تاوان بدی های و اشتباهات دیگران را بپردازند. این موضع چنان اهمیت دارد که در قرآن در آیات زیادی به آن تأکید شده است.
بگو: آیا غیر خدا پروردگاری بجویم در حالی که او پروردگار همه چیز است، و هیچ کس (عملی را از خیر یا شر) جز بر عهده خود کسب نمی کند و هیچ گرانباری از گناه بار گناه دیگری را برنمی دارد، سپس بازگشتتان به سوی پروردگارتان است، پس شما را از آنچه در آن اختلاف می کردید آگاه خواهد ساخت.42
4.8.1 مبحث سوم ) اصول و مبانی حقوق بشر در اسلام
اسلام برای تدوین حقوق بشر در اسلام مبانی وضع کرده و تا بر اساس آن زندگی بشر ساماندهی شده و حقوق افراد احقاق شود. برای همین منظور اسلام انسان را خلیفه خدا بر زمین می داند و اورا شایسته بهترین ها قرار داده است. برای روشن شدن مفهوم کرامت ضرورت دارد که بیشتر به آن بپردازیم و آن را روشن تر کنیم.
1.4.8.1 گفتار اول) کرامت انسانی
واژه ی کرامت از ریشه ی کرم است و راغب اصفهانی در این‌باره می‌نویسد:
«کرم در مقام توصیف انسان به معنای خوی و کردار ستوده است که بالفعل از او ظاهر می‌گردد و جز بر محاسن نیک‌های بزرگ اطلاق نمی‌شود. 43
برخی دیگر از محققین در توصیف کریم آورده‌اند:
«برای چیزی یا کسی همه اوصاف ستودنی است و محمود را در خود جمع داشته باشد. و متضاد لئیم است و این صفت در اصل بر انسان‌ها اطلاق می‌شود، اما در توصیف اسب و شتر و درخت نیز به کار می‌رود. 44
اکثر لغت‌شناسان، کرامت را به معنای شرافت و بزرگواری می‌دانند و آن را در مقابل دنائت و پستی آورده‌اند. آیت‌الله جوادی آملی می‌فرمایند:
«کرامت همان نزاهت از پستی و فرومایگی است. کریم غیر از کبیر و عظیم است. کریم معنایی دارد که شاید در فارسی معادلی بسیط نداشته باشد؛ لذا اگر خواسته باشیم کلمه کریم را به فارسی ترجمه کنیم باید چند کلمه را کنار هم بگذاریم تا معنای کریم روشن‌تر شود. روح بزرگوار و منزه از هر پستی را کریم می‌گویند.» 45
کرامت انسانی به دو صورت ذاتی و اکتسابی است: «کرامت ذاتی» انسان از جانب خداوند متعال و برای همه انسان‌هاست. برای مثال در سوره بقره آمده است: «و نفخت فیه من روحی». از این آیه چنین برمی‌آید که انسان بما هو دارای ارزش ذاتی است و کسی حق اهانت به این ارزش را ندارد. آیه 70 سوره مبارکه اسراء نیز درباره کرامت انسان‌ها این‌گونه می‌فرماید: ما آدمیزادگان را گرامى داشتیم و آنها را در خشکى و دریا، (بر مرکبهاى راهوار) حمل کردیم و از انواع روزیهاى پاکیزه به آنان روزى دادیم و آنها را بر بسیارى از موجوداتى که خلق کرده‏ایم، برترى بخشیدیم46 « و یا در آیه ای دیگر می فرماید :ای مردم ما شما را از یک زن و مرد افریدیم و شما را شعبه ها و قبیله ها قرار دادیم کهبا یکدیگر با تحصیل معرفت زندگانی هماهنگی داشته باشید قطعا با کرامت ترین شما نزد خداوند با تقوا ترین شماست 47.
کرامت اکتسابی، کرامتی است که خود انسان‌ها برای به دست آوردن آن می‌کوشند و با تهذیب نفس و ترک لذایذ دنیوی به آن دست پیدا می‌کنند. انسان قادر است با تلاش و توکل به بالاترین درجات معنوی برسد. علامه جعفری می‌نویسند:
«اگر متفکری یا مکتبی ادعا کند همه انسان‌ها در برخورداری از کرامت و شرافت انسانی یکسانند و هیچ تفاوتی با یکدیگر ندارند، قطعاً سخن نامفهومی می‌گوید. آیا معقول است که حضرت علی بن ابیطالب(ع) با ابن‌ملجم هواپرست و جنایتکار بزرگ تاریخ، بدون هیچ تفاوتی از حق و کرامت و شرف انسانی برخوردار باشند؟»48
پس تلاش و اراده انسان در نیل به کسب کرامت مؤثر است و حکومت نیز موظف است شرایط را برای عزت‌مندی و کرامت بیشتر مهیا سازد.
