چرا باید امید به زندگی داشته باشیم؟

لزوم داشتن امید

امید، عامل ذاتی و باطنی شالوده زندگی و عامل پویا و دینامیک روان انسان است. چرخ‌های سنگین زندگی با دست‌های نامرئی امید می‌چرخد. قرآن نیز همواره روح امیدواری را می‌دمد و تأکید دارد، که ای بندگان از رحمت خدا مأیوس نشوید.

ای پیامبر! به بندگانم بگو، ای بندگانی که بر نفس خود، ستم روا داشته‌اید، از رحمت خدا ناامید نباشید.( زمر، آیه 53)

و می‌فرماید :ای ابراهیم، هرگز نومید مباش! ابراهیم (ع) گفت: آری، هرگز به غیر از مردم گمراه، کسی از لطف خدا نومید نیست.(سوره حجر ،آیه 56)

اندیش‌مندان بسیاری بر لزوم وجود امید در طول حیات اصرار داشته و دارند. ویکتور هوگو معتقد است امید در زندگی بشر به اندازه بال برای پرندگان اهمیت دارد. محقق معاصر آقای محمد حکیمی بر این باور است که در دوران ناکامی انسان و بشریت فراموش شده، زنده نگه‌داشتن حس امید و انگیزش خوش‌بینی و حالت انتظار، کاری ارزش‌مند و بزرگ است و با توجه به افسردگی مغزها و سرخوردگی نسل‌ها تکلیفی به شمار می‌رود.( حکیمی ، 1382)

امید، حرکت و تلاش را در پی‌دارد و به زندگی و فعالیت می‌انجامد. کودک به زاده شدن، شیر خوردن، ایستادن و راه رفتن، بیمار به بهبود، زندانی به آزادی و گرسنه به غذا امید دارد. امید، عامل مهمی در تربیت، رشد وسلامت افراد است. زمانی که امید از میان می‌رود، زندگی معنای خویش را از دست می‌دهد. در این باره علی (ع) می‌فرماید:اگر ناامیدی به قلب انسان دست یابد، حسرت و اندوه آدمی را از پای درمی‌آورد.( نهج البلاغه حکمت10)

حقیقت امید به خدا ،آرزوی رحمت و گمان نیک بردن به اوست و یکی از نشانه های شخص امید وار این است که به اطاعت حق مشغول باشد .(جابر ،1390)

“امید به لطف حق ، امید به رحمت دوست ، امید به عنایت او ، امید به خداوندى که بدون درخواست از او  انسان را از فیض وجود بهره‏مند نمود و از ابتداى تکوین نطفه ، تا بیرون رفتن از دنیا  در همه شؤون حیات ، آدمى را غرق در نعمت و لطف و عنایت خود فرموده است.

امیدِ انسان به حضرت دوست ، میوه یقین او به واقعیّت‏هایى است که از خداوند مهربان نسبت به انسان صادر شده است . و این امید یکى از بهترین سرمایه‏هاى معنوى است که با کمک آن ، انسان به کمالاتى که مافوق تصوّر است مى‏رسد  . امید شیرین‏ترین میوه‏اى است که قلب انسان چشیده و برترین سرمایه‏اى است که آدمى به وسیله آن سودمندترین تجارت را انجام داده است

براى به دست آوردن یقینى که سازنده امید است باید سه حقیقت را در نظر گرفت.

ـ رفتار خداوند با انسان

ـ برخورد حضرت حق با گنهکاران پشیمان

ـ توجّه به آیات و روایاتى که درباره امید رسیده است.” ( انصاریان 1386)

مطلب مرتبط :   دیدگاه برخی متخصصین تعلیم و تربیت در حمایت از روش یادگیری مشارکتی

با توجه به موارد فوق امیدواری سه مرتبه دارد:

1-مردی که عمل خیر انجام می دهد و امید قبولی دارد

2- کسی که گناه می کند و امید عفو دارد .

3-شخصی که دروغگو است و گناهان مختلف انجام می دهد و اصرار بر این گناهان دارد و آن ها را سبک می شمارد و با این وجود باز هم امید رحمت و عفو خدا دارد ولی امیدوار واقعی کسی است که بر چیزی که امید دارد عمل کند . (سلکی ،1376)

2-7 انواع امید

امید در دل انسان پدید می‌آید. در هر تلاشی که برای تغییر صورت می‌گیرد و هدف والایی در آن نهفته، وجود امید قطعی است. معمولاً امید را به دو نوع فعال و منفعل تقسیم می‌کنند. اولی تضمین کننده‌ سلامت روانی و عاملی پویا و انرژی آفرین و دیگری مخرب و ویران کننده است. (حاتمی ،1385)

الف ) امید فعال

در بینش دینی امیدی ستوده شده که موضوع آن، زندگی پربارتر، رستگاری، زنده و سرشار بودن. و همراه با انگیزه قلبی، حرکت، شجاعت وتلاش است؛ آمادگی داشتن برای چیزی که تولد نیافته والبته می‌تواند به وجود آید؛ انتظار وجود حادثه‌ای در هر لحظه، این نوع امید، آمادگی درونی، متراکم و «هنوز مصرف نشده‌ای» برای فعالیت است. آنان که چنین امیدی دارند، نشانه‌های زندگی تازه را می‌بینند و هر لحظه آماده‌اند تا به تولد آن چیزی که آماده زاده شدن است، یاری رسانند. این همان امیدی است که پیامبر اسلام (ص) می‌فرمایند:

امید رحمت خدا برای امت من است. اگر امید نبود، مادری فرزند خویش را شیر نمی‌داد و کسی درختی نمی کاشت .( نهج الفصاحه/936،حاتمی ،1385)

ب ) امید منفعل

اگر کیفیت امید، حالتی انفعالی و کنش پذیر باشد، دروغ و بدون ایمان و تلاش است. ناتوان دانستن خود، دقیقاً به معنی ناامیدی است. امید انفعالی و کنش پذیر، سیمای دیگر گونه‌ای از ناامیدی و یأس به شمار می‌رود. (اریک فروم،ترجمه روشنگر ،1374)

بزرگان دین، ما را از نومیدی برحذر داشته‌اند و نام امید دروغین را بر آن نهاده‌اند.

