است اما اجرایی نمی‌شود.
تضادّ همان بند با شرایط و امکانات سخت‌افزاری
PI14
ما باز هم دور هم نشسته‌ایم و به عنوان سیاستگذار چنین مفادی را در برنامه گنجانده‌ایم و سراغ استان‌ها و شهرستان‌ها نرفته‌ایم
اصرار به تمرکز در شیوه خط مشی‌گذاری
PI15
و مشکلات آنها را به صورت دقیق جویا نشده‌ایم که بعد آنها را دسته‌بندی کنیم و در برنامه‌ها انعکاس دهیم و چنین مشکلاتی پدید آمده است.
انعکاس ضعیف مسائل سطوح محلّی در مرحله تدوین
PI16
در مقام اجرا نیز باید گفت، یکی از مشکلات عمده آن است که کسانی که خودشان برنامه‌ را تدوین نکرده‌اند در اجرای آن نیز اهتمام چندانی ندارند.
یکی نبودن سیاستگذاران و مجریان، مانع مهم اجرا
PI17
مشکل دوم در اجرا آن است که به دلیل اینکه معمولاً یک دولت برنامه‌ توسعه را تدوین می‌کند و دولت بعدی باید بخشی از اجرای برنامه را به عهده گیرد و همین مسئله در اجرای برنامه مشکلاتی را پدید می‌آورد
یکی نبودن سیاستگذاران و مجریان، مانع مهم اجرا
PI18
در حالی که اجرا باید سیستمی باشد نه آنکه وابسته به افراد باشد.
وابستگی اجرا به افراد و نه برنامه‌ها
PI19
در مورد مفاد زیست‌محیطی برنامه چهارم نیز گفته شد که اگر همانها که برنامه را نوشتند کماکان مسئولیت اجرایی داشتند برنامه اجرا می‌شد. و این یکی از مهمترین اشکالاتی بود که در عدم اجرای برنامه چهارم بوجود آمد.
یکی نبودن سیاستگذاران و مجریان، مانع مهم اجرا
PI20
برای هر مسئله‌ای اگر قانون و سیاست مربوط به آن وجود داشته باشد، یعنی ضمانت اجرایی نیز باید وجود داشته باشد.
ضرورت لحاظ ضمانت‌های اجرایی در متن قوانین
PI21
بارها شده است که سازمان حفاظت محیط زیست که کارخانه‌های بسیار بزرگی نظیر آلومینیوم اراک را تعطیل کرده و اخطارهای بسیاری داده و در بخش‌هایی مثل نفت منجر به تغییراتی شده است.
اِعمال اختیار و قدرت سازمان در برخورد با خاطیان
PI22
همه اینها وابسته به اقتدار سازمان محیط است که البته باید گفت به لحاظ قانونی نیز ما کمبود خاصی نداریم.
وابستگی قدرت سازمان به قدرت رئیس آن
PI23
ما دو جلد کتاب قانون داریم (نزدیک به 1000 صفحه) که جامعیت خوبی دارد.
کفایت مطلوب قوانین
PI24
اینکه این قوانین به خوبی اجرا نمی‌شود این بحث و موضوع دیگری است.
عدم توفیق در اجرا
PI25
در کشور ما نیز جایگاه معاونت زیست‌محیط از وزارتخانه‌ها نیز بالاتر است
مطلوب بودن جایگاه فعلی سازمان در قوه مجریه
PI26
اما نکته مهم در این اقتدار آن است که این عامل در کشور ما تا حدّ زیادی بستگی به افراد داشته است.
وابستگی قدرت سازمان به قدرت رئیس آن
PI27
چنانچه رئیس سازمان محیط زیست اقتدار لازم را داشته باشد و شخص رئیس جمهور نیز حمایت کافی را صورت دهد، مطمئن باشید به لحاظ قانون و جایگاه مشکل خاصی نداریم
قدرت رئیس سازمان در گرو حمایت رئیس جمهور
PI28
و همین شکل معاونت ذیل رئیس جمهوری حالت بسیار مطلوبی است.
مطلوب بودن جایگاه فعلی سازمان در قوه مجریه
PI29
خیلی‌ها می‌گویند زیرمجموعه قوه مقنّنه یا قوه قضاییه و یا حتی رهبری قرار گیرد در حالی که محیط زیست هر کجا باشد باید آن اقتدار لازم را داشته باشد که جایگاه فعلی منافاتی با این موضوع ندارد.
مطلوب بودن جایگاه فعلی سازمان در قوه مجریه
PI30
فکر می‌کنم که اگر دولت و رئیس جمهور بخواهد و مدیر عالی محیط زیست نیز فرد مقتدری باشد، سازمان بتواند به خوبی از عهده مأموریت‌هایش بربیاید.
اقتدار رئیس سازمان و حمایت رئیس جمهور، عوامل کلیدی موفقیت
PI31
الان بر شیوه اجرای سیاست‌های زیست‌محیطی نظارت وجود دارد ولی خیلی ضعیف است.
نظارت ضعیف بر شیوه اجرای خط مشی‌ها
PI32
در حال حاضر در سازمان محیط زیست طرحی را آماده کرده‌ایم جهت ارائه به مجلس تحت عنوان «حسابرسی محیط زیست».
اهمیت طرح حسابرسی محیط زیست
PI33
یک مرکزی تحت عنوان حسابرسی محیط زیست در سازمان حفاظت محیط زیست ایجاد شود با همکاری دیوان محاسبات کشور
اهمیت همکاری با دیوان محاسبات کشور
PI34
که به صورت گروهی متمرکز شود در وزارتخانه‌ها، دستگاه‌ها و سازمان‌ها و بخش‌های اجرایی مختلف و کل مباحث زیست‌محیطی را نظارت کند
ضرورت پایش مستمر فعالیت دستگاه‌ها
PI35
محیط بانان بیشتر در رابطه با تخلفات مربوط به شکار و صید و اسلحه غیرمجاز ورود پیدا می‌کنند که در حال حاضر این وظیفه خود را نیز به خوبی انجام می‌دهند.
مطلوب بودن شیوه انجام وظایف محیط‌بانان
PI36
مشکل ما در مورد نظارت در خصوص ارزیابی‌ها یا همان حسابرسی‌های زیست‌محیطی است
فقدان نظام ارزیابی مستمر، مشکل مرحله نظارت
PI37
به عنوان مثال طرح‌های توسعه‌ای که بدون ارزیابی زیست‌محیطی وارد فاز اجرایی شده‌اند
ضعف در ارزیابی پیشینی
PI38
یا قانون گفته است که برای هر طرح و پروژه جدید باید توجیه اقتصادی، فرهنگی و زیست‌محیطی ارائه شود که این‌کار را انجام نداده‌اند و به نوعی ما را دور زده‌اند.
ضعف در نظام ارزیابی
PI39
البته در موضوع پیشنهاد حسابرسی محیط زیست باید مشارکت سازمان بازرسی کلّ کشور نیز جلب شود که اگر این‌گونه شود سه قوه به صورت همزمان در یک پیشنهاد زیست‌محیطی مشارکت کرده‌اند
ضرورت جلب مشارکت سازمان بازرسی کلّ کشور
PI40
اما آن چیزی که ما خواسته‌ایم آن است که مرکزیت این پیشنهاد با سازمان حفاظت محیط زیست باشد.
تمرکز حسابرسی در سازمان
PI41
از سال 1327 که کنوانسیون‌ها و پروتکل‌های بین‌المللی در زمینه محیط زیست تصویب شده است تا کنون سیر تحولاتی در معاهده‌های بین‌المللی و نیز فاصله زمانی عضویت ایران در کنوانسیون یا توافقنامه‌ بین‌المللی از زمان ایجاد و تصویب آن قابل مشاهده است.
سیر تحول عضویت ایران در تعهدات بین‌المللی
PI42
قبل از انقلاب ما بیشتر به مسائل طبیعی می‌پرداخته‌ایم چرا که مسائل آلودگی به گستردگی الان اصلاً مطرح نبود.
سیر تطوّر مسائل زیست‌محیطی در زمان
PI43
البته عضویت ایران در کنوانسیون‌های بین‌المللی محیط زیست نیز منوط به تأیید شورای عالی محیط زیست و در مواردی مجلس شورای اسلامی است.
تأیید مجلس، شرط عضویت رسمی
PI44
میزان تأثیرگذاری این کنوانسیون‌ها و توافق‌نامه‌ها بر برنامه‌ریزی کلان زیست‌محیطی کشور به دو عامل وابسته بوده است: یکی به مدیریت کلان زیست‌محیطی (رئیس سازمان و رئیس جمهور) کشور
اهمیت نگرش رئیس سازمان و رئیس جمهور
PI45
و دیگری تحولات جهانی. مثلاً گرم‌شدن جهان در برنامه‌ریزی‌های پنج‌ساله کشور تأثیرش را می‌گذارد و ما نیز تمهیداتی را در راستای رفع آن مسائل زیست‌محیطی در سیاستگذاری‌هایمان می‌اندیشیم.
تأثیر تحولات جهانی بر روند عضویت در کنوانسیون‌ها
PI46
طی سال‌های 76 تا 84 ما به بیشترین کنوانسیون‌ها و پروتکل‌ها پیوسته‌ایم
روند متغیّر عضویت در کنوانسیون‌ها
PI47
و فاصله زمانی نیز که ما به آن کنوانسیون پیوسته‌ایم نیز از میانگین 11 تا 14 سال تأخیر تا زمان پیوستن برای قبل از سال 76 به تقریباً 3 تا 4 سال کاهش پیدا کرده است.
فاصله زمانی متغیّر عضویت در کنوانسیون‌ها
PI48
در حال حاضر هم جزء 20 تا کنوانسیون و پروتکل بین‌المللی هستیم.
عضویت در 20 کنوانسیون
PI49
ضمانت اجرایی این کنوانسیون‌ها به این صورت است که مجلس شورای اسلامی آنها را به تصویب می‌رساند و به این شکل تعهدات این کنوانسیون‌ها را کشور می‌پذیرد.
تأیید مجلس، شرط عضویت رسمی
PI50
ما در بسیاری از این کنوانسیون‌ها نیز موفق بوده‌ایم به عنوان مثال در کنوانسیون مواد مخرّب لایه ازون (پروتکل مونترال) ایران در آسیا و اقیانوسیه نمونه شد و عملکرد ایران مورد تشویق قرار گرفت.
موفقیت ایران در برخی از کنوانسیون‌های بین‌المللی
PI51
در هشت سال اخیر در خصوصNGO ها کاهش تعداد را تا حدود 427 تشکل داشته‌ایم.
کاهش تعدا NGOs در هشت سال اخیر
PI52
تعدادی از آنها در تهران و مابقی در شهرستان‌ها به طوری‌که تقریباً کل کشور را پوشش می‌دهند.
سرتاسری بودن NGOs
PI53
الآن مجدّداً فعالیت آنها به صورت جدّی‌تر دنبال می‌شود.
احیای مجدّد NGOs
PI54
یکی از گروه‌هایی نیز که در روند سیاستگذاری و برنامه‌ریزی اهداف توسعه هزاره مشارکت داشتند که طی آن در هفت استان نشست مشورتی تشکیل شد، همین NGO ها بودند.
نقش NGOs در روند برخی برنامه‌ریزی‌ها
PI55
البته بخش خصوصی، سازمان‌های دولتی و دانشگاه‌های همه استان‌ها را برای مشارکت در این موضوع دعوت کردیم.
تلاش برای جلب مشارکت ذینفعان مختلف
PI56
الآن هم در کمیته ملی توسعه پایدار –که بر اساس ریو20 دارای 18 کمیته فرعی است- در برنامه داریم که در هر 18 کمیته فرعی NGO ها مشارکت داشته باشند
تلاش برای جلب مشارکت NGOs در کمیته‌ ملی توسعه پایدار
PI57
که الان نیز فراخوان‌های مربوطه در این زمینه در حال انجام است و سازمان این فراخوان را بر روی پرتال خود قرار داده است.
استفاده از ظرفیت پرتال سازمان برای جلب مشارکت عمومی
PI58
ما طرح حمایت از NGO داریم اما این حمایت به معنی حمایت مستقیم مالی نیست
عدم حمایت مستقیم مالی از NGOs
PI59
بلکه حمایتی که سازمان از آنها انجام می‌دهد در توانمندسازی و ایجاد شبکه‌ها و ارتقاء ظرفیت‌هایشان است نه اینکه به صورت مستقیم کمک مالی ارائه شود
تلاش برای انجام حمایت‌های غیرمالی
PI60
اما در شرایط مساوی اگر دو طرح مشابه یکی توسط بخش خصوصی و دیگری توسط NGO پیشنهاد شده است و آن طرح هزینه‌بر باشد، سازمان از NGO حمایت می‌کند.
ترجیح NGOs بر نهاد خصوصی در شرایط برابر
PI61
سازمان به هیچ وجه نگاه انتفاعی به NGO ها نداشته است.
عدم رویکرد انتفاعی سازمان به NGOs
PI62
در هشت سال اخیر دوره‌های آموزشی خیلی محدودی برای NGO ها گذاشته شده است که البته در حال حاضر رویکردها تغییر کرده است و توجه به NGO ها در دستور کار سازمان به صورت جدّی قرار دارد.
ناکافی بودن دوره‌های آموزشی برگزار شده برای NGOs
PI63
در برنامه چهارم موضوعات محیط زیست به پنج گروه طبقه‌بندی شد
تنوع موضوعی مفاد برنامه چهارم
PI64
و برای هر گروهی تعدادی از بازیگران خبره اعم از NGO ها، دانشگاهیان و دستگاه‌های اجرایی دعوت شدند و برنامه چهارم با مشارکت آنها تدوین شد.
تنوع بازیگران مرتبط زیست‌محیطی
PI65
این مشارکت در تدوین برنامه‌های عملیاتی مربوطه نیز وجود داشت و تلاش شد تا به صورت مشارکتی و پایین به بالا یک سند فرابخشی محیط زیست تدوین شود.
تلاش برای تدوین برنامه به صورت مشارکتی
PI66
اشکال اصلی این فرآیند آن بود که ما به دلیل محدودیت زمانی مسائل زیست‌محیطی شهرستان‌ها را به صورت دقیق مورد ملاحظه قرار ندادیم.
عدم موفقیت کامل سازمان در جلب مشارکت
PI67
ملاحظه برنامه‌ استان‌ها از تهران و به شکل ستادی اتفاق افتاد
تمرکز در برنامه‌ریزی
PI68
و فرصت نشد مشکلات قوانین قبلی و آسیب‌شناسی‌های مربوطه را از منظر شهرستان‌ها دریافت کنیم و نظر آنها را بگیریم.
عدم موفقیت کامل سازمان در شناسایی مسائل محلّی
PI69
پیشنهاد ما آن است که برای تدوین برنامه ششم توسعه باید به لحاظ زمانی خیلی جلوتر گروه‌هایی در استان ها به منظور شنیدن صدای همه بخش‌های مرتبط با محیط زیست در آن استان فعال شوند
ضرورت جلب مشارکت، پیش‌تر از آغاز تدوین
PI70
بعد این موارد در ستاد تبدیل به برنامه‌های کلان شود.
جمع‌بندی نظرات به صورت متمرکز
PI71
ادارات کل محیط زیست استان‌ها هم در برنامه پنجم این زمان را در اختیار نداشت تا از ابتدا کمیته‌هایی داشته باشند و چالش‌ها و برنامه‌های پیشنهادی‌شان را به ما ارائه دهند که باید برای برنامه بعدی اصلاح شود.
محدودیت زمان، عامل عدم توجه به مشارکت سطوح محلّی
PI72
خلأیی که در قوه مقننه در خصوص مسائل زیست‌محیطی احساس می‌شود این است که محیط زیست اولویت اول تا چندم اغلب نمایندگان مجلس مسائل زیست‌محیطی نبوده
اولویت نخست نبودن محیط زیست برای نمایندگان مجلس
PI73
و مسائل دیگر توسعه‌ای نظیر تورم، اشتغال،‌ اقتصادی، اجتماعی و … است.
اولویت مسائل اقتصادی نسبت به محیط زیست
PI74
این در حالی است که فراکسیون محیط زیست در مجلس شورای اسلامی داریم ولی توجه کافی صورت نمی‌گیرد.
عدم ایفای نقش مؤثر فراکسیون محیط زیست
PI75
علاوه بر این به نظر می‌رسد با توجه به شرایط موجود، در چند سال آتی بحران نخست کشور مسائل و بحران‌های زیست‌محیطی نظیر چالش‌های مربوط به اب و هوا و … خواهد بود.
نقش محوری بحران‌های زیست‌محیطی در آینده
PI76
ما معتقد هستیم که نمایندگان مجلس حساسیت کافی را نسبت به مسائل زیست‌محیطی ندارند
عدم حساسیت کافی نمایندگان مجلس
PI77
و احتیاج دارند که برایشان اطلاع‌رسانی شود.
ضرورت اطلاع‌رسانی برای نمایندگان مجلس
PI78
البته این اطلاع‌رسانی قطعاً در قالب برگزاری دوره‌های آموزشی قابل اجرا نیست.
عدم امکان برگزاری دوره‌های آموزشی
PI79
در عین حال پیشنهادهایی نیز داریم به عنوان مثال اینکه از طریق ایمیل یا تلفن همراه و یا از طریق تعبیه کارت‌های کوتاه و تأثیرگذار در سبد مطالعه‌شان و … .
ضرورت اطلاع‌رسانی برای نمایندگان مجلس
PI80
هر چه آگاهی نسبت به مسائل زیست‌محیطی بیشتر شود، حساسیت مردم بیشتر خواهد شد.
توسعه آگاهی‌ها، شرط توسعه حساسیت عمومی
PI81
این موضوع نیز خاص نمایندگان مجلس نیست و در کل مسئولین کشوری این خلأ آگاهی و اطلاع‌رسانی وجود دارد.
ضرورت اطلاع‌رسانی برای دولتمردان
PI82
تمام قوانینی که برای بخش‌های دولتی وجود دارد، برای بخش‌های خصوصی نیز وجود دارد.
برابری بخش خصوصی و دولتی در اجرای قوانین
PI83
ما مشکلات عمده‌مان با بخش دولتی در خصوص بروز مسائل زیست‌محیطی است تا بخش خصوصی ولی بخش خصوصی راحت‌تر نسبت به اجرای قوانین پذیرش از خود نشان می‌دهد
نقش بسیار گسترده بخش دولتی در بروز مسائل
PI84
علاوه بر اینکه نظارت سازمان‌های نظارتی نیز نافذتر است در مورد بخش خصوصی در مقایسه با بخش دولتی.
نفوذ بیشتری نظارت بر بخش خصوصی

