فرهنگ، اجتماع سیاست و اقتصاد نقش تعیین کننده دارد. به عبارت دیگر، هویت ملی فراگیرترین و در عین حال مشروعترین سطح هویت در تمامی نظام های اجتماعی – جدای از گرایشهای ایدئولوژیک میباشد. اهمیت مفهوم هویت ملی نسبت به سایر انواع هویت جمعی، در تأثیر بسیار آن بر حوزههای متفاوت زندگی در هر نظام اجتماعی است.

مثلاً هویت ملی در حوزه سیاست، آرمانها را تحقق میبخشد و یا به قدرت حاکم مشروعیت میدهد و بر میزان نفوذ آن میافزاید (حاجیانی، 79 : 264) هویت ملی مجموعهای از گرایشها و
نگرشهای مثبت به عوامل عناصر و الگوهای هویت بخش و یکپارچه کنند. در سطح یک کشور به عنوان واحد سیاسی است و براساس این تعریف، هویت ملی به عنوان مفهومی مرکب و چند رکنی در نظر گرفته شده است که در سطح ذهنیت و رفتار یکایک شهروندان قابل بررسی و جستوجو است. (شیخاوندی،78 : 35) آنچه در این پژوهش قابل مطالعه و بررسی است، عناصر و منابع هویت ملی میباشد. که با بررسیهای انجام شده در نظریات موجود، دیدگاهها از نظر سهم و اجزا تفاوتهای اندکی با یکدیگر دارند اما همگی بر هویت ترکیبی و سه لایهای ایرانی، یعنی هویت باستانی، هویت اسلامی و هویت متجدد تأکید دارند. (کچوئیان، 225:1386)
3- ضرورت و اهمیت پژوهش:
با مطالعه در باب هویت ملی در ایران و تأثیر گفتمان انقلاب اسلامی بر آن کمتر به پژوهش و تحقیق متمرکز راجع به این موضوع دست یافتیم. البته مطالعات بسیار زیادی بصورت مبسوط به زوایای گوناگون هویت در ایران و از سوی دیگر انقلاب اسلامی ایران پرداخته بود. امّا مطالعات متمرکز و دقیقی راجع به هر دو متغیر و تأثیر گفتمان انقلاب اسلامی بر هویت ملی در ایران کمتر مشاهده شد و آنچه دیده میشد اغلب مطالعاتی جسته و گریخته در این زمینه بود.
البته با عنایت به اهمیت جداگانهای که هر یک از موضوعات انجام شده در این باب دارند،
میتوان با توجه به خلائی که پس از بررسی احساس شد، می توان گفت که تا کنون تحقیق مجزایی در خصوص تأثیر گفتمان انقلاب اسلامی بر هویت ملی در ایران صورت نگرفته است.
از آنجایی که هویت نقطه عزیمت، پایگاه و منشأ انسجام اجتماعی و حفظ نظم در سطح کلان و لنگرگاه ثبات اجتماعی تلقی میگردد و عامل انسجام و وحدت است و خصلت تنظیم کنندگی را به تمام مردم اعطاء مینماید، بنابراین تزلزل و کم رنگ شدن آن پایههای همبستگی و انسجام اجتماعی را تضعیف میکند. نگارنده بنا به دلایلی که در ذیل مطرح خواهد شد پرداختن به بحث هویت ملی و تأثیر آن از انقلاب اسلامی ایران را ضروری، مهم و حتی اجتنابناپذیر میداند.
4- اهداف پژوهش:
با توجه به اهمیت هر دو متغییر، هدف از پرداختن به این موضوع یعنی «تأثیر گفتمان انقلاب اسلامی بر هویت ملی در ایران» شناخت هر چه بیشتر گفتمان انقلاب اسلامی ایران و تأثیر آن بر هویت ملی میباشد چرا که هر چه بیشتر به زوایای این تحول، عظیم (انقلاب اسلامی ایران) دقت کنیم کمتر دچار اشتباه خواهیم شد چرا که اصول آن چونان فانوسهایی است برای روشنایی مسیر صعبالعبور پیشرفت و ترقی . بحث هویت در کشور ما بسیار حائز اهمیت است چرا که در هر برههای از تاریخ به شکلی مورد تهاجم بیگانگان قرار گرفته است اگرچه هویت ایرانی از میان همه تندبادهای تاریخ به سلامت گذشته و دستخوش تحول و دگرگونی اساسی نشده است؛ اما با اذعان به گسترش ارتباطات و با توجه به چشم طمع بیگانگان به هویت یکپارچه، ملی ما به این نتیجه میرسیم که تزلزل هویت ملی امکان تسلیم در برابر فرهنگهای دیگر بالاخص فرهنگ غربی را بیشتر میسازد. ما در عصری حضور داریم و در مرحلهای هستیم که عوامل خارجی اعتدال سنت ما را نشانه رفتهاند و این امکان را بوجود آوردهاند که ادامه حیات فرهنگیمان را زیر سئوال ببرند پس طبیعی است که با این روند اتکاء به یک پایگاه بی بدیل ارزشهای اسلامی – ایران که منبع و نماد آن انقلاب اسلامی ایران و گفتمان الهی آن است؛ امری دور از انتظار نباشد.
رهبر و معمار کبیر انقلاب اسلامی ایران امام خمینی (ره) از جمله متفکرانی بودند که بر هویت ملی به عنوان یک مفهوم کلیدی تأکید داشتند و شناخت و تبیین دقیق آن را مهمترین عامل شناخت اهداف و جهتگیریهای هر نوع حرکت اصلاحی و نوسازی در کشورهای جهان سوم میدانستند. لذا برای شناخت اهداف و جهتگیریهای هر نوع حرکت اصلاحی و نوساخت به این مسئله مهم خواهیم پرداخت.
5- محدودیتهای پژوهش:
محدودیت منابع در زمینه تأثیرگذاری گفتمان انقلاب اسلامی و از سوی دیگر تکثر منابع هر دو متغیر بصورت جداگانه برقراری ارتباط را دشوار می نمود .

