ســرخی چــشم کبوتـر هیچ می دانی ز چیست / نــامه ام می بُرد و بر درد دلم خـون می گریست
در انجیل مرقس ( باب اول ، فقره 10 ) آمده است که چون عیسی از آب بر آمد و دید که آسمان شکافته شد ، روح مانند کبوتری در وی فرود آمد . در انجیل متّی ( باب سوم ، فقره 16 ) نیز هست که ” چون عیسی غسل تعمید یافت فوراً از آب بر آمد و آنگاه آسمان بر وی گشاده شد و او دید که روح خداوند مانند کبوتری فرود آمد و بر وی در آمد ” . به این جهت در هنر مسیحی از کبوتر به عنوان نماد روح القدس و پیک صلح و صفا و نماد عشق و عصمت استفاده شده است .
کبوتر حرم : چون گرداگرد خانه کعبه و حرم پیامبر و ائمه ( ع ) کشتن و آزار رساندن آدمی و حیوانات حرام است ، بسیاری از کبوتران به این اماکن متبرکه پناه می برند و از نیازها و نذورات زوّار این اماکن در مأمن حرم تن می پرورانند . این گونه کبوتران که به علت مجاورت با حرم شکارشان ممنوع است ، به « کبوتر حرم » معروف و موسوم اند :
اگر چــه باز سپیــد است جــان خــاقــانــی / کبوتر حرم است احترام او زیبد ( خاقانی : 854 ) .
شکسته بال تر از مــن مــیــان مرغـان نیست / دلم خــوش اســت که نــامم کبوتر حرم است .
در شعر خاقانی ترکیبات و تعبیرات بیشتری برای کبوتر آمده اند .
در شعر سایر شاعران ایرانی نیز مضامین و اندیشه های زیادی ، به خصوص در مورد کبوتران نامه بر پیدا شده و در فرهنگها نیز ( از جمله لغت نامه ) ترکیبات و لغات متعددی با کلمه « کبوتر » را یافته اند . در بسیاری از دوره های تاریخی در ایران عملاً از کبوتر به عنوان قاصد استفاده می کردند و گاهی نیز ، به تعداد بسیار ، آن را به عنوان پرنده ای خوش یمن و مبارک در خانه نگه می داشتند و هنوز هم کبوتر داری و کبوتر بازی در ایران معمول است . ملک الشعرای بهار نیز گویا به این کار توجه داشته که در شعری با عنوان « کبوتران من » ، به مطلع زیر ، این توجه را ابزار کرده است :
بـیــایــیــد کــبــوتــرهــای دلــخــواه / بدن کافور گون پاها چو شنگرف ( بهار : 1 / 344 ) .
( یاحقی ، 1388 ، 661 – 663 ) .
– کبوتر : یونانی ها در اسطوره ای آورده اند که کبوتر با آفرودیت ، ایزد بانوی عشق ، مرتبط است . این ایزد بانو و پسرش اروس320 به نحوی بازیگوشانه در چیدن گل با هم رقابت داشتند و به محض این که آفرودیت برنده می شد چون یک پری به نام پریسترا 321 ، ( کبوتر ) به او کمک می کرد ، اروس آن پری را به کبوتر تبدیل کرد . از این رو ، پریسترا تحت حفاظت آفرودیت در آمد . یک نویسنده یونانی یادآور می شود که چون آدونیس توسط آفرودیت به افتخار دست یافت ، قبرسی ها کبوترها را داخل هیزم افکندند . اساطیر مربوط به این ایزدبانو که نامِ هایش آفرودیت آنادیومنه 322 نمایانگر کف دریایی ، برخاسته از دریاست و مخصوصاً داستانی که می گوید او از تخم کبوتری بر آمده و یک ماهی او را به ساحل هُل داده ، به این معناست که کیش آفرودیت از طریق سواحل دریا به یونان رسیده است .