در نتیجه انجام مصاحبه نهم، علاوه بر تکرار برخی مفاهیم مصاحبه‌های پیشین، در مجموع 3 مفهوم جدید در نتیجه کدگذاری باز نکات کلیدی به شرح جدول زیر ظهور یافت تا تعداد مجموع مفاهیم شکل گرفته تا کنون به 107 مفهوم افزایش یابد.
جدول 4-31: مفاهیم شکل گرفته از کدهای مصاحبه‌ی مورد نهم (I)
ردیف
مفاهیم
نشانگر کدها
1
بحران در مسائل زیست‌محیطی
PI75
2
مطلوبیت جایگاه معاونتی سازمان
PI25, PI28, PI29
3
دانش زیست‌محیطی شهروندان
PI62
4
گرایش زیست‌محیطی شهروندان
PI18
5
دانش زیست‌محیطی دولتمردان
PI77, PI78, PI79, PI80, PI81
6
گرایش زیست‌محیطی دولتمردان
PI18, PI72, PI76
7
عدم کارآیی مکانیسم‌های بازارگرا
PI60, PI61
8
اهمیت تخصص‌گرایی NGOs
PI62
9
حساسیت ملی زیست‌محیطی
PI72, PI76, PI80
10
سیاست‌زدگی در تصمیم‌گیری زیست‌محیطی
PI16, PI17, PI19
11
اهمیت نظارت قضایی دادگاه‌ها
PI31
12
اهمیت نظارت تقنینی بر خط مشی‌ها
PI31, PI33, PI74
13
اهمیت نظارت قوه مجربه بر خط مشی‌ها
PI31, PI34
14
تدوین مطلوب (آرمانی)، اجرای ناموفق
PI4, PI5, PI6, PI7, PI8, PI9, PI10, PI11, PI12, PI13, PI16, PI17, PI18, PI19, PI23, PI24, PI63
15
سیر مشارکتی مفاد برنامه‌های توسعه
PI65
16
تدوین همگام با تحولات جهانی
PI41, PI42, PI45, PI50
17
سهولت نظارت و نفوذ بر بخش خصوصی
PI82, PI84
18
بی‌تفاوتی رسانه‌ای زیست‌محیطی در کشور
PI57, PI66, PI77
19
اهمیت و نقش «حسابرسی رعایت»
PI32, PI33
20
دولت، بزرگترین مخرّب محیط زیست
PI83
21
ابهام در تعریف نقش بازیگران متنوع زیست‌محیطی
PI64
22
کارکرد وحدت‌بخشی سیاستی شورا
PI40
23
نقش بیشتر دولتمردان در احیاء طبیعت (نسبت به مردم)
PI72, PI77, PI81
24
تبعات غیرقابل پیش‌بینی مسائل زیست‌محیطی
PI42
25
ابعاد فرامحلّی مسائل زیست‌محیطی
PI42
26
نوسانات عضویت در تعهدات بین‌المللی
PI46, PI47, PI48
27
وابستگی مالی، نقض مصلحت عامّه
PI58, PI59
28
اهمیت اقتدار شخصیتی رئیس سازمان
PI22, PI26, PI27, PI30
29
تدوین موفق، پیش‌شرط اجرای موفق
PI20
30
اهمیت نظارت قضایی سازمان بازرسی کلّ کشور
PI39
31
ضرورت مشروعیت‌بخشی تقنینی تعهدات بین‌المللی
PI43, PI49
32
اهمیت ارزیابی‌ها و پیوست های زیست‌محیطی
PI20, PI21, PI35, PI36, PI37, PI38, PI34
33
اهمیت مشارکت مردمی سبز
PI1, PI2, PI58, PI65, PI68, PI69, PI71, PI51, PI52, PI53, PI54, PI55, PI56, PI57, PI66, PI67, PI70
34
ضعف بدنه مدیریتی در بوروکراسی محیط زیست
PI62, PI66
35
نقش انفعالی فراکسیون محیط زیست
PI74
36
اهمیت رویکرد حامیانه رئیس جمهور
PI27, PI30 PI44
37
ضرورت برنامه ریزی راهبردی متناسب با بلوغ سازمان
PI40
38
اولویت نیازهای معیشتی بر نیازهای زیست‌محیطی
PI73
39
تزاحم مدیریت ملّی و محلّی زیست محیطی
PI1, PI2, PI3, PI14, PI15, PI68, PI69, PI71, PI67

مطلب مرتبط :   دانلود رایگان تجارب برتر تربیتی | کاملترین نمونه های رایگان سالتحصیلی 97-98

مفاهیم خاکستری رنگ در جدول فوق، «مفاهیم جدید» ظهور یافته در مصاحبه نهم می‌باشند. بر اساس نتایج تجزیه و تحلیل این مصاحبه در نهایت3 مقوله دیگر تکمیل شدند، به این معنا که گستره تعداد مفاهیم ذیل هر کدام از آنها افزایش یافت. در نتیجه این مصاحبه مقوله جدیدی ظهور نیافت، ضمن آنکه عنوان یکی از مفاهیم نیز اصلاح شد. (مفهوم «تدوین مطلوب، اجرای ناموفق» عنوان جدید: «تدوین مطلوب (آرمانی)، اجرای ناموفق»)
جدول4-32: تکمیل مقولات از مفاهیم مصاحبه I
عنوان مقوله تکمیل شده اول
عنوان مفهوم زیرمجموعه
سازمان (معاونت) مدیریت و برنامه‌ریزی کشور
ضرورت شاخص پذیری برنامه ها توسعه