مطلب مرتبط :   تهران:، است.، فارسی.، قلاب، مستعار

6- سئوال تحقیق :
گفتمان انقلاب اسلامی چه تأثیری برهویت ملی در ایران داشته است ؟

7- فرضیه اصلی :
انقلاب اسلامی بیش از هر مفهومی ، وجه اسلامی – شیعی و نیز هویت ایرانی را تقویت و به طرد و تخفیف هویت غربی پرداخته است .
8- روش تحقیق:
نوع روش تحقیق: توصیفی، تاریخی و تحلیلی می باشد . و روش گردآوری اطلاعات و دادهها کتابخانهای می باشد.
9- تعریف مفاهیم : هویت ملی، گفتمان انقلاب اسلامی
1-9- هویت ملی:
هویت دارای سطوح متعددی است ، از جمله سطوح فردی و جمعی . به عبارتی هویت فردی و هویت جمعی که در این میان آنچه مطمح نظر ماست هویت ملی1 است که بالاترین سطح هویت جمعی است . هویت ملی بیشتر ناظر به درونی کردن هویت جمعی جامعه از سوی فرد است .فرد در طول جامعه پذیری ، هویت ملی را با تمام ابعادش درونی و آن را جزئی از شخصیت خویش می کند. از طریق درونی کردن هویت ملی است که فرد به تشابهات ملی خود با هموطنانش پی می برد و نوعی دلبستگی و تعهد به آنها و جامعه در خود احساس می کند، به تفاوتهای خود در مقام عنصری از جوامع دیگر آگاه می شود و این آگاهی از تفاوتها ، پیوند او را با جامعه خویش استحکام می بخشد .
هویت ملی نیز، مانند هویت، تعاریف مختلفی دارد. از نظر تامسون مفهوم اسامی در هویت ملی “احساس تعلق”2 به یک ” ملت ” است . در واقع ، مردم همواره می خواهند بخشی از ملت خودشان باشند و بدان وسیله شناسایی شوند . هویت ملی را می توان نوعی احساس تعلق به ملتی خاص دانست . ملتی که نمادها ، سنتها ، مکانهای مقدس ، آداب و رسوم ، قهرمانهای تاریخی و فرهنگ و سرزمین معین دارد. هویت ملی به معنای احساس تعلق و وفاداری به عناصر و نمادهای مشترک در اجتماع ملی (جامعه کل) و در میان مرز‌های تعریف شده سیاسی است. مهمترین عناصر و نمادهای ملی که سبب شناسایی و تمایز می‌شوند، عبارتند از: “سرزمین، دین و آئین، آداب و مناسک، تاریخ، زبان و ادبیات، مردم و دولت” (یوسفی، 1380: 17). به عقیده ی یوسفی در درون یک اجتماع ملی میزان تعلق و وفاداری اعضاء به هر یک از عناصر و نمادهای مذکور، شدت احساس هویت ملی آنها را مشخص می‌سازد (همان). در بحث هویت ملی در این پژوهش توجه به عناصر و ابعاد آن مهم می باشد .عناصر هویت ملی عبارتند از هویت دینی ، هویت ایرانی و هویت متجدد . و همچنین ابعاد هویت ملی عبارت است از : بعد دینی ، اجتماعی ، بعد تاریخی ، جغرافیایی ، فرهنگی و سیاسی .
2-9- گفتمان انقلاب اسلامی :
انقلاب عظیمی که در بهمن 1357 در ایران به پیروزی رسید مهمترین رویداد سیاسی- اجتماعی تاریخ ایران به شمار می رود. این رویداد نقطه عطفی در تاریخ ایران بود که به لحاظ سلبی خط بطلانی بر بسیاری مناسبات و روابط سیاسی- اجتماعی کشور ما کشید و به لحاظ ایجابی مناسبات جدیدی را بنیان نهاد و نگاه انسان ایرانی و بسیاری از انسانهای دیگر را به جهان هستی، انسان، فرجام زندگی و … تغییر داد. برآیند همه اتفاقات منجر به انقلاب اسلامی عمومیت یافتن گفتمانی بود که مختصات خاص خودش را دارد ؛ که از جمله این مختصات عبارت است از :