2.4.8.1 گفتار دوم) اصل حیات شایسته
انسان برای زندگانی و خوب زیستن به این دنیا امده است و نه برای حیوانی زندگی کردن و پس از مدتی از این دنیا رفتن و پس از آن حسرت خوردن لذا اسلام برای حق حیات برنامه ای متفاوت دارد و حیات از دیدگاه اسلام صرف زنده ماندن نیست بلکه خوب زیستن و ارزشمند بودن و الهی رفتار کردن است. اهمیت حق حیات را آیات زیادی تأیید می کند که برخی این آیات در زیر می آید.
اهمیت زندگی بشر به حدی است که که در قرآن کشتن انسانی بدون توجیه و دلیل قانونی و شرعی گناه بس بزرگ و نابخشودنی است و انسان بواسطه انسان بودن و ارزش داشتن از قتل و اسیب های مادی و معنوی بدور است فرماید: هرکس کس دیگری را به قصاص قتل کسی یا ارتکاب فسادی بر روی زمین بکشد چنان است که همه مردم را کشته باشد و هر کس که به او حیات بخشد ،چون کسی است که همه مردم را حیات بخشیده باشد 49.
علامه طباطبایی در تفسیر این آیه شریف می فرمایند :
این آیه، کنایه از این است که مردم همه دارای یک حقیقت انسانی بوده، یک نفر و یا همه درآن حقیقت مساوی اند. هرکه به انسانیتی که در فرد است سو قصد ی کند، همانا به انسانیتی که در همه است سو قصد نموده است. هم چون آبی که میان ظرف های زیادی پخش کنیم، هرکه از یکی از آن ظرف ها آب بخورد، مسلما آب خورده ….و آنچه در ظرف هاست چیزی جز آب نیست: پس گویا همه را آشامیده است50.
در نصوص اسلامی کشتن کاری بس قبیح است و انسان های عصر جاهلی که دختران را زنده بگور می کردند مورد عتاب و سرزنش بودند. واین بیانگر نگاه برابر قرآن به حق حیات انسان هاست قران کریم در سوره نحل می فرماید:
و چون یکی از آنان را به (تولد) دختر بشارت دهند (از فرط غیظ و غضب) صورتش سیاه گردد در حالی که خشم گلویش را می فشارد.51
علامه طباطبایی در تفسیر این آیه می نویسند:
هم چنان که عادت همه شان درباره دختران متولد شده این بود. به طوری که گفته اند، قبل از این که همسر شان بزاید چاله ای می کندند وآماده می ساختند. همین که می فهمیدند فرزندشان دختر است، در آن چاله می انداختند و به رویش خاک می ریختند تا زیر خاک جان بدهد و این عمل را از ترس فقر دختران مرتکب می شدند که مبادا بر اثر نداری مجبور شوند به کسی که کفو آنان نیست شوهر کنند.52
زیستن در اسلام صرفا برای انسان ها نیست بلکه حتی نطفه نیز حق زیستن دارد. به تعبیر دیگر هر چه بهره مند از وجود شد بهره مند از حقوق نیز میگردد. به حضرت موسی بن جعفر علیه السلام عرض کردم:
زنی از آبستن شدن می ترسد و دوایی می آشامد تا انچه را که در شکم دارد بیندازد. آن حضرت فرمود:نه، نباید سقط جنین کند. عرض کردم هنوز در حال نطفه است. فرمود: آغاز خلقت انسان نیز نطفه بوده است53 .
همانگونه که گفته شد حق زیستن در اسلام منحصر به انسان ها نیست بلکه حیوانات و سایر جانداران نیز باید از این حق برخوردار باشند و کسی نمی تواند به سایر جانداران آسیب برساند. به طور کلی هستی جاندار است و روح دارد لذا نمی توان به او صدمه ای وارد نمود.
در روایات آمده است زنی که گربه ای رابست و گربه از تشنگی مرد زن به عذاب الهی دچار شد.54
در متون اسلامی سفر کردن برای شکار توجیه شرعی ندارد و لذا باید نماز و عبادات کامل باشد.