ابهام در تعریف نقش بازیگران متنوع زیست‌محیطی

عنوان مقوله تکمیل شده دوم
عنوان مفهوم زیرمجموعه
توافقنامه‌ها و تعهدات بین‌المللی
ضمانت اجرایی ضعیف تعهدات بین‌المللی

نوسانات عضویت در تعهدات بین‌المللی

عنوان مقوله تکمیل شده سوم
عنوان مفهوم زیرمجموعه
انعکاس مسئله زیست‌محیطی به سازمان عمومی
حساسیت ملی زیست‌محیطی

بی‌تفاوتی رسانه‌ای زیست‌محیطی در کشور

اهمیت جایگاه خبرنگاران زیست‌محیطی

اهمیت سیاست‌پژوهی زیست‌محیطی

تزاحم مدیریت ملّی و محلّی زیست محیطی

4-1-10- مطالعه مورد دهم (J)
مصاحبه شونده: (شهردار تهران)
جدول 4-33: نکات کلیدی و کدگذاری باز، مطالعه مورد J
ردیف
نکات کلیدی
کدگذاری باز
PJ1
رتبه زیست‌محیطی کشور که در حال حاضر با افت محسوسی مواجه شده و 30-40 پله کاهش یافته است
افت کیفیت محیط زیست کشور
PJ2
نشان دهنده این است که ما یک برنامه جامع در زمینه حفاظت از محیط زیست نداریم.
فقدان برنامه یکپارچه و جامع زیست‌محیطی
PJ3
ما در حوزه محیط زیست راهبردهای لازم را یا داریم یا نداریم و اگر داریم این راهبردها اجرایی نیست
اجرایی نبودن راهبردهای فعلی محیط زیست
PJ4
چرا که اگر این راهبردها اجرایی بود الان باید نتایج آنرا در بهبود وضعیت محیط زیست کشور می‌دیدیم.
عدم اثربخشی راهبردهای فعلی محیط زیست
PJ5
البته مشکلات محیط زیست کشور را نباید صرفا بر عهده دستگاه زیست‌محیطی کشور دانست.
چند بخشی بودن مسائل زیست‌محیطی
PJ6
مهمترین مشکلمان در این زمینه فقدان مدل توسعه پایدار در اداره کشور است.
فقدان مدل توسعه پایدار در کشور
PJ7
اگر مدل اداره کشور مدل توسعه پایداری باشد قطعاً می‌تواند به بهبود وضعیت محیط زیست در کشور کمک کند و مشکلات را به حداقل برساند.
فقدان مدل توسعه پایدار در کشور
PJ8
به هر حال آب، خاک و هوا را اگر 3 عنصر حیات درنظر بگیریم در هر 3 عنصر ما تهدیدات جدّی داریم
شرایط بحرانی مسائل زیست‌محیطی کشور
PJ9
که کیفیت زندگی مردم را در نقاط مختلف کشور تحت تاثیر قرار داده که نمونه بارز آنرا ریزگردها، آلودگی هوا و مشکلاتی نظیر آن است.
تأثیر مسائل بحرانی بر افت کیفیت زندگی مردم
PJ10
در مدل توسعه پایدار ما احتیاج به یک طرح جامع محیط زیست برای اداره کشور داریم
طرح جامع محیط زیست ذیل مدل توسعه پایدار
PJ11
که این طرح جامع محیط زیست از همان مدل توسعه پایدار الهام می‌گیرد.
طرح جامع محیط زیست ذیل مدل توسعه پایدار
PJ12
باید دید ریشه اصلی بحران‌هایی مانند آلودگی هوا که طی این مدت به نتیجه نرسیده چه بوده است؟
ضرورت ریشه‌یابی در مسئله‌شناسی
PJ13
شاید مهمترین دلیل آن این بوده که ما صاحب واقعی را در حوزه محیط زیست در کشور نداریم
چند بخشی بودن حوزه محیط زیست
PJ14
و با یک مدیریت پینگ‌پنگی در بسیاری از بحران‌ها مانند آلودگی هوا سازمان‌ها و ارگان‌ها توپ را در زمین هم انداخته‌اند
پراکندگی بازیگران زیست‌محیطی
PJ15
به نظرم کاری که چند صاحب داشته باشد، بی‌صاحب است، آلودگی هوا نیز به نوعی بی‌صاحب است.
پراکندگی بازیگران مسئله آلودگی هوا
PJ16
دهها دلیل می‌آورم که شهرداری مسئول نیست و دستگاه‌های دیگر هم دلیل می‌آورند
پراکندگی بازیگران مسئله آلودگی هوا
PJ17
بنابراین مشکل نخست، ساختار است.
اولویت نخست: مشکل ساختاری
PJ18
دومین مشکل مدیریت است.
اولویت دوم: مشکل مدیریتی
PJ19
و سومین مشکل اعتبارات است.
اولویت سوم: مشکل منابع مالی و اعتباری
PJ20
اگر مشکل اول و دوم را حل کنیم مشکل سوم هم برطرف می‌شود.
مشکل اعتباری وابسته به دو اولویت نخست
PJ21
البته مطمئنم با همدلی بین شهرداری و دولت وجود دارد حتماً چالش آلودگی هوا برطرف می‌شود
همدلی میان بازیگران
PJ22
تشکیل مجدد شورای عالی محیط زیست که حدود 8 سال است در کمیسیون صنعت و محیط زیست دولت ادغام شده است
اهمیت شورای عالی محیط زیست
PJ23
با ساختار قوی که بتواند کمیته‌های تخصصی داشته باشد
ضرورت وجود کمیته‌های تخصصی ذیل شورا
PJ24
و موضوعاتی مانند برنامه جامع کاهش آلودگی هوا اول در این شورا مصوب شود و بعد در مجلس به قانون تبدل شود
شأن سیاستگذاری شورا
PJ25
یکی از زیرساخت‌های مورد نیاز برای بحران‌هایی نظیر آلودگی هواست.
شورا، بستر ایجاد زیرساخت‌های نرم
PJ26
سازمان حفاظت محیط زیست به عنوان متولی موضوع محیط زیست هم از لحاظ منابع انسانی
ضعف در منابع انسانی سازمان
PJ27
و هم منابع مالی
ضعف در منابع مالی سازمان
PJ28
نمی‌تواند با این بحران‌های جدّی در کشور مقابله کرده و آنرا مدیرت کند.
ضعف در مدیریت سازمان
PJ29
در حال حاضر سازمان حفاظت محیط زیست با توجه به این که دستگاه نظارتی مجلس نمی‌تواند سازمان محیط زیست را مکلف به اجرای بسیاری از موضوعات بداند
ضعف نظارتی قوه مقننه بر سازمان محیط زیست
PJ30
حیاط خلوتی شده و همه می‌توانند با آرامش در سازمان محیط زیست زندگی کنند.
ضعف نظارتی بر سازمان موجب افت عملکرد
PJ31
در حالی که بسیاری از وزارتخانه‌های ما برای کوچکترین چالش به مجلس فراخوانده می‌شوند و به هر حال باید پاسخگو باشند.
پاسخگویی به قوه مقنّنه در سایر وزارتخانه‌ها
PJ32
طرح جامع کاهش آلودگی هوایی که در اوایل دهه 70 طراحی شد چه خوب بود که قانون می‌شد و الان می‌توانستند با متخلفان برخورد کنند.
اهمیت مشروعیت بخشی طرح‌های پیشنهادی
PJ33
لذا اولویت بسیار مهم در این زمینه، به جای اختراع کردن دوباره چرخ، برقراری تعامل فعّال با مجلس است
اهمیت برقراری تعامل با مجلس و استفاده از مستندات موجود
PJ34
به طوری که نظراتمان را در قالب لایحه به مجلس بدهیم و پس از آن که به عنوان یک قانون مصوب شد
مشروعیت بخشی، مقدّمه اجرای موفق
PJ35
تکالیفی که در این بخش وجود دارد وظایف دستگاه‌ها مشخص شده و به سمت اجرا برود.
مشروعیت بخشی، مقدّمه اجرای موفق
PJ36
در بحث آلودگی هوا صورت مساله مشخص است
مشخص بودن ابعاد برخی مسائل زیست‌محیطی
PJ37
گسترش حمل و نقل عمومی، خارج کردن خودروهای فرسوده، توجه به معاینه فنی خودرو و بحث آلودگی صنایع مواردی است که کارشناسان بهتر است در این خصوص صحبت کنند
مشخص بودن ابعاد مسئله آلودگی هوا
PJ38
و البته همه اینها باید در قالب لایحه‌ای که به مجلس ارائه می‌شود، اجرایی شود
نقش قوه مقنّنه در تدوین
PJ39
و مرتب هم روند اجرایی شدن این موضوع باید در شورای عالی محیط زیست بررسی و بازبینی شده و نقاط ضعف شناسایی شده و نسبت به رفع آنها اقدام کنیم.
شأن نظارتی شورای عالی محیط زیست
PJ40
نقش شورای عالی محیط زیست در واقع باید همان پارلمان محیط زیست باشد
نقش پارلمانی شورای عالی محیط زیست
PJ41
یعنی باید تغییراتی در ساختار آن هم انجام شود و نماینده تشکل‌های زیست‌محیطی؛
ضرورت بازنگری در ترکیب فعلی شورا
PJ42
و متخصصان این حوزه،
ضرورت دعوت از متخصصان در شورا
PJ43
علاوه بر نمایندگان مجلس،
ضرورت دعوت نمایندگان مجلس در شورا
PJ44
علاوه بر وزرا باید در این پارلمان حضور داشته باشند
ضرورت بازنگری در ترکیب فعلی شورا
PJ45
و رییس سازمان محیط زیست باید در بسیاری از بحران‌ها همانند بحران آلودگی هوا مرتباً به شورای عالی محیط زیست
اهمیت پاسخگویی رئیس سازمان به شورا
PJ46
که جلسات مستمری حداقل ماهی یکبار خواهد داشت و بنا به ضرورت بیشتر خواهد بود پاسخگو باشد.
ضرورت استمرار جلسات و هم‌اندیشی اعضاء شورا
PJ47
مسئله مهم زیست‌محیطی دیگر مشکل ریزگردها به ویژه در جنوب کشور است.
اهمیت مسئله ریزگردها
PJ48
در سفری که ما به استان خوزستان داشتیم، اولین دغدغه مردم در این استان بحث ریزگردها بوده است.
اهمیت مسئله ریزگردها
PJ49
به نظر بنده این نکته که ادعا می‌شود مشکل ریزگردهای ما صرفا خارج از مرزهاست، درست نیست.
داخلی و خارجی بودن منشأ ریزگردها
PJ50
منشا ریزگردهای ما داخلی و خارجی است گرچه سهم ریزگردهای خارجی بالاتر است.
داخلی و خارجی بودن منشأ ریزگردها
PJ51
ما باید در 2 حوزه ورود کنیم. در بحث بیابان‌زدایی در داخل باید طرح‌های جامعی اجرایی شود و پروژه‌هایی مانند آبخیزداری و آبخوانداری که شاید نزدیک 10 سال است فراموش شده
ضرورت توجه به موضوع بیابان‌زدایی
PJ52
و روش‌هایی که در بحث توسعه جنگل‌کاری و نهال‌کاری و در جاهایی که این امکان وجود ندارد مالچ پاشی را گسترش دهیم.
ضرورت توجه به موضوع توسعه جنگل‌ها
PJ53
در این زمینه هم نباید چرخ را دوباره اختراع کنیم چرا که در دولت‌های قبلی پژوهش‌ها و برنامه‌های خوبی تدوین شده است
ضرورت عدم گسستگی در طرح‌ها و برنامه‌ها
PJ54
که باید به سمت اجرا و جذب اعتبار برای اجرایی کردن آنها برویم.
اهمیت جذب اعتبارات
PJ55
اما بحث ریزگردهای عربی که از عراق وارد کشور می‌شود نیز کشور ما را خیلی تحت تاثیر قرار می‌دهد
اهمیت منشأ خارجی ریزگردها
PJ56
که در حال حاضر 11 استان کشور به طور مستقیم و مستمر تحت تاثیر این ریزگردها هستند و تعداد زیادی از استان‌های دیگر به طور متناوب تحت تاثیر این پدیده هستند.
فراگیری مسئله ریزگردها
PJ57
معتقدم که بحث ریزگردها را با دیپلماسی زیست محیطی باید حل کنیم
اهمیت موضوع دیپلماسی محیط زیست
PJ58
و این دیپلماسی زیست‌محیطی در حد روسای محیط زیست و کارشناسان نیست بلکه این موضوع کاملا سیاسی و حاکمیتی است
سیاسی بودن ظرفیت دیپلماسی محیط زیست
PJ59
و روسای جمهور کشورهای منطقه باید این موضوع را حل کنند.
ضرورت ورود روسای جمهور در دیپلماسی
PJ60
بر اساس یک برنامه دیپلماسی زیست محیطی باید به یک پروتکلی با نظارت برنامه محیط زیست سازمان ملل متحد برسیم
شأن نظارتی سازمان ملل در مسائل بین کشورها
PJ61
سازمان دیده بان این پروتکل هم باید برنامه محیط زیست سازمان ملل متحد باید باشد
شأن نظارتی سازمان ملل در مسائل بین کشورها
PJ62
و تعهد هر کشور هم از لحاظ فنی و هم اعتباری در این پروتکل مشخص شود و سالیانه به صورت ادواری روسای جمهور باید جلساتی را داشته باشند و شرکت کنند و گزارش پیشرفت کار ارایه شود.
استمرار در تعامل روسای جمهور در دیپلماسی محیط زیست
PJ63
هرچند نباید انتظار داشته باشیم که در کوتاه مدت نتیجه حاصل شود.
افق بلند مدت در دیپلماسی محیط زیست
PJ64
اما مهم است مردمی که تحت تاثیر این ریزگردها قرار دارند خصوصا استانهای مرزی ببینند که کار در حال انجام است و صرفا سفرهای غیرهدفمند بین کشورها انجام نمی شود.
احترام به حساسیت عمومی
PJ65
