متغیری ارائه داده‌اند لیکن در تمامی این تعاریف می‌توان به چند وجه مشترک دست یافت که عبارت است از فراغ از قیود و محدودیت‌ها و حق انتخاب و تعیین حدود مشخص و …75
ب. برابری
مفهوم برابری در حوزه حقوق همانند آزادی، در ماده 1 اعلامیه حقوق بشر 1871 فرانسه اینگونه آمده است “انسان‌ها برابر به دنیا می‌آیند و آزاد و برابر نسبت به حقوق خود زندگی می‌کنند” و همچنین در اعلامیه 1793 آمده است که “همه انسان‌ها بر حسب طبیعت و در برابر قانون برابرند” بنابراین می توان برابری را به معنای داشتن حق مساوی در شرایط مساوی با یکدیگر دانست.
از مجموع آنچه که در خصوص مبانی و ریشه‌های تاریخی، سیاسی، اجتماعی شکل گیری عدالت ترمیمی در قرن 20 گفته شد این امر حاصل میشود که عصاره این تحولات در دو اصل آزادی و برابری می‌گنجد و آزادی و برابری از اصول حقوق طبیعی بوده بنابراین عدالت ترمیمی ریشه در حقوق طبیعی داشته و نه حقوق موضوعه و این دقیقاً در مقابل قانونگذاری‌های حکومت‌ها در زمینه جرم و مجازات است
نتیجه گیری نهایی نگارنده و ماحصل این بحث را در لگوی زیر می توان دید.

1- آزادی
طبیعی 2- برابری شکل گیری مفهوم عدالت ترمیمی
3- …
حقوق
1- ماهوی
موضوعه قانون مجازات، آیین دادرسی کیفری،کیفرشناسی و…
2- شکلی