کبوتر مثل بسیاری از پرندگان دیگر که جنبه مذهبی دارند ، پیشگو پنداشته می شده است . ویرزیل آورده که دو پرنده راهنمای آنیاس در دوره ظلمانی بودند ، آنجا که شاخه زرین بر بلوط رویید . بنابر یکی از روایات دودونا 323 ، شهری واقع در یونان ، معبد دلفی را کبوتری بنیان نهاد و معبدی واقع در واحه سیوا ( آمون ) 324 که اسکندر کبیر در جست و جوی آن بود ، به همین گونه شهرت یافت که کبوتری آن را بنیان نهاده است . رومی ها کبوتر را برای ونوس ، الهه عشق قربانی می کردند . اوید و دیگر نویسندگان ونوس را طوری توصیف می کردند که کبوترها گردونه اش را می کشیده اند . ونوس پرستیِ رومیان در حد گسترده ای نشأت گرفته از محراب فنیقی ( اریکس ) 325 ، بوده ، آنجا که کبوتر را به عنوان همراه عستارت326 محترم می شمردند . ( وارنر ، 1387 ، 512 ) .
– کبوتر از مرغانی است که به مناسبت زیبایی ، بی آزاری و زود آشنایی از دوران قدیم توجه آدمی را به خود جلب کرده است . نام این مرغ از کلمه کبود ( که رنگ نوع وحشی آن است ) گرفته شده است . ( محجوب ، مجله سخن ، 1348 ، 128 – 129 ) .
– از دیگر عادات کبوتر این است که ممکن نیست شب را به دور از لانه خود بماند و از کانون خانواده جدا باشد و اگر کبوتر نر یا ماده ای که با یکدیگر زندگی می کنند شبی را برحسب اتفاق نتواند به لانه برگردد دیگر نخواهد توانست مجدداً به آنجا مراجعه کرده و زندگانی گذشته را دنبال نماید . زیرا در چنین حالی جفت دیگر با او تا سر حد مرگ مبارزه می کند . راه یابی کبوتران نیز بسیار جالب توجه می باشد . آزمایشات دانشمندان در سالهای اخیر نشان داده است که این پرندگان به کمک انوار خورشید راه و مقصد نامعلوم خود را می یابند و از مناطق ناشناخته می گذرند . ( محمودی ، 1352 ، 137 – 139 ) .
حس جهت یابی این پرنده بسیار قوی است و بدین جهت برخی گونه های آن را به منظور نامه رسانی و کسب خبر تربیت می کنند و به آنها کبوتر قاصد ( نامه بر ) گویند . آنها بر خلاف سایر هم نوعان با صدای گرفته و بسیار خشنی « بغبغو » می کنند و در مقابل گرسنگی و تشنگی مقاومت بیشتری داشته و پرندگان بسیار صدیق و امانت داری می باشند .
نگهداری کبوتر بسیار کم خرج می باشد و حتی فضله آن کودی بسیار عالی و قوی است بطوریکه در بیابانها برج هایی به نام برج کبوتر و کبوتر خان احداث می کنند ، تا کبوتران وحشی بر آن بنشینند و هر چند وقت یکبار ، افکنده این کبوتران را از برج ها استخراج کرده به نام « کود کبوتر » به بهای گزاف می فروشند .
درباره کبوتر مضامین زیبا و اشارات جالب توجه فراوانی در شعر و نثر فارسی دیده می شود . به طور مثال این پرنده ، نام چندین باب از کتاب کلیله و دمنه که یکی از کتابهای کهن افسانه ای این مرز و بوم است را به خود اختصاص داده و از آن جمله می توان به باب « کبوتر طوق دار » ، « کبوتر و روباه و بوتیمار » و … اشاره نمود .
همچنین شعرای بسیاری ، از نمادهای سمبلیک این پرنده در اشعار خود استفاده کرده اند :
دل نیست کبوتر که چو بر خـاست ، نشینــد / از گوشه بامی که پریدیم ، پریدیم ( وحشی بافقی ) .
کبوتــران که دگــر آشیان نــخواهــد دیــد / قضــا بــردش تــا بچنگ بــاز آیــد ( سعدی ) .
این بوی روح پــرور از آن کــوی دلبــر است / و ایــن آب زندگــانی از آن حوض کوثــر است
ای بـــاد بوستان ، مگــرت نــامه در میــان / وی مرغ آشنا ، مگرت نامه در پر است ( سعدی ) .