مسئله زیست‌محیطی مهم دیگر، موضوع دریاچه ارومیه است که بسیار مهم است و الان به یک موضوع ملی تبدیل شده.
اهمیت بحران دریاچه ارومیه
PJ66
به عنوان یک فردی که وضعیت را رصد می کنم، علاوه بر مشکلات زیست محیطی که برای آن ایجاد شده، تبعات محسوس اجتماعی و فرهنگی برای مردم ارومیه و آذربایجان غربی داشته است
ابعاد گسترده تبعات بحران دریاچه ارومیه
PJ67
که دلایل مختلفی دارد
چند وجهی بودن ریشه‌های بحران ارومیه
PJ68
از جمله بهره برداری بی رویه و بدون برنامه از منابع آبی آن، حفر چاه‌هایی که در آن منطقه بدون برنامه انجام شده.
سوء بهره‌برداری از منابع آبی، دلیل محوری بحران
PJ69
از سوی دیگر در سدسازی هایی که در بالاست آن احداث شده میزان ورودی آب را کم کرده است.
توسعه بی‌رویه سدها، دلیل دیگر بروز بحران
PJ70
در بحث احیای ارومیه باید یک برنامه کوتاه مدت و میان مدت داشته باشیم.
ضرورت برخورداری همزمان از رویکرد کوتاه و بلند مدّت در حل بحران
PJ71
باید یک هزینه و فایده را بررسی کنیم که میزان درآمد ما از کشاورزی حوزه آبریز چقدر است و نبودن آن چه میزان می تواند خسارت به اقتصاد ما وارد کند
اهمیت انجام تحلیل‌های مبتنی بر هزینه- فایده
PJ72
از سوی دیگر ازبین رفتن دریاچه ارومیه چه خسارات اقتصادی، زیست محیطی و فرهنگی می تواند وارد کند.
اهمیت انجام تحلیل‌های مبتنی بر هزینه- فایده
PJ73
در بحث دیپلماسی زیست محیطی کمتر توانسته ایم از حمایت های بین المللی استفاده کنیم
اهمیت حمایت‌ بین‌المللی
PJ74
و اگر یک دیپلماسی فعال داشته باشیم می توانیم از حمایت های بین المللی در بسیاری از پروژه های زیست محیطی استفاده کنیم.
اهمیت حمایت‌ بین‌المللی
PJ75
همانطوری که مکزیکوسیتی آلودگی هوای خود را از طریق حمایت های بانک جهانی و برنامه محیط زیست سازمان ملل متحد حل کرد
استفاده سایر کشورها از ابزار حمایتی سازمان ملل
PJ76
ما در در بحران های زیست محیطی مانند بحران دریاچه ارومیه می‌توانیم از حمایت فنی و مالی دستگاهها و مجامع بین المللی استفاده کنیم.
امکان استفاده از حمایت‌های بین‌المللی
PJ77
البته باید پیش بینی اعتبار به سبب خسارتهایی که به کشاورزان وارد می شود انجام دهیم
اهمیت انجام تحلیل‌های مبتنی بر هزینه- فایده
PJ78
و وام هایی را توسط بانک کشاورزی پیش بینی کنیم که کشاورزی مکانیزه و تغییر الگوی کشت را در حوزه آبخیز دریاچه ارومیه اجرایی کنیم
استفاده از ظرفیت سیستم بانکی کشور
PJ79
در بحث جنگل 2 دیدگاه وجو دارد. یکی دیدگاه بهره برداری که سازمان جنگلها دارد و دیگری دیدگاه حفاظتی که سازمان محیط زیست دارد.
تقابل دو دیدگاه بهره‌بردار و حفاظت محیط زیست
PJ80
الان میزان جنلگلهای ما در کشور به حدی کاهش یافته که معتقدم باید نگاه دوم یعنی نگاه حفاظتی در اولویت قرار گیرد
تقدّم و اولویت رویکرد حفاظتی بر بهره‌برداری
PJ81
چرا که دیگر جنگلی نمانده که بخواهیم بهره برداری کنیم و اگر همین اندک جنگل کشور نیز از بین برود ما به کلی باید با اکوسیستم جنگل خداحافظی کنیم.
ضرورت رویکرد حفاظتی
PJ82
می‌بایست بهره‌برداری از حجم زیادی از جنگلهای ما به طور کامل متوقف شود
ضرورت کنترل بهره‌برداری
PJ83
و در این زمینه بخشی بر عهده دولت است و بخشی نیز بر عهده قوه قضاییه است
نقش کنترلی قوه قضاییه
PJ84
که برخورد جدّی در این زمینه با متخلفان داشته باشیم.
نقش کنترلی قوه قضاییه
PJ85
اگر ما قانون حفاظت از جنگلها را در مجلس به روز کنیم
ضرورت بروزرسانی قوانین
PJ86
و قوه قضاییه نیز به به طور جدی با متخلفان برخورد کند می‌توانیم بخش زیادی از جنگلها را از ظرفیت بهره برداری خارج کرده و به ظرفیت حفاظت برگردانیم.
نقش کنترلی قوه قضاییه
PJ87
در بحث مناطق حفاظت شده هم باید ارتقای حفاظت داشته باشیم
ارتقاء رویکرد حفاظتی
PJ88
و یگان حفاظت محیط زیست نیز هم به لحاظ فنی هم به لحاظ تعداد ارتقا یابد
تقویت یگان حفاظتی
PJ89
که این امر را باید با تعامل با نیروهای نظامی و انتظامی حل کرد.
اهمیت تعامل با ناجا در تقویت حفاظت
PJ90
در بخش حقوق محیط زیست باید یک سری از مشکلات را با دستگاه قضا حل کنیم
تعامل با دستگاه قضا در موضوع حقوق محیطی
PJ91
و تا زمانی که این امر اتفاق نیافتد نباید انتظار داشته باشیم کیفیت حفاظت ارتقا یابد
کیفیت حفاظت در گروه حقوق محیط زیست
PJ92
لذا در ارتقای مناطق حفاظت شده برنامه حقوق محیط زیست را باید در کنار برنامه های کمی و کیفی پیگیری کنیم.
ضرورت پیگیری حقوق زیست‌محیطی
PJ93
اعتبارات سازمان محیط زیست را بنده از برخی مشاورانم پرسیدم می گویند که مجموع اعتبارات عمرانی سالانه سازمان محیط زیست از اعتبارات معاونت آموزش سازمان ترافیک شهرداری تهران هم کمتر است! با این پول واقعا می شود چکار کرد؟ معجزه کرد؟
محدود بودن اعتبارات و منابع مالی سازمان
PJ94
لذا ما باید اعتبارات سازمان حفاظت محیط زیست را ارتقا دهیم
ضرورت ارتقا منابع مالی
PJ95
یکی از مصوباتی هم که اواخر دولت دهم داشتیم، بهره برداری معادن در مناطق حفاظت شده است است
تقدّم رویکرد توسعه‌ای بر حفاظتی در عمل
PJ96
که این مصوبه نشان می دهد نگاه ما حتی به مناطق حفاظت شده نگاه بهره برداری است که این نگاه باید اصلاح شود.
ضرورت اصلاح رویکرد توسعه‌ای غیرپایدار
PJ97
هم محیط بانان و هم کارکنان محیط زیست وضعیت حقوقی و معیشتی آنها بر اساس اطلاعاتی که به من دادند پایین تر از حد متوسط سایر ارگانهاست.
کیفیت نامطلوب وضعیت معیشتی منابع انسانی
PJ98
یک محیط بان با آن سختی کار و کاری که باید شبانه روز انجام دهد با چه انگیزه ای باید فعالیت کند؟
انگیزه ناکافی محیط‌بانان
PJ99
اینها مشکلات ریشه‌ای است که باید با افزایش اعتبارات سازمان محیط زیست باید در صدد رفع آنها برآمد.
ضرورت ارتقا منابع مالی
PJ100
در بودجه سالانه ای که دولت به مجلس می‌دهد باید اعتبارات محیط زیست از جایگاه بالایی برخوردار باشد.
ارتقاء جایگاه سازمان در قانون بودجه سالیانه
PJ101
ما به فعالیت‌های محیط زیست باید نگاه پیشگیرانه داشته باشیم
اتخاذ رویکرد بیش‌فعال در خط مشی زیست‌محیطی
PJ102
چرا که اگر در این بخش خوب و درست هزینه کنیم در بسیاری از جاها از هزینه های زاید جلوگیری می‌کند.
رویکرد بیش‌فعال،‌ عامل محدود شدن هزینه‌ها
PJ103
به نظرم صنایع و بنگاهها و سایر دستگاهها را باید مکلف کرد که درصدی از درآمد رخود را به مسایل زیست محیطی اختصاص دهند.
اختصاص درصدی از بودجه دستگاه‌ها به محیط زیست
PJ104
در کل باید همه فعالیت هایی که انجام می شود باید پیوست مطالعاتی داشته باشد و در یک مرجع ذیصلاح تصویب شود.
اهمیت توجه به پیوست‌های زیست‌محیطی
PJ105
به همین دلیل است که معتقدم شورای عالی محیط زیست باید مرجع تصمیمگیری همه فعالیتها باشد.
اهمیت جایگاه شورای عالی محیط زیست
PJ106
این شورا باید کارگروههای تخصصی داشته باشد که شورای عالی محیط زیست این دست موضوعات را به آن کارگروهها ارجاع دهد و پس از دریافت نظر آنها در شورای عالی محیط زیست مصوب شود.
ضرورت وجود کمیته‌های تخصصی ذیل شورا
PJ107
موضوع مهم دیگر نقش تشکلهای زیست محیطی است که باید دولت را رصد کنند و مشکلات موجود را مطرح کنند
اهمیت جایگاه NGOs
PJ108
چرا که بسیاری از مشکلات زیست محیطی در دنیا با رصد تشکلهای غیردولتی پر رنگ و برطرف می شود.
شأن نظارتی NGOs
PJ109
در عین حال معتقدم که تشکلهای زیست محیطی نباید احساسی برخورد کنند
عملکرد احساسی، آفت NGOs
PJ110
قطعا کشور نیاز به توسعه دارد ولی هچ دولتی حق ندارد به خاطر توسعه محیط زیست را تخریب کند.
امکان توسعه کشور به صورت پایدار
PJ111
سازمان محیط زیست نیز باید از ظرفیت تشکلهای زیست محیطی استفاده کند.
ضرورت توجه سازمان به NGOs
PJ112
رسانه ها نیز در این زمینه نقش موثری دارند و باید دولت را نقد کنند.
اهمیت نقش و جایگاه رسانه‌ها
PJ113
دولتها باید تلاش کنند که نظرات متخصصان محیط زیست را جلب کنند
اهمیت جلب نظر متخصصان
PJ114
اما نه نظرات احساسی بلکه نظراتی که منشا عقلانی داشته باشد.
نظرات احساسی، آفت نقد متخصصان
PJ115
یکی از مشکلاتی که در تشکل ها می بینیم بعضا خود را توانمند نکرده‌اند
توانمندی نامطلوب NGOs
PJ116
ما با فقر فرهنگی در زمینه محیط زیست مواجه هستیم
فقر فرهنگی زیست‌محیطی
PJ117
که به عنوان مثال می توانیم به بازی فوتبال ایران و کره جنوبی اشاره کنیم که در عکس های منتشر شده از آن دیدم که تماشاجیان کره پس از بازی نسبت به پاک کردن استادیوم و محل های استقرار خود اقدام می کردند.
فقر فرهنگی زیست‌محیطی
PJ118
بنده شنیده ام که در ژاپن استادیوم های ورزشی بعد از مسابقه تمیزتر از قبل مسابقه هستند این امر نشان می دهد که نقش محیط زیست را باید در نگاه مردم ارتقا دهیم
فرهنگ‌سازی زیست‌محیطی کشورهای توسعه‌یافته
PJ119
که در این راستا نقش رسانه ملی و رسانه های دیداری و شنیداری خیلی مهم است.
نقش رسانه در فرهنگ‌سازی
PJ120
امیدواریم نگاه صدا و سیما با توجه به اثرگذاری خود در بخش محیط زیست نگاهی فرهنگی داشته باشد نه نگاهی بازرگانی
ضرورت نگاه فرهنگی صدا و سیما
PJ121
به نظرم ضروری است سازمان صدا و سیما یک شبکه تخصصی محیط زیستی داشته باشد
ضرورت راه‌اندازی شبکه مستقل در رسانه ملی
PJ122
که هم برای مخاطب عام و هم مخاطب خاص تولید برنامه کند.
مخاطب‌محوری در تولید برنامه‌های مرتبط
PJ123
رسانه ها و تشکل ها باید دولت را رصد کنند.
شأن نظارتی رسانه‌ها و NGOs
PJ124
جایگاه خبرنگاران خیلی مهم است و نباید نگاه حذفی به رسانه ها و خبرنگاران محیط زیست داشته باشیم.
اهمیت شأن و جایگاه خبرنگاران
PJ125
معتقدم نقد باید باشد ولی رنگ و بوی سیاسی نداشته باشد
سیاست‌زدگی، آفت نقد و نظارت
PJ126
و احساسی هم نباشد و بر اساس تخصص باشد.
عملکرد احساسی، آفت نقد و نظارت
PJ127
خیلی از نقدها را می بینیم که عقبه کارشناسی ندارد.
عدم کار کارشناسی،‌ آفت نقد و نظارت
PJ128
در شورای عالی محیط زیست و پارلمان محیط زیست رسانه ها نیز یک نماینده تخصصی داشته باشند
ضرورت مشارکت رسانه‌ها در شورای عالی
PJ129
چرا که آنها بیشتر کف جامعه را می بینند تا مسئولان محیط زیست.
آشنایی بیشتر رسانه‌ها با مسائل واقعی
PJ130
لذا در پارلمان محیط زیست که همه اقشار باید با عقبه تخصصی و تجربی حضور داشته باشند
ضرورت مشارکت جامع ذینفعان در شورا

