نشانه­ ها و علائم استرس در معلمان زن

نشانه­ها و علائم استرس در معلمان زن

از جمله نشانه­ها و علائم استرس در معلمان زن می­توان به موارد زیر اشاره نمود:

  • غیبت کردن، دیرآمدن و میل به ترک سریع­تر مدرسه
  • کاهش بهره­وری در امر تدریس به ویژه برای معلمان زنی که در گذشته به شدت کارآمد بوده­اند.
  • بکارگیری عبارات منفی علیه خود
  • نشانه­های جسمانی شامل سردرد و بروز مشکلات در صدا
  • رعایت نکردن قوانین و مقررات مدرسه
  • احساس از دست دادن کنترل شغلی یا زندگی شخصی

2-2-11-2 منابع استرس معلمان زن

از جمله سؤالات جمعی که درباره استرس مطرح می­شود این است که چه عواملی تولید استرس می­کند؟

چرا و چگونه بعضی از افراد بیشتر تحت تأثیر استرس قرار می­گیرند و دیگران می­توانند در برابر آن مقاومت کنند؟

2-2-11-3 ویژگی­های شخصیتی و استرس

معلمان زن با  “تیپ شخصیتی الف” که اغلب کارهایشان را با حداکثر سرعت انجام می­دهند  به هنگام استراحت احساس گناه دارند، کارهایشان را به دیگری تفویض نمی­کنند، پرحرفی می­کنند و همیشه در حال شتاب هستند. این عدد برابر استرس آسیب­پذیرند نسبت به معلمان زن با “تیپ شخصیت ب” که در مجموع در برخورد با مسائل زندگی نگرش و برخورد ملایم­تری دارند علاوه بر این معلمان زنی که منبع کنترل آن­ها بیرونی است یعنی معتقدند که همه چیز را عوامل بیرونی کنترل می­کنند و از خود آن­ها کاری ساخته نیست این افراد معتقدند که نمی­توانند روی اتفاقات و امور مهم زندگیشان تأثیر بگذارد و تحت تأثیر این ذهنیت وقتی با مشکل جدی روبرو می­شوند احساس یأس و درماندگی می­کنند. بنابراین، این عده هم در برابر استرس آسیب­پذیرترند. معلمان زن با شخصیت روان رنجور نیز در برابر استرس آسیب­پذیرند. به علت اینکه از آستانه کوتاهی برای تهدیدآمیز بودن اوضاع برخوردارند این افراد اغلب انتظار بدترین حوادث را دارند و مدام به بسیاری از حوادث احتمالی و فرضی فکر می­کنند حوادثی که ممکن است اتفاق نیفتد این قبیل افراد اغلب ناراضی­اند، زود رنج و فاقد اعتماد به نفس هستند.

علاوه بر ویژگی­های شخصیتی عوامل دیگری از قبیل تدریس به دانش­آموزان بی­انگیزه و مشکل­دار، شرایط کاری نامناسب، فشارهای زمانی و بارکاری، مقابله با تغییراتی که در شغل معلمی وجود دارد، مسئولیت­های زیاد ارزیابی شده مداوم از جانب دیگران (دانش­آموزان، اولیاء، مدیر و معلمان زن) نیز به عنوان منابع استرس معلمان زن شناسایی شده­اند.

2-2-11-3 -1 مدیریت زمان[1]

معلمان زن با وظائف متعددی روبرو هستند: تدریس، کارهای اداری، امتحانات، ملاقات با اولیاء و همکاران، تصمیم­گیری در امور مدرسه و …. بنابراین شما معلمان زن با بکارگیری مهارت­هایی از وقت خود به شکل بهتری استفاده نمائید.

  • متوجه زمان باشید.
  • فعالیت­هایتان را اولویت­بندی کنید.
  • زمان­تان را در محدوده­های کوتاه­مدت (روزانه)، میان­مدت (هفتگی) و بلند­مدت (سالانه) برنامه ریزی نمایید.
  • برای هر فعالیتی زمان مناسبی را در نظر بگیرید.
  • کارهای ساده و جزیی را به سرعت انجام داده و آن­ها را از سر راه بردارید.
  • انجام بعضی از فعالیت­ها را به دیگران تفویض نمایید.