در اینجا مرغ آشنا که نامه در پر دارد ، اشاره به همان کبوتر نامه بر است که از جمله کبوتران گرانبها می باشد . در قدیم بر پای این کبوتران مقداری زر خالص می بستند . که « سربها » نامیده می شد و علت این بود که اگر کبوتر ، در دامی گرفتار می شد و یا کسی آن را می گرفت آن شخص بداند که کبوتر ، مرغی نژاده و گران بهاست ، زر را به عنوان بهای سر کبوتر برداشته و از کشتن آن خودداری کرده و آزادش نماید یا بفهمد که ارزشش بیش از قیمت گوشت و خون اوست و آن را زنده نگاه دارد .
کبوتر در آثار باستانی ایران و کشورهای دیگر نقش مهمی داشته است . اسطوره های کهن ، نشان می دهد که کبوتر را « پیک ناهید » نیز نامیده اند . مجسمه هایی که از کبوتر در خوزستان و جاهای دیگر ایران پیدا شده همگی رمز ناهید هستند . ( محجوب ، مجله سخن ، 1348 ، 135 – 136 ) .
باستان شناسان نقش کبوتر ماده را بر روی سکه ها و نشان های « اریکس » در سیسیل که پرستش مرغ عشق در آنجا رواج داشت ، بازیافته اند . همان نقشها بر روی سکه های شهرهای « مقدونیه » ، « انطاکیه » و … ، پیش از ظهور مسیحیت دیده می شوند . به زعم « بریان »327 کبوتر ماده در حوالی « هیراپولیس » در سوریه عنوان « الهه » داشت و به همین اعتبار مورد پرستش و نیایش بود . کبوتر ماده علامت « سمیرامیس » نیز بود که نامش در لغت آشوری ، به معنای « ماده کبوتر کوهستان » است .
کبوتر مبین قوه حیاتی غرایز است و کاملاً به رموز عشقی مربوط می شود . گر چه مسیحیان آنرا نماد روح القدس دانسته اند . معانی رمزی ابتدایی کبوتر ماده در قصه های پریان باقی مانده است . او مرغ آفرودیت ، زن ایزد عشق است .
به این اعتبار ، کبوتران ماده ، قمریان و کبوتران نر و سفید رنگ بیشماری ، کالسکه های ماهرویانی را می کشند که به سوی شاهزادگان دلفریب خویش می شتابند تا به آنان بپیوندند . ( دلاشو ،1366 ، 161– 162) .
3 – 7 – 10 منابع قدیمی :
3 – 7 – 10 – 1 تورات :
در داستان نوح ، پس از اینکه طوفان فرو می نشیند ، حضرت نوح ، کبوتر را پس از زاغ برای یافتن خشکی به بیرون از کشتی می فرستد .

و در روز اوّل از ماه دهم قلّه های کوهها ظاهر گردید . و واقع شد بعد از چهل روز که نوح دریچه کشتی را که ساخته بود باز کرد . و زاغ را رها کرد . او بیرون رفته در تردّد می بود تا آب از زمین خشک شد . پس کبوتر را از نزد خود رها کرد تا ببیند که آیا آب از روی زمین گمشده است . امّا کبوتر چون نشیمنی برای کف پای خود نیافت زیرا که آب در تمام روی زمین بود نزد وی به کشتی برگشت پس دست خود را دراز کرد و آنرا گرفته نزد خود به کشتی در آورد . و هفت روز دیگر نیز درنگ کرده باز کبوتر را از کشتی رها کرد . و در وقت عصر کبوتر نزد وی برگشت و اینک برگ زیتون تازه در منقار ویست پس نوح دانست که آب از روح زمین گمشده است . و هفت روز دیگر نیز توقّف نمود کبوتر را رها کرد و او دیگر نزد وی برنگشت . ( تورات ، باب هشتم ، سفر پیدایش ، آیات 5 تا 12 ) .
در این آیه از قربانی کردن کبوتر سخن به میان رفته است .
و در روز هشتم دو فاخته یا دو جوجه

مطلب مرتبط :   اطفال، بزهکاری، مجازات، جرایم، تخلفات
دسته بندی : علمی