در نتیجه انجام مصاحبه دهم، علاوه بر تکرار برخی مفاهیم مصاحبه‌های پیشین، در مجموع 2 مفهوم جدید در نتیجه کدگذاری باز نکات کلیدی به شرح جدول زیر ظهور یافت تا تعداد مجموع مفاهیم شکل گرفته تا کنون به 109 مفهوم افزایش یابد.
جدول 4-34: مفاهیم شکل گرفته از کدهای مصاحبه‌ی مورد دهم (J)
ردیف
مفاهیم
نشانگر کدها
1
بحران در مسائل زیست‌محیطی
PJ1, PJ8, PJ9, PJ47, PJ48, PJ65, PJ81
2
دانش زیست‌محیطی شهروندان
PJ115, PJ116, PJ117, PJ118, PJ129
3
گرایش زیست‌محیطی شهروندان
PJ116
4
دانش زیست‌محیطی دولتمردان
PJ96, PJ113
5
گرایش زیست‌محیطی دولتمردان
PJ21
6
دانش زیست‌محیطی بوروکرات‌ها
PJ26, PJ127
7
گرایش زیست‌محیطی بوروکرات‌ها
PJ97, PJ98, PJ26
8
ضعف بودجه‌ای سازمان حفاظت محیط زیست
PJ19, PJ20, PJ27, PJ78, PJ93, PJ94, PJ99, PJ100, PJ103, PJ54, PJ76, PJ75
9
حساسیت ملی زیست‌محیطی
PJ64, PJ108, PJ122
10
سیاست‌زدگی در تصمیم‌گیری زیست‌محیطی
PJ125
11
هزینه- منفعت کمّی منابع طبیعی کشور
PJ71, PJ72, PJ77
12
اهمیت نظارت قضایی دادگاه‌ها
PJ83, PJ84, PJ86, PJ90, PJ91, PJ92
13
اهمیت نظارت تقنینی بر خط مشی‌ها
PJ29, PJ30, PJ31, PJ32
14
اهمیت نظارت قوه مجربه بر خط مشی‌ها
PJ45, PJ104
15
خودخواهی نهادی سازمان‌های بهره‌بردار
PJ79, PJ82
16
تدوین مطلوب، اجرای ناموفق
PJ3, PJ4
17
بی‌تفاوتی رسانه‌ای زیست‌محیطی در کشور
PJ112, PJ119, PJ120, PJ121, PJ129, PJ128
18
اهمیت جایگاه خبرنگاران زیست‌محیطی
PJ124, PJ119, PJ122, PJ129
19
به روزرسانی قوانین موجود زیست‌محیطی
PJ85
20
پرهیز از کنش‌های احساسی
PJ109, PJ114, PJ126
21
نظارت ضعیف سازمان ملل متحد
PJ60, PJ61, PJ75
22
سیاست بودجه‌ای یک در هزار
PJ103
23
اهمیت استقلال مالی محیط زیست
PJ54, PJ19, PJ20, PJ78, PJ94
24
ابهام در تعریف نقش بازیگران متنوع زیست‌محیطی
PJ14
25
کارکرد وحدت‌بخشی سیاستی شورا
PJ45, PJ5, PJ2, PJ13, PJ22, PJ23, PJ24, PJ25, PJ39, PJ40, PJ46, PJ105, PJ106, PJ128, PJ130
26
شمول محیط زیست ذیل توسعه پایدار
PJ6, PJ7, PJ10, PJ11, PJ80, PJ95
27
عدم تضادّ ماهوی توسعه و پایداری آن
PJ96, PJ110, PJ10, PJ11, PJ80, PJ95
28
رویکرد بلند مدّت در تجزیه و تحلیل‌ها
PJ63, PJ70, PJ101, PJ102
29
اهمیت رویکرد فرابخشی دولتمردان
PJ101, PJ102, PJ105
30
تبعات غیرقابل پیش‌بینی مسائل زیست‌محیطی
PJ66, PJ9
31
ضرورت ریشه‌یابی مسائل زیست‌محیطی
PJ12, PJ49, PJ50, PJ52, PJ55, PJ67, PJ68, PJ69
32
ابعاد فرامحلّی مسائل زیست‌محیطی
PJ9, PJ52, PJ67, PJ51, PJ56
33
مطلوبیت بازنگری و افزایش اعضاء شورا
PJ41, PJ42, PJ43, PJ44, PJ130
34
تأثیر توسعه دیپلماسی زیست‌محیطی
PJ57, PJ58, PJ59, PJ62, PJ73, PJ74, PJ75, PJ76, PJ55, PJ63
35
تعلیم و تربیت مدرسه‌ای
PJ117, PJ118, PJ116
36
مترقّی بودن سند ملی محیط زیست
PJ2, PJ6, PJ7
37
تدوین موفق، پیش‌شرط اجرای موفق
PJ34, PJ35, PJ38
38
اهمیت نظارت قضایی سازمان بازرسی کلّ کشور
PJ83, PJ84, PJ86
39
تفاوت ملیتی در نگرش عمومی زیست‌محیطی
PJ117, PJ118
40
اهمیت ارزیابی‌ها و پیوست های زیست‌محیطی
PJ104
41
اهمیت مشارکت و نظارت مردمی سبز
PJ108, PJ128, PJ107, PJ111, PJ113, PJ123
42
ضعف بدنه مدیریتی در بوروکراسی محیط زیست
PJ17, PJ18, PJ28
43
اهمیت سیاست‌پژوهی (کاربردی) زیست‌محیطی
PJ36, PJ37, PJ127
44
رویکرد جزئی- تدریجی (قیاسی) تدوین
PJ33, PJ53
45
کمیسیون کشاورزی،‌ محور تدوین در قوه مقننه
PJ33
46
اهمیت رویکرد حامیانه رئیس جمهور
PJ59, PJ62
47
ضرورت برنامه ریزی راهبردی متناسب با بلوغ سازمان
PJ27, PJ28
48
اولویت در حل مسائل مربوط به آب
PJ68, PJ69
49
ضرورت تدبیر سازمان برای هماهنگی و نظارت فراقوه‌ای
PJ33, PJ5, PJ13
50
اولویت حلّ مسائل سازمانی بر مسائل زیست محیطی
PJ27, PJ28
51
پراکندگی شدید بازیگران مسئله آلودگی هوا
PJ15, PJ16, PJ21
52
ضرورت تقویت یگان حفاظتی زیستگاه‌‌های کشور
PJ87, PJ88, PJ89

مطلب مرتبط :   سیاست، جنایی، نهی، تعزیر، مرحوم

مفاهیم خاکستری رنگ در جدول فوق، «مفاهیم جدید» ظهور یافته در مصاحبه دهم می‌باشند. بر اساس نتایج تجزیه و تحلیل این مصاحبه در نهایت2 مقوله دیگر تکمیل شدند، به این معنا که گستره تعداد مفاهیم ذیل هر کدام از آنها افزایش یافت. در نتیجه این مصاحبه مقوله جدیدی ظهور نیافت، ضمن آنکه عنوان دو مورد از مفاهیم نیز اصلاح شد. (مفهوم «نظارت ضعیف سازمان ملل متّحد» » عنوان جدید: «اهمیت شأن نظارتی سازمان ملل متّحد» و مفهوم «اهمیت مشارکت مردمی سبز» عنوان جدید: «اهمیت مشارکت و نظارت مردمی سبز»)
جدول4-35: تکمیل مقولات از مفاهیم مصاحبه J
عنوان مقوله تکمیل شده
عنوان مفهوم زیرمجموعه
فناوری و امکانات زیست‌محیطی
آسیب فناوری سنتی در بهره‌برداری

ضرورت همگامی با فناوری روز

ضرورت تقویت یگان حفاظتی زیستگاه‌‌های کشور

عنوان مقوله تکمیل شده
عنوان مفهوم زیرمجموعه
انعکاس مسئله زیست‌محیطی به سازمان عمومی