2-2-11-3-2 خود­پی­جویی

هر روشی که از طریق آن فرد شاغل وضعیت یا رفتار خاصی را پیش خود بررسی کند به عنوان خود پی­جویی شناخته می­شود که به مشاهدات و ثبت رویدادها، سابقه­ای از اندیشه­ها و احساس­ها، تعداد بروز رفتار خاص یا مقیاس­های ارزیابی شدت یک رویداد به دست می­آید، در واقع خود­پی­جویی نوعی دفترچه یادداشت روزانه محسوب می­شود که از طریق آن فرد پیشینه­ها و پیامدهای یک رویداد را می شناسد و متوجه می­شود که رفتارها و احساس­ها هستند که  پیش و یا پس از رویداد ظاهر می­شوند. اجتناب از مواجهه و رویارویی با مسائل، مسأله می­تواند در رابطه با دانش­آموزان باشد مثلاً بی­قراری، خستگی یا درس نخواندن دانش­آموز که اگر شما به عنوان معلم بتوانی در چنین موقعیتی آرامش خود را حفظ کرده و از مواجهه با چنین مسایلی خودداری نمایید، دانش­آموز مورد­نظر هم آرام می­گیرد و شما بهتر می­توانید راه­های مؤثرتری برای رفع مشکل بیابید.

2-2-11-3-3 خود­آرام­بخشی

بعد از خستگی­های ناشی از کار مدرسه سعی کنید بدن خود را با استفاده از شیوه­های مخصوص ریلکسیش (خود­آرام­بخشی)، در حالت آرامش قرار دهید.

2-2-11-3-4 مثبت اندیشی

اگر بیشترین استرس شما مربوط به مدرسه است می­توانید به علایقی که در بیرون از مدرسه دارید فکر کنید و از آن­ها لذت ببرید.

مطلب مرتبط :   ویژگی های یادگیرنده خودنظم بخش

 

 

 

2-2-11-3-5 گشودگی[2]

مسائل و احساسات خود را با دیگران در میان بگذارید. وقتی سعی کنید درباره مسائل خود با دیگران صحبت نکنید، مقداری انرژی از شما گرفته می­شود که این خود باعث استرس می­شود. علاوه بر این سعی در بازداری مسائل به وسواس فکر منجر می­شود (پن باکر و دیگران[3] در سال 1986). طی مطالعه ای در مورد دانشجویان از آن­ها خواستند که مسائل و مشکلات خود را بنویسند یا در مورد آن­ها با دیگران صحبت کنند. نتایج مطالعه نشان داد که این تعداد از دانشجویان نسبت به گروه مقایسه در طی چند ماه بعد کمتر بیمار شدند و از سلامت جسمی و روانی بیشتری برخوردار بودند. گری و فریمن تأکید دارند که صحبت کردن با همکاران تأثیر قابل ملاحظه­ای بر کاهش استرس در بین معلمان زن دارد.

2-2-11-3-6 افزایش توانایی­ها و مهارت­ها

اگر از شما خواسته شود از یک روش تدریس که با آن آشنایی ندارید استفاده کنید یا درسی را تدریس کنید که درباره موضوع آن علم کافی ندارید دچار استرس میشوید. اما با شرکت در کارگاه­های آموزشی می­توانید مهارت­های جدیدی را کسب کنید و یا بر میزان علم و آگاهی خود بیفزایید و از این طریق استرس خود را کاهش دهید (سیدمن و زاکرمن[4] 1992). خاطر نشان کرده­اند که اگر این کارگاه­های آموزشی بتواند مهارت­های اداره کلاس از سوی معلمان زن را افزایش دهند مقدار زیادی از استرس معلمان زن کاهش می­یابد.