مبحث سوم: الگوهای عملی عدالت ترمیمی
در این فصل به بررسی سه الگو یا مدل عدالت ترمیمی پرداخته و در آن تاریخچه، فرآیند و ارزیابی‌های انجام گرفته توسط محققین را با نگاه به اهداف عدالت ترمیمی، بررسی می‌نماییم. ذکر این مطلب در این فصل مهم است که الگوهای عدالت ترمیمی محدود به قالب‌های بیان شده (میانجیگری، نشست‌های گروهی- خانوادگی و حلقه‌های تعیین مجازات) نیست لیکن نگارنده با اهداف مشخص و دلایل معمولی به این سه الگو پرداخته است.
نخست آنکه این الگوها مهمترین الگوهای عدالت ترمیمی در عرصه عمل و تئوری می باشند و پرداختن به آنها قالب های دیگر عدالت ترمیمی را می تواند شامل شود.
دوم آنکه نگارنده بیش از آنکه در پی واکاوی این قالب‌ها بوده باشد در پی چارچوب سازی ذهنی مطلب جهت پرداختن به نقش این الگوها در رویکردهای پیش دادرسی عدالت ترمیمی در قانون آیین دادرسی کیفری می‌باشد، بدین جهت از طرح وبسط زیاد مطالب پرهیز نموده و بیشتر از هر چیز به چارچوب اصلی بحث پرداخته‌ام.
گفتار نخست: میانجیگری کیفری
گفتگو و میانجیگری بزهدیده- بزهکار در کانادا، ایالات متحده و اروپا از 32 سال پیش تاکنون در حال اجرا بوده و قدیمی‌ترین شیوه مداخله عدالت ترمیمی در حل و فصل اختلافات محسوب می‌شود. امروزه تخمین زده شده است که بالغ بر 1300 برنامه میانجیگری در سرتاسر دنیا در حال اجرا است (302 برنامه در ایالات متحده، 450 برنامه در آلمان، 175 برنامه در فنلاند و 159 برنامه در فرانسه)76 بیشتر پرونده‌هایی که به وسیله برنامه‌های میانجیگری به دست گرفته می‌شود جرایم مالی است که در واقع جرایم با درجه کم اهمیت تر است که توسط جوانان و بزرگسالان انجام می‌شود.77
این فرآیند به صورت خاص شامل فرآیندهای پیش از محاکمه و دادرسی به منظور انحراف از سیستم قضایی رسمی است و به دستورات و احکام مربوط به دادرسی ختم می‌شود و معمولا حاصل کار میانجیگری به آگاهی دادستان یا قاضی می‌رسد تا مورد ملاحظه قرار گیرد.78
الف: فرآیند میانجیگری کیفری
فرآیند میانجیگری از مهمترین و شایع ترین فرآیندهای عدالت ترمیمی است به گونه ای که کرتی و مانوزی (دوتن از نظریه پردازان عدالت ترمیمی ) بیان می کنند که میانجیگری شالوده و سنگ بنای عدالت ترمیمی است79.
در میانجیگری (به خصوص میانجیگری مستقیم) بزهکار پس از قبول ارجاع پرونده اش به میانجیگری، می‌بایست طی جلسه‌هایی که قبل از آغاز آن توسط میانجیگر شکل می گیرد مسئولیت عمل خود را بر عهده بگیرد زیرا اساس کار میانجیگری بر پایه حصول به توافقاتی است که در طی نشست حاصل می‌آید و هرگونه انکار مسئولیت خطای ارتکابی توسط بزهکار، رسیدن به اهداف آن را دشوار و چه بسا کأن لم یکن می‌سازد.
پس از آن بزهدیده و بزهکار هر دو می‌بایست به منظور رسیدن به توافق بر سر حل و فصل موضوع و به تبع آن التیام دردهای ناشی از جرم انگیزه و اشتیاق کافی را داشته باشند، زیرا به منظور دست یافتن به هدف، موتور محرکه جلسات میانجیگری، انگیزه و اشتیاق طرفین در آن است.
و نکته مهم آنکه، جلسات میانجیگری باید در فضایی مملو از امنیت و بدور از هر گونه تشنج و اضطراب ناشی از آثار پس از ترک جلسه باشد. هرگونه تهدید، توهین، لفاظی نامناسب پیش از شروع آن از سوی طرفین موجب عدم حصول به یک توافق می‌شود.
1. آغاز میانجیگری
میانجیگری کیفری دارای 7 مرحله است که به ترتیب عبارت است از:
1. ارتباط اولیه به شخص اول (بزهدیده)
2. ارتباط اولیه با شخص دوم
3. مهیا کردن مقدمات کار بر سر اختلاف
4. برگزاری جلسه و گوش کردن به موضوع
5. تحقیق پیرامون موضوع
6. ایجاد توافق
7. خاتمه و پیگیری80
در فرآیند میانجیگری آنچه اهمیت دارد این است که در پرتو ساختار میانجی‌گری، میانجی‌گران اجازه داشته باشند فرآیند را تا زمانی که توافق بین طرفین حاصل می‌شود کنترل کنند. این ساختار یک دوره به هم پیوسته و دنباله‌دار است از میان فرآیند میانجیگری به حرکت درمی‌آید و 6 هدف عمده دارد:
1. اطمینان از این جهت که این فرآیندها کنترل شده هستند و محیطی امن برای طرفین پیشنهاد می‌کنند.
2. رفتار طرفین با انجام تشریفات خاص کنترل می‌شود.
3. برقراری تعادل بین طرفین
4. اطمینان از بی‌طرفی میانجی‌گر
5. رویکردی گام به گام به سوی دست‌یابی به توافق
6. اطمینان از اینکه هرگونه توافق حاصله از طریق خود طرفین حاصل شده است (به جای آنکه به نظر بیاید به طرفین تحمیل شده است81).

مطلب مرتبط :  