حساسیت ملی زیست‌محیطی

بی‌تفاوتی رسانه‌ای زیست‌محیطی در کشور

اهمیت جایگاه خبرنگاران زیست‌محیطی

اهمیت سیاست‌پژوهی زیست‌محیطی

تزاحم مدیریت ملّی و محلّی زیست محیطی

پراکندگی شدید بازیگران مسئله آلودگی هوا

4-1-11- مطالعه مورد یازدهم (K)
مصاحبه شونده: (نایب رئیس کمیته ملّی توسعه پایدار و عضو هیئت علمی دانشگاه)
جدول 4-36: نکات کلیدی و کدگذاری باز، مطالعه مورد K
ردیف
نکات کلیدی
کدگذاری باز
PK1
در برنامه‌ریزی توسعه پایدار، مراحل برنامه‌ریزی را به سه مرحله «پیش از برنامه‌ریزی» (preplanning)،
اهمیت فراهم شدن مقدّمات برنامه‌ریزی
PK2
«برنامه‌ریزی» (planning)، «پس از برنامه‌ریزی» (post planning) تقسیم می‌کنیم.
اهمیت نظارت پس از برنامه‌ریزی
PK3
در مرحله نخست باید به این بپردازیم که چه کسی باید برنامه‌ بریزد و با چه ساختاری؟
تعیین نقش سیاستگذاران در مرحله اول
PK4
پاسخ به این سؤال هم از مطالعه وضع موجود کشور و هم نظامات برنامه‌ریزی سایر کشورها قابل استخراج است.
امکان بهره‌برداری از تجارب سایر کشورها
PK5
به عنوان مثال چه بازیگرانی وجود دارد و با چه نقشی؟
اهمیت تعیین بازیگران و نقش هر کدام از آنها
PK6
بین مجلس و دولت چه ارتباطی وجود دارد؟
اهمیت تعیین شیوه ارتباط دولت و مجلس
PK7
ما در قانون اساسی کشور ساختار برنامه‌ریزی کلان کشور را مشخص کرده‌ایم اما در زمینه توسعه پایدار در حال حاضر ابهاماتی در ساختارها و نقش‌ها وجود دارد
وجود ابهامات در ساختار و نقش بازیگران عرصه توسعه پایدار
PK8
که برطرف شدن آنها پیش از ورود به مرحله دوم یعنی «برنامه‌ریزی» باید اتفاق بیافتد.
ضرورت برطرف شدن ابهام، پیش از تدوین
PK9
به عنوان مثال ممکن است دولت بگوید برنامه‌ای را به دلایلی درست نمی‌دانم و اجرا نمی‌کنم همانطور که در برنامه چهارم توسعه این اتفاق روی داد.
عدم شفافیت نقش‌ها، کمرنگ شدن پاسخگویی
PK10
اینها باید پیش از برنامه‌‌ریزی زیست‌محیطی و توسعه پایدار مشخص شود که نقش دولت،‌ نقش مجلس، نقش سازمان حفاظت محیط زیست، نقش شورای عالی انقلاب فرهنگی، مرکز الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت، مجمع تشخیص مصلحت نظام چیست؟
اهمیت تعیین نقش هر کدام از بازیگران
PK11
در حال حاضر شورای عالی انقلاب فرهنگی مشغول تدوین سند ملّی محیط زیست شده است.
نقش شورای عالی انقلاب فرهنگی در سند ملی
PK12
بنابراین می‌شود یک چک لیستی تدوین کرد و تمامی بازیگرانی که مکلّف به برنامه‌ریزی هستند به همراه نقششان شفاف و مشخص شود.
اهمیت تعیین بازیگران و نقش هر کدام از آنها
PK13
متأسفانه در این زمینه خلاء داریم و نیازمند بحث جدّی هست.
ابهام در بازیگران و نقش‌ها
PK14
الان هم موضوع احیای سازمان برنامه مطرح شده است باز این سؤال مطرح است که آیا این برنامه‌ریزی‌ها باید به صورت وضع قبلی (محلّی و استانی) صورت پذیرد و سپس بر اساس برنامه‌های محلّی بودجه اختصاص یابد و یا اینکه این سازمان تمرکز کند بر روی سیاست‌های کلان و مکانیسم‌های اجرای آن؟
ابهام در شیوه راهبردی برنامه‌ریزی (متمرکز یا غیر متمرکز)
PK15
ما تنها چیزی که در مرحله پیش از برنامه‌ریزی داشته‌ایم موضوع سند چشم‌انداز؛
سند چشم‌انداز، یک سند بالادستی حاکم
PK16
و برنامه‌های توسعه بوده است
برنامه‌های توسعه، سند بالادستی حاکم
PK17
که آنها هم در اجرا با مشکلات عدیده‌ای مواجه شده‌اند.
مشکلات موجود در مورد اسناد بالادستی حاکم
PK18
در این مرحله باید به اندازه کافی محکم‌کاری انجام دهیم تا در مراحل بعد مشکلات کمتری را شاهد باشیم.
ضرورت شفاف شدن ابهامات پیش از ورود به مرحله برنامه‌ریزی
PK19
اما در مورد مرحله دوم یعنی «برنامه‌ریزی» در کشور ما کارهای زیادی صورت گرفته است.
سابقه بالای برنامه‌ریزی
PK20
از سال 1327 که برنامه‌ریزی در ایران آغاز شده است، دو دوره آن هفت ساله بوده است، بعد از آن پنج ساله شد و چند دوره هم در آن وقفه ایجاد شد.
سیر تاریخی برنامه‌ریزی
PK21
در این مرحله هنر اجرا و مدیران،‌ مشارکت مردم، استان‌ها و تصمیم‌گیران حائز اهمیت است که شانس موفقیت برنامه‌ را افزایش می‌دهد
برنامه‌ریزی مشارکتی، افزایش ضریب موفقیت
PK22
که در دولت قبل تقریباً موضوع برنامه‌ریزی متمرکز را حذف کردند و به برنامه‌ریزی در محل روی آوردند که برای خود الگویی است
اتخاذ الگوی برنامه‌ریزی در محل دولت قبل
PK23
اما در اجرا زیاد موفق نشان نداد.
عدم موفقیت زیاد الگوی برنامه‌ریزی در محل
PK24
بنابراین در این مرحله نیز چگونگی انجام برنامه‌ریزی حائز اهمیت است.
اهمیت تعیین شیوه راهبردی برنامه‌ریزی
PK25
به عنوان مثال اینکه چرا ما فقط محدود به برنامه‌ریزی سرزمینی (فقط در داخل کشور خودمان) شده‌ایم.
عدم مطلوبیت تأکید محض بر برنامه‌ریزی سرزمینی
PK26
می‌توان شیوه‌های فراسرزمینی را نیز مورد مطالعه قرار داد.
امکان اتخاذ شیوه‌های فراسرزمینی برنامه‌ریزی
PK27
ممکن است ما با کشورهای همسایه دارای الگوهای مشترکی باشیم که در برنامه‌ریزی ما مفید واقع شود.
امکان استفاده از تجارب کشورهای همسایه
PK28
در قسمت سوم یعنی اجرا نیز می‌توان گفت، منابع مالی،
اهمیت منابع مالی در اجرا
PK29
منابع انسانی،
منابع انسانی در اجرا
PK30
ساختار و شیوه اجرا اهمیت فراوانی دارد.
اهمیت ساختار در اجرا
PK31
در برخی موارد، تدوین قانون به موقع صورت نگرفته است و در اجرا به مشکلات برخورد کرده بودیم
ضرورت تدوین بهنگام
PK32
یا اینکه منابع مالی مناسب را در تدوین برنامه لحاظ نکرده بودیم و در اجرا با افزایش قیمت‌ها و مشکل بوجود آمده بود.
ضرورت برآورد دقیق منابع مالی
PK33
نکته اساسی در مورد قوانین و برنامه‌ریزی آن است که ما باید مؤلفه انعطاف پذیری را لحاظ کنیم.
توجه به اصل انعطاف‌پذیری
PK34
بخصوص این مؤلفه در کشورهایی نظیر کشور ما که با تغییرات زیادی همراه هستند، مهم است.
انعطاف‌پذیری، اصل مهم با توجه به شرایط کشور
PK35
قانون توسط مجلس تدوین و تصویب می‌شود و دولت در حوزه آیین‌نامه‌ها که در راستای همان قوانین مصوّب است وارد می‌شود.
حوزه اختیار دولت در تدوین ذیل قوانین
PK36
حال در مورد آیین‌نامه‌هایی که هیئت وزیران تدوین می‌کند نکته‌ای که مهم است، تفاهم و توافق وزارتخانه‌های مختلف است.
اصل تفاهم و توافق در تدوین
PK37
ممکن است آن آیین‌نامه در هیئت وزیران تصویب شود ولی به عنوان مثال وزارتخانه جهاد کشاورزی یا وزارتخانه دیگری موافق نباشد ولی کوتاه بیاید.
امکان تصویب به صورت غیر اجماعی
PK38
این آیین‌نامه در مرحله اجرا با مشکل مواجه می‌شود چرا که تفاهم همه را نداشته است
عدم اجماع، موجب بروز مشکل در مرحله اجرا
PK39
و در واقع باید به سراغ راهکارهای بُرد-بُرد میان وزارتخانه‌های مختلف رفت.
سیاست برد- برد در مرحله تدوین
PK40
بنابراین تفاهم همه بازیگران دولت و در واقع تفاهم ملّی است که مشکلات اجرا را می‌کاهد.
اهمیت تفاهم ملّی
PK41
ما یک محیط زیست سنّتی در کشور داریم که خاستگاه آن موضوعات منابع طبیعی است
سنتی بودن محیط زیست در کشور
PK42
که بیشتر مباحث تنوع زیستی و حفظ جنگل‌ها و منابع طبیعی را مورد توجه قرار می‌داده است
تمرکز محیط زیست بر منابع طبیعی
PK43
که حدود 15 تا 20 سال است در دنیا مفهوم آن تغییر پیدا کرده و مفهوم «توسعه پایدار» طرح شده است.
تغییر مفهومی و ارتقاء به مفهوم توسعه پایدار
PK44
توسعه پایدار فراتر از یک وزارتخانه است.
فرابخشی بودن مفهوم توسعه پایدار
PK45
در این نوع نگرش محیط زیست در انتهای فرآیند نیست که وقتی مشکلات و بحران‌های زیست‌محیطی بوجود آمد، برای آنها چاره‌اندیشی کند.
غیرمنفعل بودن محیط زیست در بستر مفهوم توسعه پایدار
PK46
محیط زیست باید بیاید ابتدای فرآیند و در قالب مفهوم توسعه پایدار موضوعات را بررسی کند
فعال بودن محیط زیست در مفهوم توسعه پایدار
PK47
بنابراین حل مسائل توسعه پایدار ممکن است خارج از حیطه سازمان محیط زیست باشد
توسعه پایدار،‌ فراتر از سازمان محیط زیست
PK48
و تنها چیزی که در اختیار آن باقی می‌ماند حفظ منابع طبیعی و زیست‌گاه‌ها است.
منابع طبیعی، محور فعالیت محیط زیست
PK49
در برخی کشورها محیط زیست تبدیل به وزارتخانه شده است و در برخی کشورهای دیگر تشکیلات توسعه پایدار دارند به عنوان مثال در ساختار سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی.
الگوهای ساختاری متنوع برای محیط زیست
PK50
در سازمان ملل نیز توسعه پایدار به یک مجمع عمومی با عضویت تمامی اعضاء سازمان ملل ارتقاء پیدا کرده است.
ارتقاء جایگاه توسعه پایدار در ساختار سازمان ملل
PK51
پیش‌تر به صورت یک کمیته محدود بود که سازمان ملل به دلیل درک ضرورت توسعه نقش حکمرانی و حاکمیتی مباحث توسعه پایدار بر تمامی امور این کمیته را به مجمع عمومی توسعه پایدار ارتقاء داد.
ارتقاء جایگاه توسعه پایدار در ساختار سازمان ملل
PK52
در فاز نخست می‌توان گفت در کشور در صورت احیای سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی، تشکیلات توسعه پایدار حتما در سطوح عالی آن تعبیه شود.
ضرورت تعبیه ساختاری توسعه پایدار در کشور
PK53
در مجلس حتماً کمیسیون توسعه پایدار شکل گیرد و به صورت فعال نقش آفرینی کند.
ضرورت شکل‌گیری کمیسیون توسعه پایدار در قوه مقننه
PK54
کمیته ملی توسعه پایدار کشور زاییده شورای عالی محیط زیست است.
توسعه پایدار ذیل محیط زیست در ساختار فعلی
PK55
این کمیته یک نقش فرادستگاهی دارد و چنین الگویی برای سیاستگذاری کلان زیست‌محیطی در کشور مناسب‌تر است.
فرابخشی بودن کمیته ملی توسعه پایدار
PK56
در حال حاضر نیز معاون رئیس جمهور به نیابت از رئیس جمهور ریاست این کمیته را به عهده دارد.
ریاست معاون رئیس جمهور بر کمیته ملی
PK57
معاون رئیس جمهور نه به عنوان رئیس سازمان محیط زیست بلکه به نیابت از شخص رئیس جمهور
رئیس جمهور، رئیس واقعی کمیته ملی
PK58
چرا که همانطور که گفته شد مباحث توسعه پایدار بسیار گسترده‌تر از حوزه وظایف و اختیارات سازمان حفاظت از محیط زیست است.
توسعه پایدار،‌ فراتر از سازمان محیط زیست
PK59
باید در خود متن قوانینی که مجلس یا آیین‌نامه‌هایی که سازمان محیط زیست تدوین می‌شود مکانیسم‌های نظارتی و راهکارهای بازدارنده پیش‌بینی شود
ضرورت تدبیر راهکارهای بازدارنده در متن قوانین
PK60
که به عنوان مثال در صورت تخطّی قوه قضاییه چگونه ورود پیدا کند و چه مجازاتی دارد و چه نهادهایی پاسخگو باشند؟
ضرورت ورود قوه قضاییه در مسائل نظارتی
PK61
موضوع مهم‌تر در خصوص راهکارهای نظارتی، تدوین شاخص‌های پایداری ذیل الگوی ملی توسعه پایدار است
تدوین شاخص‌های پایداری، اصل راهبردی در نظارت مستمر
PK62
که در صورت مشخص‌ شدن این شاخص‌های پایداری به عنوان مثال در آب، هوا و خاک بر اساس همان شاخص‌ها گزارش‌هایی تدوین شود.
تدوین شاخص‌های پایداری، اصل راهبردی در نظارت مستمر
PK63
البته باید سازمان یا سازمان‌هایی مسئول پایش و ارائه گزارش این شاخص‌ها باشند.
نقش سازمان در پایش مستمر شاخص‌ها
PK64
ما در سطح جهانی شاخص EPI (Environment Performance Index) را داریم که در حال حاضر نیز کشور ما و تمامی کشورها را با همین شاخص رتبه‌بندی می‌کنند و در دنیا چنین نظارتی وجود دارد.
وجود شاخص‌های پایداری در سطح جهانی
PK65
مشابه این کار را باید در ایران نیز انجام دهیم.
ضرورت طراحی شاخص‌های پایداری در کشور
PK66
البته در برنامه پنجم توسعه پیش‌بینی شده است که مجمع تشخیص مصلحت نظام شاخص‌های پایداری را باید تدوین کند.
نقش مجمع تشخیص در تدوین شاخص‌ها
PK67
گزارش مستخرج از این شاخص‌ها می‌شود گزارش سالیانه نظارتی کشور که در حال حرکت به سمت پایداری هستیم یا ناپایداری.
اهمیت ارائه گزارش‌های سالیانه شاخص‌محور
PK68
البته این شاخص‌ها را مجمع تشخیص مصلحت نظام باید پس از تدوین و تصویب به دستگاه‌ها ابلاغ کند.
ضرورت اطلاع‌رسانی همه جانبه شاخص‌ها
PK69
توسعه پایدار باید در موضوعات تجدید ساختار دستگاه‌های دولتی لحاظ شود.
اهمیت لحاظ نقش توسعه پایدار در بازطراحی‌ها
PK70
به نظر می‌رسد سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور باید نقش هر کدام از بازیگران متعدّد زیست‌محیطی در فرآیند تدوین سیاست‌های زیست‌محیطی را مشخص و ابلاغ نماید.
نقش محوری سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی در رفع ابهامات نقش‌های بازیگران زیست‌محیطی