1ــ توحیدمحوری و تسرّی امر قدسی در زوایای مختلف حیات بشری؛
2ــ تشکل نظام معرفتی از نظرگاه جهان‌بینی اسلامی؛
3ــ ابتنای سیاست بر دین و تعیّن معرفت دینی در حیات سیاسی، اجتماعی؛
4ــ تفوّق «دانش شریعت‌اندیش» بر «دانش طبیعت‌اندیش»؛
5ــ محوریت نظریۀ ولایت فقیه در ساختار حکومتی جمهوری اسلامی؛
6ــ غیریت‌سازی و معین کردن مرزهای هویت دینی گفتمان انقلاب با سکولاریسم و اندیشه‌های انسان‌مدارانۀ غربی؛ به عبارتی قوام یافتن هویت ایرانی، اسلامی در تقابل با هویت مدرنیستی؛
7ــ تعریف نوینی از انسان منطبق بر جهان‌بینی توحیدی.
البته علاوه بر ویژگی های کلی بالا ، ویژگی های خردتر و در عین حال با اهمیت نیز مشهود است ؛ عناصری نظیر جمهوریت ، مردم سالاری دینی ، قانون مداری ، روحانیت ، عدالت طلبی و برابری جویی ، نفی غرب گرایی و تلاش برای دستیابی به استقلال و به عبارتی خود اتکایی ، بازگشت به خویشتن و اصالت دادن به سنن بومی ، آرمان شهادت طلبی و ایثار ، آزادی خواهی مبارزه با استبداد و استعمار ، رسیدگی به مستضعفین، علم گرایی و پیشرفت و … که حول دال مرکزی گفتمان انقلاب اسلامی ، ولایت فقیه جمع شده و با هم زنجیره هم ارزی را بوجود می آورند.
10- سازماندهی پژوهش:
این پژوهش شامل شش فصل میباشد:در فصل اوّل به کلیات تحقیق پرداخته شده است. فصل دوّم، چارچوب نظری می باشد .فصل سوّم نیز چارچوب مفهومی و پیشینه تاریخی توضیح داده شده است هویت ایرانیان در آستانه انقلاب اسلامی در فصل چهارم مورد بررسی است و در فصل پنجم آ نچه مورد مطالعه است گفتمان انقلاب اسلامی ایران می باشد . و در فصل آخر یعنی فصل ششم به هویت ایرانیان پس از انقلاب اسلامی اختصاص پیدا کرده است .

مطلب مرتبط :   گل‌محمدی، تجدد، فرهنگ، فراملی، سرمایه‌داری

فصل دوّم
چارچوب نظری

مقدمه
هویت مفهومی بین رشتهای در حوزه علوم انسانی و اجتماعی است (تاجیک، 101:1382) و هر یک از رشتههای علمی، با توجه به خاستگاه، موضوع، اهداف و زمینههای مطالعاتی، سطح تحلیل و ابزار تحقیق و پژوهش، به وجهی از وجوه هویت توجه بیشتری داشته، مبانی نظری، معرفت شناسی و هستی شناسی خاصی را معیار ارزیابی جهان پیرامون و از جمله هویت قرار میدهند.
در حالی که روانشناسان و نظریهپردازان شخصیت، هویت را امری شخصی و فردی دانسته و بر ویژگیهای شخصیتی و احساس فرد تأکید دارند و احساس «تمایز»، «تداوم»، «استقلال» را موضوعی شخصی و محصول تجربه انفرادی قلمداد مینمایند (گلمحمدی، 14:1385) جامعهشناسان به جای سطح تحلیل فردی و روانشناختی، سطح اجتماعی را مبنای مطالعات و پژوهشهای خود از جمله در موضوع هدایت قرار میدهند. از نظر جامعهشناسان احساس هویت در میان انسانها، به مثابه مفهومی بر ساخته، از دیدگاه پژوهشگران حوزه علو

دسته بندی : علمی