در نهایت به این نکته توجه داشته باشید که تنها شما هستید که می­توانید به خودتان کمک کنید. در واقع فرصت به حداقل رساندن استرس به دست خود شماست. تدریس حرفه­ای هیجان­انگیز است و به شما فرصت می­دهد تا موضوعات مورد علاقه خود را دنبال کنید، به آموزش دانش­آموزان کمک کنید تا موفق شوند، رشد کنند و از کار گروهی لذت ببرند. با وجود این، حرفه­ای دشوار و پرزحمت است و تمام معلمان زن گاهی استرس ناشی از کار را تجربه می­کنند بنابراین لازم است همه معلمان زن در مرحله اول، حرفه­ای دشوار و پرزحمت است و تمام معلمان زن گاهی استرس ناشی از کار را تجربه می­کنند بنابراین لازم است همه معلمان زن در مرحله اول، راهبردهایی فرا بگیرند که استرس ناشی از کار را به حداقل برسانند و در درجه بعد به استرس ایجاد شده بپردازند (یوسف زاده،1390،ص45).

شاید نکته بسیار مهمی که ابتدای کار باید به آن اشاره کنیم این است که استرس پدیده­ای که تمام معلمان زن برخی اوقات آن را تجربه می­کنند. در واقع تصور این که یک فرد بتواند کاری بدون تحمل استرس انجام دهد، امکان ندارد. در هر شغلی، استرس خفیف و گاه شدید وجود دارد که به ما کمک می­کند با چالش­های پیش­آمده، مصمم­تر رو­به­رو شویم. در واقع خشنودی بیشتر افراد از انجام دادن کارهای سخت، به­دلیل موفقیت در غلبه­کردن بر مشکلاتی است که با آن­ها مواجه می­شوند. حتی بعضی افراد معتقدند چنین چالش­هایی نوعی سرمستی در آنان به وجود می­آورد. تجربه استرس ناشی از کار، هم طبیعی و هم حاکی از تندرستی است. اگر شما کارآموز هستید یا به­تازگی واجد شرایط تدریس شده­اید، بسیاری چیزها آن­قدر برایتان تازگی دارد که گاه به راحتی هر­گونه استرسی را به عنوان بخشی از کارتان می­پذیرید. با وجود این با صرف کمی وقت و تجزیه و تحلیل می­توانید از این فشار بکاهید و متوجه خواهید شد که کیفیت تدریس شما هم رشد کرده است. مهارت­ها صرفاً بخشی از مجموعه مهارت­هایی هستند که تمام معلمان زن باید آن­ها را فرا بگیرند و حفظ کنند (یوسف زاده،1390،ص47).

2-2-11-4 آثار تخریبی استرس شدید در تدریس

استرس شدید می­تواند عواقب شومی در تدریس به بار آورد. استرس شدید، روحیه معلم را ضعیف می کند و توانایی او را در انتقال اشتیاق که به تدریس دارد، کاهش می­دهد. استرس معلم می­تواند به 2 طریق اساسی از کیفیت تدریس او بکاهد. اول این که اگر شما مدتی طولانی حرفه تدریس را استرس زا بیابید، ممکن است رضایت شما از اشتغال در این حرفه کاهش یابد و این مسأله موجب دل­سردی شما شود.

مطلب مرتبط :   تحویلی نگری در اخلاق حرفه‌ای

دوم این که استرس شدید ممکن است از کیفیت تعامل شما با دانش آموزان در کلاس بکاهد تدریس ثمربخش، به جو مثبت کلاس به­ویژه به رابطه دوستانه شما با دانش­آموزان که با حمایت و تشویق از کلاس­های آنان همراه باشد، بستگی زیادی دارد.

استرس شدید، آن روح بخشندگی را که مستلزم ایجاد جو مثبت در کلاس است از میان می­برد و ممکن است شما نسبت به مشکلات و گرفتاری­ها با بدخلقی یا حتی خیلی بدتر به روش خصمانه عکس­العمل نشان دهید.

مسأله مهم و نگران­کننده دیگر که به استرس شدید ربط دارد، پایداری طولانی مدت آن است که امکان دارد موجب اختلال در سلامت فرد شود؛ همچنین بسیاری از دانشجویان دوره کارشناسی، استرس ناشی از کار را یکی از دلایل بی­علاقگی معلمان زن به کار تدریس گزارش کرده­اند. مؤید این موضوع، بازنشستگی زودهنگام معلمان زن با تجربه است.