در نتیجه انجام مصاحبه یازدهم، علاوه بر تکرار برخی مفاهیم مصاحبه‌های پیشین، در مجموع 4 مفهوم جدید در نتیجه کدگذاری باز نکات کلیدی به شرح جدول زیر ظهور یافت تا تعداد مجموع مفاهیم شکل گرفته تا کنون به 113 مفهوم افزایش یابد.
جدول 4-37: مفاهیم شکل گرفته از کدهای مصاحبه‌ی مورد یازدهم (K)
ردیف
مفاهیم
نشانگر کدها
1
دانش زیست‌محیطی شهروندان
PK68
2
دانش زیست‌محیطی بوروکرات‌ها
PK1, PK19, PK20, PK29
3
گرایش زیست‌محیطی بوروکرات‌ها
PK29
4
ضعف بودجه‌ای سازمان حفاظت محیط زیست
PK32
5
حساسیت ملی زیست‌محیطی
PK40
6
اهمیت نظارت قضایی دادگاه‌ها
PK60
7
اهمیت نظارت تقنینی بر خط مشی‌ها
PK6
8
بی‌تفاوتی رسانه‌ای زیست‌محیطی در کشور
PK68
9
نظارت ضعیف سازمان ملل متحد
PK50, PK51
10
اهمیت استقلال مالی محیط زیست
PK28
11
ابهام در تعریف نقش بازیگران متنوع زیست‌محیطی
PK3, PK5, PK7, PK8, PK9, PK10, PK12, PK13, PK18, PK70
12
ارتقاء ساختار کلان توسعه پایدار
PK49, PK50, PK51, PK52, PK53, PK54, PK69, PK56, PK57
13
اثربخشی بیشتر تصویب اجماعی به اکثریت
PK36, PK37, PK38, PK39, PK40
14
کارکرد وحدت‌بخشی سیاستی شورا
PK17
15
شمول محیط زیست ذیل توسعه پایدار
PK41, PK42, PK43, PK44, PK45, PK46, PK47, PK48, PK58, PK7, PK8, PK18, PK52, PK54
16
عدم تضادّ ماهوی توسعه و پایداری آن
PK39
17
اهمیت رویکرد فرابخشی دولتمردان
PK25, PK26, PK27, PK55, PK44, PK47, PK39
18
تأخیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در بررسی سند ملّی
PK11
19
اهمیت تدوین سیاست‌های کلی برنامه‌های توسعه
PK16
20
تأثیر توسعه دیپلماسی زیست‌محیطی
PK4, PK27
21
نقش کلیدی سند چشم‌انداز در تدوین
PK15
22
تدوین موفق، پیش‌شرط اجرای موفق
PK31, PK32, PK59, PK38
23
اهمیت نظارت قضایی سازمان بازرسی کلّ کشور
PK60
24
اهمیت ارزیابی‌ها و پیوست های زیست‌محیطی
PK2, PK63, PK65
25
اهمیت مشارکت مردمی سبز
PK21
26
ضعف بدنه مدیریتی در بوروکراسی محیط زیست
PK30
27
اشکال در تلفیق شأن بهره‌برداری و حفاظت کمیسیون کشاورزی
PK53
28
استقلال قو مجریه در تدوین خط مشی‌های اجرایی
PK35
29
کمیسیون کشاورزی،‌ محور تدوین در قوه مقننه
PK53
30
اهمیت رویکرد حامیانه رئیس جمهور
PK56, PK57
31
ضرورت تدبیر سازمان برای هماهنگی و نظارت فراقوه‌ای
PK6
32
تزاحم مدیریت ملّی و محلّی زیست محیطی
PK14
33
رعایت اصل انعطاف‌پذیری در تدوین
PK22, PK23, PK24, PK33, PK34
34
نظام ارزیابی شاخص‌محور، لازمه پایش مستمر
PK61, PK62, PK63, PK64, PK65, PK66, PK67, PK68

مفاهیم خاکستری رنگ در جدول فوق، «مفاهیم جدید» ظهور یافته در مصاحبه دهم می‌باشند. بر اساس نتایج تجزیه و تحلیل این مصاحبه در نهایت 3 مقوله دیگر تکمیل شدند، به این معنا که گستره تعداد مفاهیم ذیل هر کدام از آنها افزایش یافت. در نتیجه این مصاحبه مقوله جدیدی ظهور نیافت.

جدول4-38: تکمیل مقولات از مفاهیم مصاحبه K
عنوان مقوله تکمیل شده
عنوان مفهوم زیرمجموعه
تصمیم‌گیری زیست‌محیطی
سیاست‌زدگی در تصمیم‌گیری زیست‌محیطی

تسامح در تصمیم‌گیری زیست‌محیطی

تدوین موفق، پیش‌شرط اجرای موفق

اهمیت ارزیابی‌ها و پیوست‌های زیست‌محیطی

استقلال قو مجریه در تدوین خط مشی‌های اجرایی

رویکرد جزئی- تدریجی (قیاسی) تدوین

راهبرد تصمیم‌گیری به صورت کارگروهی

رعایت اصل انعطاف‌پذیری در تدوین

نظام ارزیابی شاخص‌محور، لازمه پایش مستمر

عنوان مقوله تکمیل شده
عنوان مفهوم زیرمجموعه
تصویب خط مشی‌های زیست‌محیطی
ضرورت مشروعیت‌بخشی تقنینی تعهدات بین‌المللی

تأخیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در بررسی سند ملّی

به روزرسانی قوانین موجود زیست‌محیطی

اثربخشی بیشتر تصویب اجماعی به اکثریت

عنوان مقوله تکمیل شده
عنوان مفهوم زیرمجموعه
کمیسیون کشاورزی قوه مقنّنه
اهمیت نظارت تقنینی بر خط مشی‌ها