2. انواع میانجیگری
1-2. از حیث نوع اختلاف
میانجیگری از حیث نوع اختلاف به وجود آمده به انواع مختلفی تقسیم می‌شود که از جمله مهمترین آنها می‌توان به این موارد اشاره نمود:
1- میانجیگری تجاری، که به حل و فصل اختلافات محیط کار و تجارب می‌پردازد و در اصل از سال 1980 که مرکز جایگزین‌های حل و فصل اختلافات تجاری در لندن شروع به کار نموده آغاز شد است؛
2- میانجیگری پزشکی، که بسیاری از اولیای سلامت خانواده در انگلستان پیشنهاد تشکیل خدمات میانجیگری به منظور رسیدگی به شکایات مطرح شده علیه پزشکان نمودند و از سال 1991 این مرکز شروع به کار نمود.
3- میانجیگری کیفری بزهدیده- بزهکار، این نوع از میانجیگری در طول سالیان اخیر دچار تحولات زیادی شده است لیکن به طور کل می‌توان گفت که اقبال به سوی این میانجیگری در سالیان اخیر افزایش یافته است82.
4- میانجیگری در حل و فصل اختلافات مدرسه، این نوع میانجیگری از سال 1980 شروع شد و هدف آن گسترش آموزش کودکان برای حل اختلافات و مشکلات آنها می باشد و به صورت خلاصه چند هدف را دنبال می‌کند:
1-4. تشویق و حمایت از توسعه و حل و فصل اختلافات و مهارتهای میانجیگری در مدارس و دانشگاههای اروپا
2-4. اطلاع رسانی در خصوص منابع موجود و توسعه منابع جدید
3-4. تشویق مدیران آموزشی، دولت‌ها و نهادهای بین‌المللی برای حمایت از میانجیگری اختلافات و اجرای توصیه‌نامه‌هایی که اتحاد اروپا برای حل و فصل اختلافات و خشونت‌ها درمدارس می‌کند.
4-4. حفظ مدارس تابستانی برای آموزش مربیان
5-4. حفظ پل ارتباطی با شبکه‌های مشابه در اروپا و سایر قاره‌ها
5- میانجیگری خانوادگی، این میانجیگری به سالهای 1970 باز می‌گردد و اکنون بیش از 70 نوع از خدمات میانجیگری خانوادگی در کشور انگلستان و ولز و ایرلند شمالی مشغول به فعالیت است و یکی از پرکاربردترین خدمات میانجیگری در سرتاسر دنیا محسوب می‌شود.83
در کنار این برنامه‌های میانجیگری می‌توان به میانجیگری‌های دیگری نیز همچون میانجیگری ریش سفیدی، میانجیگری محیطی میانجیگری سازمانی، میانجیگری همسایگی و میانجیگری مدرسه ای اشاره نمود که غالباً در اختلافات کوچک از آن استفاده می شود. و هر یک در نوع خود می‌تواند در حل و فصل موضوعات حوزه خود مفید و کارآمد باشد.
2-2. از حیث مدل میانجیگری:
میانجیگری کیفری (از هر نوع اختلاف) از حیث اجرای برنامه و برگزاری نشست دارای دو رویکرد متفاوت با معیارهای واحد است:
1. میانجیگری مستقیم84
2. میانجیگری غیرمستقیم85
که در ذیل به اختصار به آنها اشاره می‌کنیم.
1-2-2. میانجیگری مستقیم
فرآیند میانجیگری بر پایه حکومت 3 رکن استوار است، بزهدیده، بزهکار و مذاکره (چه مستقیم و چه غیرمستقیم) این فرآیند می‌تواند منجر به درک بهتری از دو طرف و گاهی اوقات التیام محسوسی از نشست شود. در میانجیگری مستقیم شخص ثالث بی‌طرفی (میانجی‌گر) به بزهدیده و بزهکار کمک می‌کند تا با یکدیگر ارتباط برقرار کنند. در این روش بزهدیده و بزهکار مستقیماً با یکدیگر دیدار می‌کنند و تمامی فرآیندها و نتایج میانجیگری به صورت رو در رو انجام می‌شود. تونی مارشال معتقد است که میانجیگری مستقیم، مذاکرات را انعطاف پذیر برای هر دو طرف آماده می کند و نتایج آن عمدتاً محدود به جبران خسارت و معذرت خواهی است.86
2-2-2. میانجیگری غیر مستقیم
در این میانجیگری تمامی الگوهای میانجیگری مستقیم حفظ می‌شود با این تفاوت که ارتباط بزهدیده و بزهکار به صورت تلفنی و نامه‌نگاری انجام می‌شود، این شیوه برای میانجی‌گر کار بسیار حساس و پیچیده‌ای است و او در قبال ارائه پیام کامل طرفین مسئول است. در جایی که بزهکار از بزهدیده پوزش می‌طلبد و نامه عذرخواهی می‌نویسد، امری که مهم است اصالت نامه‌هاست. نامه ها می‌بایست توسط خود بزهکار نوشته شده باشد و در آن به نگرانی‌ها و پرسش‌های بزهدیده پاسخ داده شود.87
ب: برآیندهای میانجیگری
تحقیقات بررسی میانجیگری از سایر روش‌ها در پژوهشی که در سال 2001 توسط پرفسور مارک آمبریت انجام شد و ایشان با استناد به پژوهش‌هایی که در عرصه میانجیگری کیفری انجام شده بود برخی از مهمترین دستاوردهای عدالت ترمیمی را این چنین برشمرده‌اند:
1. بزهدیده- بزهکار از برنامه‌ها و سیستم قضایی کیفری رضایت بالایی داشتند.
2. شرکت کنندگان درک بهتری از فرآیند اجرایی داشتند و نتایج بدست آمده از توافقات را منصفانه می‌دانستند.
3. بخش عمده‌ای از توافقات در برگیرنده جبران خسارت بود و از هر 8 توافق 1

مطلب مرتبط :   مرابحه، بیع، عقد، فقهی، بانک