امام باقر (ع) می‌فرماید: از امید دروغین بپرهیز که تو را گفتار ترس حقیقی می‌کند. (مجلسی  ، 1387ق )

برخی دیگر  چنین گفته‌اند که: امیدها دو گونه‌اند: امیدهای واهی یا کاذب که به تعبیر قرآن “امنیه “است که شیطان ان را به انسان القا می کند . در سوره مبارکه نسا آیه 119 اینگونه امده که : “و آن ها را سخت گمراه کنم و به آرزوها سرگرم کنم “که  در قالب آرزوهای کاذب مطرح می شود.

امام علی (ع)، در ترسیم این دویدن و نرسیدن می‌فرماید:

مَن سَعِی فی طَلَبِ السَّرابِ طالَ ثَعَبُهُ و کَثْرَ عَطَشْهُ، مَنْ أمَّلَ الرَّیَّ مِنَ السَّرابِ، خابَ أمَلْهُ و ماتَ بِعَطَشِهِ:( آمدی ،1386).

کسی که در پی سراب (آرزوی واهی) برود، رنجش به درازا کشد و تشنگی‌اش افزون گردد؛ آن که آرزوی سیراب شدن از سراب دارد، امیدش ناامید شود و در تشنه‌کامی خویش جان سپارد.

مطلب مرتبط :   نشانه­ ها و علائم استرس در معلمان زن

مقابل امیدهای واهی، امیدهای واقعی یا امید صادق هستند؛ امیدهایی که دارای پایه واساسی منطقی و استوارند و از اعتقادات و باورهای دینی و ارزش‌های مبتنی بر وحی الهی سرچشمه می‌گیرند.  و، بیشتر شامل نوعی ایده‌ال‌ها، آرمان‌ها و آرزوهای گم شده‌ای است که انسان با حاضر کردن آنها در ذهن و درون خویش، به نوعی آرامش خاطر دست می‌یابد. در صورت تداوم و تقویت آن آرمان‌ها و آرزوها خود به خود زمینه جدا شدن از مسائل ورویدادهای واقعی زندگی و در نتیجه احساس بیگانگی با واقعیات، برای شخص فراهم می گردد . مانند انتظار راهیابی به بهشت که در پرتو ایمان و عمل صالح حاصل می شود . (جابر ،1390)

در جای دیگر امید را به دو قسمت امید فردی و اجتماعی تقسیم نموده اند .

بعضی معتقدند هم‌چنان که فرد بشر امید دارد، اجتماع بشر نیز امیدوار است. امید اجتماع، در اجتماعی یافت می‌شود که همگی افراد در آن شرکت دارند. هنگامی که امید فرد، شدت یافت و نیرومند گردید، هدف و آرمان می‌شود. آن‌گاه بر اثر کوشش و تلاش فرد، امید  رنگ اجتماعی می‌گیرد. وقتی امید اجتماعی شدت می‌یابد، هدف اجتماعی و آرمان بشری می‌شود و همان طور که امید فرد، خو به خود انجام شدنی نیست و باید در پی آن روان شد تا بدان رسید، امید اجتماعی نیز چنین است؛ باید کوشید، رنج برد، مقاومت کرد، پایداری نمود، تابدان رسید امید اجتماعی، آسایش، سعادت، خوش‌بختی، تن‌درستی، برقراری عدل، کوتاهی دست ستم‌گران و دیگر امیدهاست که همه افراد بشر در این خواسته‌ها شریک‌اند) حاتمی ،1385)

با این نگرش که انسان تابع عمل و اندیشه خویش است وبه هر میزان تلاش کند  نتیجه آن را می بیند .”و لیس للانسان الا ما سعی “(نجم /39) و این که انسان ذاتا اجتماعی خلق شده و سرنوشتش در گرو اجتماع و محیط است و دیگران در مبدا و معاد با او مشترکند . (زمر/6و غافر /67)و همه حق حیات دارند (انعام /151)و حیات نشانه ای از رحمت است . (روم /50)زیرا همه ازوجود خدایند (فجر /29) و باید رعایت ارتباط و پیوندهای اجتماعی  (انفال /75و فرقان /54 ) و صله ارحام  (بقره /27و رعد /21) شود و این که دیگران در ارزش های انسانی با او  مشترکند مگر کسانی که با معیار واقعی سنجیده شوند (حجرات /13) در نتیجه انسان هیچ گاه نا امید از رحمت الهی نمی شود (یوسف /87)و ترسان از عذاب الهی و امید وار به رحمت اوست.(اسراء /57)و همواره جهان هستی را به منزله مزرعه آخرت می بیند .(موسوی همدانی ،1363)و برای رسیدن به کمال مطلوب که همان رضایت خداست (توبه /72)همواره امید وار به زندگی و ادامه حیات است . (جابر،1390)