کمیسیون کشاورزی، محور تدوین در قوه مقنّنه

اشکال در تلفیق شأن بهره‌برداری و حفاظت کمیسیون کشاورزی

4-1-12- مطالعه مورد دوازدهم (L)
مصاحبه شونده: (نماینده ادوار مجلس شورای اسلامی و عضو هیئت علمی دانشگاه)
جدول 4-39: نکات کلیدی و کدگذاری باز، مطالعه مورد L
ردیف
نکات کلیدی
کدگذاری باز
PL1
از جمله چالش‌های مهم زیست‌محیطی در کشور ما آن است که در یک شرایط جغرافیایی خشکسالی قرار داریم.
شرایط حادّ خشکسالی کشور
PL2
دیگر آنکه فرهنگ‌سازی لازم در میان مردم در این باره انجام نشده است.
فقدان برنامه برای فرهنگ عمومی زیست‌محیطی
PL3
دیگر آنکه که دستگاه‌های دولتی و اجرایی بهای لازم را به موضوع محیط زیست نداده و توجه لازم را نمی‌کنند.
جایگاه پایین محیط زیست نزد مسئولین
PL4
یکی از مشکلات اساسی در مقوله محیط زیست آن است که تعلق محیط زیست به رشته و یا بخش خاصی کاملاً معلوم نیست.
فراحوزه‌ای بودن مقوله محیط زیست
PL5
به عنوان مثال گروه توسعه پایدار و یا گروه نفت و انرژی، کشاورزی، مدیریت، سلامت، روابط بین‌الملل و یا … هر کدام موضوع محیط زیست را متعلق به خود می‌دانند.
فراحوزه‌ای بودن مقوله محیط زیست
PL6
در زمینه اجرا نیز همین‌گونه است که بخش‌ها و دستگاه‌های مختلفی محیط زیست را مربوط به خود می‌دانند و محدوده‌اش مربوط به حوزه‌های مختلف است.
فرابخشی بودن محیط زیست در اجرا
PL7
در مجلس در فصل تدوین و بررسی بودجه در کمیسیون تلفیق بودجه154، محیط زیست و سازمان محیط زیست در کمیته امور عمومی جای می‌گیرد.
جایگاه محیط زیست در کمیسیون تدوین بودجه
PL8
کمیته‌ای که موضوعات بودجه‌ای نهاد ریاست جمهوری و سازمان‌های وابسته به آن در آن کمیته طرح و بررسی می‌شود.
حوزه کاری کمیته تلفیق بودجه در مجلس
PL9
اما در کمیته‌های معمول مجلس شورای اسلامی،‌ گاهی اوقات زیرمجموعه کمیسیون کشاورزی بوده و گاهی اوقات،‌ کمیسیون امور زیربنایی. البته موضوع آن با کشاورزی مرتبط‌تر است.
جایگاه محیط زیست در کمیسیون‌های اصلی
PL10
در خط مشی‌گذاری در دولت، از آنجا که موضوع محیط زیست به دستگاه‌های مختلف مربوط می‌شود، لذا پشتیبانی بخشی از سوی یک وزارتخانه خاص نمی‌شوند.
عدم پشتیبانی خاص از محیط زیست به دلیل فرابخشی بودن آن
PL11
عمده نگاهی که از سوی وزارتخانه‌ها به موضوع محیط زیست وجود دارد،‌ نگاه مانع بودنِ رعایت ملاحظات زیست‌محیطی است.
موانع ذهنی مسئولین در نگاه به محیط زیست
PL12
اگر به ظاهر هم پشتیبانی صورت گیرد اما در باطن نیست چرا که آنرا مانع می‌دانند.
حمایت ظاهری و نه واقعی از محیط زیست
PL13
از نظر کارشناسی به دلیل تدوین سند ملی محیط زیست پیشرفت خوبی در این زمینه صورت گرفته است.
پیشرفت محسوس به دلیل سند ملّی محیط زیست
PL14
سازمان محیط زیست باید از طریق دولت و رئیس جمهور طرح‌ها و نظرات خود را به قوه مقننه منعکس نماید.
نقش واسط رئیس جمهور بین سازمان و مجلس
PL15
زمانی که دولت برنامه‌های خود را (معمولاً در قالب برنامه‌های پنج‌ساله توسعه) به مجلس ارائه می‌نماید، مشابه کمیسیون تلفیق بودجه، «کمیسیون تلفیق برنامه» تشکیل می‌شود
جایگاه کمیسیون تلفیق برنامه در مجلس
PL16
که مرکب از کمیسیون‌های مختلف است و قاعدتاً موضوع انطباق مفاد زیست‌محیطی با قانون اساسی و یا سایر برنامه‌ها و قوانین توسط این کمیسیون صورت می‌گیرد.
نقش کمیسیون تلفیق برنامه در مجلس
PL17
اما باید گفت که حتی در قوه مقننه جایگاه محیط زیست متناسب با اهمیت محیط زیست در قانون اساسی که یک اصل به خود اختصاص داده است، دیده نشده
عدم برخورداری محیط زیست از جایگاه مطلوب در قوه مقننه
PL18
و آن جایگاه را که باید ندارد.
عدم برخورداری محیط زیست از جایگاه مطلوب در قوه مقننه
PL19
از نظر شعاری آن جایگاه را دارد اما از نظر واقعی و کاربردی خیر.
جایگاه ظاهری و شعاری برای محیط زیست
PL20
دلیل نیز آن است که از محلّ محیط زیست منفعت مستقیمی عاید نماینده مجلس نمی‌شود نه سفر خاصی،‌ نه اعتبارات خاص برای حوزه انتخابیه، نه شکل‌ دادن و توسعه تعاملات بیرونی نمایندگان مجلس و …
عدم توجه نمایندگان به دلیل عدم محسوس بودن منافع و تبعات توجه
PL21
و به عبارت بهتر توجه به ملاحظات محیط زیست برایشان نقد نیست.
ملموس نبودن تبعات توجه نمایندگان به مقوله محیط زیست
PL22
آن‌گونه که سایر کمیسیون‌های مجلس نظیر برنامه و بودجه و روابط بین‌الملل و … برایشان نقد است.
ملموس بودن نسبی سایر موضوعات کمیسیون‌ها
PL23
به نظر من بایستی متخصصین محیط زیست که در دولت بودند به مجلس روند (به عنوان نماینده مردم)
ضرورت ورود کارشناسان محیط زیست به مجلس به عنوان نماینده
PL24
و از این طریق تجربیات زیست‌محیطی خود را به نمایندگان منتقل کنند و این دغدغه را پررنگ سازند.
ضرورت انتقال تجربیات زیست‌محیطی به نمایندگان
PL25
به عنوان مثال زمانی که بنده رئیس سازمان اداری واستخدامی کشور بودم به عنوان یکی از معاونان رئیس جمهور موضوعی را در خصوص تقویت جایگاه نظارتی سازمان بازرسی کل کشور در جلسه‌ای برای وزرا طرح کردم اما آنها رأی ندادند و گفتند چرا تیغ سازمان بازرسی را علیه خودمان تیز کنیم؟
موانع ذهنی مسئولین در نگاه به محیط زیست
PL26
دقیقاً همین نگاه به محیط زیست نیز از طرف دستگاه‌ها وجود دارد.
موانع ذهنی مسئولین در نگاه به محیط زیست
PL27
همانطور که گفته شد به دلیل آنکه محیط زیست یک موضوع بین بخشی است لذا که یک دستگاه خاص نمی‌تواند تمامی امور مربوط به آن را دیکته و یا پیگیری کند.
عدم امکان انحصار محیط زیست به یک دستگاه
PL28
به همین جهت شورای عالی محیط زیست زیر نظر رئیس جمهور تشکیل می‌شود.
اهمیت شورای عالی محیط زیست
PL29
سازمان بازرسی کلّ کشور می‌تواند دستگاه‌ها را از آن جهت که وظایف زیست‌محیطی خود را اجرا نمی‌کنند مورد بررسی قرار دهد.
نقش سازمان بازرسی کلّ کشور در نظارت
PL30
همه دولت باید به دنبال موضوعات زیست‌محیطی باشند اما متأسفانه این‌گونه نیست.
جایگاه پایین محیط زیست نزد مسئولین
PL31
معمولاً در دستگاه‌های اجرایی رویکردهای زیست‌محیطی را مقابل رویکردهای توسعه‌ای خود می‌دانند
تقابل رویکردهای توسعه‌ای با زیست‌محیطی
PL32
و حداکثر کاری که می‌کنند این است که می‌گویند ما کمتر به محیط زیست آسیب می‌زنیم و کمتر تخریب انجام می‌دهیم
رویکرد حدّاقلی مسئولین به محیط زیست
PL33
که این به هیچ وجه به معنی توجه به محیط زیست و رعایت ملاحظات آن نیست.
رویکرد حدّاقلی مسئولین به محیط زیست
PL34
توجه به سیاست‌های کلی اصل 44 از آن جهت که موجب کاهش سطح فقر در جامعه می‌شود لذا توسعه اقتصادی که کاملاً با توسعه پایدار مرتبط است را شامل می‌شود.
ارتباط موضوعی اصل 44 با توسعه پایدار
PL35
برخی اعتقاد دارند که همان‌گونه که پیوست‌های سلامت و یا فرهنگی ضروری است،‌ پیوست‌های زیست‌محیطی نیز باید پیگیری شود.
اهمیت توجه به پیوست زیست‌محیطی
PL36
در خصوص فعالیت‌های بخش خصوصی و کسب اطمینان از رعایت ملاحظات زیست‌محیطی توسط این بخش، نظارت جدّی و مستمر مورد نیاز است
ضرورت نظارت بر عملکرد زیست‌محیطی بخش خصوصی
PL37
و این نظارت محدود به قوه قضاییه نمی‌شود
محدود نشدن شأن نظارتی به قوه قضاییه
PL38
بلکه با توجه به نوع فعالیت آن شرکت خصوصی،‌ وزارتخانه مربوطه نیز می‌تواند ورود پیدا کرده و به وظایف نظارتی خود عمل کند.
امکان ورود مستقل دستگاه‌های اجرایی در زمینه نظارت
PL39
علاوه بر این سازمان‌های نظارتی قوه مقنّنه نیز می‌بایست نقش خود را ایفا نمایند.
شأن نظارتی قوه مقنّنه
PL40
سیاستگذاری زیست‌محیطی باید به سه مرحله تدوین خط مشی، اجرا و نظارت تفکیک شود و در هر سه بخش الزامات مربوطه رعایت شود.
رویکرد فرآیندی به خط مشی‌گذاری زیست‌محیطی
PL41
در حال حاضر بخش نظارت بر رعایت ملاحظات زیست‌محیطی و قوانین آن ضعیف انجام می‌شود
ضعف نظارتی وضع موجود
PL42
و بعد نظارتی محدود شده است به نظارت‌های خُرد و جزئی نظیر آلودگی هوا و موضوع خودروها
محدود شدن نظارت به سطوح عملیاتی
PL43
اما آلودگی آب و یا خاک کمتر مورد توجه است.
غفلت ا ز مسائل آلودگی آب و یا خاک
PL44
بنابراین نظارت باید تقویت شود.
ضرورت تقویت بعد نظارتی
PL45
در بعد نظارتی نیازمند یک پایش مستمر هستیم که باید دولت و به ویژه سازمان محیط زیست متولی آن باشد.
نقش سازمان در تحقق بعد نظارتی
PL46
در مرحله تدوین،‌ محور باید سازمان محیط زیست باشد
محوریت سازمان در مرحله تدوین
PL47
و در این فرآیند مشارکت ذینفعان مرتبط از جمله وزارت کشاورزی، نیرو،‌ نفت، سازمان برنامه و … را جلب نماید.
ضرورت جلب مشارکت ذینفعان مختلف
PL48
از همه مهمتر باید در امکان‌سنجی اجرای پروژه‌ها در کنار ملاحظه هزینه‌های اقتصادی،‌ ملاحظات زیست‌محیطی را نیز مورد توجه قرار داد.
ورود محیط زیست در تجزیه‌ و تحلیل‌های کمّی
PL49
ممکن است یک طرح به لحاظ اقتصادی و هزینه‌ای صرفه داشته باشد
نقص تجزیه و تحلیل کمی بدون لحاظ محیط زیست
PL50
ولی از آنجا که به محیط زیست آسیب می‌زند لذا صرفه کلی نداشته باشد.
نقص تجزیه و تحلیل کمی بدون لحاظ محیط زیست
PL51
در مرحله اجرا، باید سازمان برنامه بیشتر ورود پیدا کند
اهمیت زیاد نقش سازمان برنامه در مرحله اجرا
PL52
از آنجا که متولی برنامه و درجه‌بندی شرکت‌هاست نقش پررنگ‌تری نسبت به وضعیت فعلی داشته باشد.
اهمیت زیاد نقش سازمان برنامه در مرحله اجرا
PL53
در کنار سازمان برنامه،‌ وزارت بهداشت و‌ وزارت کشور (استانداری‌ها، شهرداری‌ها و مدیریت شهری، شوراهای شهر و روستا) نیز باید در مرحله اجرا نقش پررنگ‌تری را ایفا نمایند.
سایر بازیگران مؤثر در مرحله اجرا

در نتیجه انجام مصاحبه دوازدهم، علاوه بر تکرار برخی مفاهیم مصاحبه‌های پیشین، در مجموع 1 مفهوم جدید در نتیجه کدگذاری باز نکات کلیدی به شرح جدول زیر ظهور یافت تا تعداد مجموع مفاهیم شکل گرفته تا کنون به 114 مفهوم افزایش یابد.
جدول 4-40: مفاهیم شکل گرفته از کدهای مصاحبه‌ی مورد دوازدهم (L)
ردیف
مفاهیم
نشانگر کدها
1
بحران در مسائل زیست‌محیطی
PL1
2
دانش زیست‌محیطی شهروندان
PL2
3
گرایش زیست‌محیطی شهروندان
PL2
4
دانش زیست‌محیطی دولتمردان
PL3, PL23, PL24, PL25, PL26, PL30, PL32, PL33
5
گرایش زیست‌محیطی دولتمردان
PL11, PL12, PL19, PL3, PL10, PL23, PL24, PL25, PL26, PL30, PL17, PL18, PL32, PL33
6
تسامح در تصمیم‌گیری زیست‌محیطی
PL32, PL33, PL11, PL12, PL19
7
سیاست‌زدگی در تصمیم‌گیری زیست‌محیطی
PL20, PL21, PL22
8
هزینه- منفعت کمّی منابع طبیعی کشور
PL48, PL49, PL50
9