-2-12 منابع شایع استرس

از نتایج حاصل از بررسی­های زیاد که درباره استرس معلم انجام شده، همواره 10 حیطه به عنوان پربسامدترین منبع استرس مشخص شده­اند که معلمان زن آن­ها را گزارش کرده­اند.

– تدریس به دانش­آموزانی که فاقد انگیزه هستند.

– حفظ نظم

– فشار زمانی و کار زیاد

– مدارا با تغییر

– ارزشیابی شدن توسط دیگران

– ارتباط با همکاران

عزت نفس و موقعیت فردی

– سرپرستی و مدیریت

– تعارض نقش و ابهام

– شرایط کاری بد.

پژوهشی که توسط لارنس، یانگ و استید در مدارس دوره متوسطه انگلستان انجام شد، حاکی از آن است که رفتارهای دانش­آموزانی که موجب اختلال در کار معلم می­شوند، زمینه­ساز استرس و فشار روانی در معلمان زن می­شود.

این رفتارها شامل مواردی چون تأخیر عمدی دیرآمدن به کلاس، ایجاد اختلال هنگام تدریس، بددهنی، امتناع از همکاری، حرف زدن و خودداری از پذیرش دستورات مشروع معلم است.

مک مانوس، دیگر رفتارهای دانش­آموزان را که در معلمان زن فشار روانی ایجاد می­کند، شامل دیر رسیدن به کلاس، کتک­کاری با دیگر دانش­آموزان، تقاضای مکرر برای رفتن به دستشویی، فرار از درس، سرپیچی از تکالیف، تهدید کردن معلم، فحش دادن به دانش­آموزان و … می­داند.

یکی از مسائل مهم دیگری که معلمان زن درگیر آن هستند، بعد مسافت رفت و برگشت به مدرسه است که در طول روز باعث اتلاف وقت آن­ها می شود و همواره دغدغه خاطر دارند که آیا به موقع خواهند رسید یا باید منتظر برخورد مدیر باشند.

یک منبع جالب توجه دیگر استرس، مربوط به داشتن شغل دوم در معلمان زن بوده است. عقیده بر این است معلمان زنی که تدریس اضافی یا شغل­های دوم و سوم دارند، در برابر استرس شغلی آسیب­پذیرتر هستند یا میزان نشانه­های استرس در آن­ها بیشتر است؛ بنابراین این منبع استرس مهم است و نیاز به پژوهش­های بیشتری دارد.

2-2-13 رابطه رضایت شغلی با استرس

رضایت شغلی به دوست داشتن وظایف مورد لزوم یک شغل تعبیر شده است؛ یعنی شرایطی که در آن کار انجام می­گیرد و پاداشی که به موجب آن دریافت می­شود. به طورکلی رضایت شغلی یکی از عوامل بسیار مهم در موفقیت شغلی است. به این معنا که رضایت­مندی شغلی وسیله­ای است برای کارایی بیشتر سازمان.

به نظر هاپاک[1]، رضایت شغلی مفهومی پیچیده و چند­بعدی است و با عوامل روانی، جسمانی و اجتماعی ارتباط دارد. تنها یک عامل موجب رضایت شغلی نمی­شود، بلکه ترکیب معینی از مجموعه عوامل گوناگون سبب می­شود که فرد شاغل در لحظه معین از شغلش راضی باشد و از آن لذت ببرد. فرد با تأکیدی که بر عوامل مختلف از قبیل میزان درآمد، ارزش اجتماعی شغل، شرایط محیط کار و فرآورده اشتغال در زمان­های متفاوت دارد می­تواند به طریق گوناگون احساس رضایت از شغلش داشته باشد.

تحقیقات نشان داده است افرادی که از رضایت شغلی خوبی برخوردارند میزان استرس آنان در سطح پایین بوده است.

[1] Hapak

 

[1] Time management

[2] OPENING UP

[3] Penbucker & et.al

[4] Sidman & Zakerman