از زراره نقل شده که از امام باقر علیه السلام پرسیدم:
کسی از خانه خود بیرون میرود و با خود عقاب و باز و سگ برای شکار کردن می برد و یک شب و دو شب خوشگذرانی می کند ایا نماز خود را تمام بخواند و یا قصر ؟فرمودند :چون برای خوشگذرانی بیرون رفته است نماز خودرا باید تمام بخواند..55
امام صادق علیه السلام از رسول خدا نقل فرمودند که:
جوجه ها را در لانه های انها شکار نکنید تا صبح برسد .مردی پرسید :موقع خواب چه وقتی است؟ فرمودند: هنگام شب موقع خواب پرنده است ضربه ای در آن موقع به پرنده وارد مساز تا بامداد شود 56.
1. تساوی در ارتباط با خالق
(خداوند همان کسى است که شما را آفرید، سپس روزى داد، بعد مى‏میراند، سپس زنده مى‏کند آیا هیچ یک از همتایانى که براى خدا قرار داده‏اید چیزى از این کارها را مى‏توانند انجام دهند؟! او منزّه و برتر است از آنچه همتاى او قرار مى‏دهند)57
2.تساوی در حکمت خلقت
من جنّ و انس را نیافریدم جز براى اینکه عبادتم کنند .58
3.تساوی انسانها در شایستگی دمیده شدن روح الهی در آنها
سپس (اندام) او را موزون ساخت و از روح خویش در وى دمید و براى شما گوش و چشمها و دلها قرار داد امّا کمتر شکر نعمتهاى او را بجا مى‏آورید! 59
4.تساوی در کاشته شدن بذر معرفت در درون همه انسان ها
( سپس علم اسماء [علم اسرار آفرینش و نامگذارى موجودات‏] را همگى به آدم آموخت. بعد آنها را به فرشتگان عرضه داشت و فرمود: «اگر راست مى‏گویید، اسامى اینها را به من خبر دهید!»)60
5.تساوی در عامل کمال
1. پیامبر، به آنچه از سوى پروردگارش بر او نازل شده، ایمان آورده است. (و او، به تمام سخنان خود، کاملاً مؤمن مى‏باشد.) و همه مؤمنان (نیز)، به خدا و فرشتگان او و کتابها و فرستادگانش، ایمان آورده‏اند (و مى‏گویند:) ما در میان هیچ یک از پیامبران او، فرق نمى‏گذاریم (و به همه ایمان داریم). و (مؤمنان) گفتند: «ما شنیدیم و اطاعت کردیم. پروردگارا! (انتظارِ) آمرزش تو را (داریم) و بازگشت (ما) به سوى توست.»61
2. آیینى را براى شما تشریع کرد که به نوح توصیه کرده بود و آنچه را بر تو وحى فرستادیم و به ابراهیم و موسى و عیسى سفارش کردیم این بود که: دین را برپا دارید و در آن تفرقه ایجاد نکنید! و بر مشرکان گران است آنچه شما آنان را به سویش دعوت مى کنید! خداوند هر کس را بخواهد برمى‏گزیند، و کسى را که به سوى او بازگردد هدایت مى‏کند.62
6.تساوی در کرامت ذاتی با کرامت اولی:
ما آدمیزادگان را گرامى داشتیم و آنها را در خشکى و دریا، (بر مرکبهاى راهوار) حمل کردیم و از انواع روزیهاى پاکیزه به آنان روزى دادیم و آنها را بر بسیارى از موجوداتى که خلق کرده‏ایم، برترى بخشیدیم63.
7.تساوی در استعداد تحصیل کرامت ارزشی و اکتسابی:
اى مردم! ما شما را از یک مرد و زن آفریدیم و شما را تیره‏ها و قبیله‏ها قرار دادیم تا یکدیگر را بشناسید (اینها ملاک امتیاز نیست،) گرامى‏ترین شما نزد خداوند با تقواترین شماست خداوند دانا و آگاه است.64
8.تساوی در هدف گیری کلی
یکی از اهداف اسلام هدف گیری کلی برای همه ان
9.تساوی در مبدا خلقت انسانها:
اى مردم! از (مخالفت) پروردگارتان بپرهیزید! همان کسى که همه شما را از یک انسان آفرید و همسر او را (نیز) از جنس او خلق کرد و از آن دو، مردان و زنان فراوانى (در روى زمین) منتشر ساخت. و از خدایى بپرهیزید که (همگى به عظمت او معترفید و) هنگامى که چیزى از یکدیگر مى‏خواهید، نام او را مى‏برید! (و نیز) (از قطع رابطه با) خویشاوندان خود، پرهیز کنید! زیرا خداوند، مراقب شماست.65
10.تساوی در ماده

مطلب مرتبط :   مِنَ، عبرت، بصیرت، بپرهیزید، تربیت
دسته بندی : علمی