منبع پایان نامه ارشد با موضوع عقد نکاح، مطالبه خسارت، ضمن عقد

دانلود پایان نامه

کند.
تعهد به نفس در حقیقت موضوع عقد کفالت در حقوق ما است که طبق ماده 734 ق.م: “کالفت عقدی است که به موجب آن احد طرفین در مقابل طرف دیگر احضار شخص ثالثی را تعهد می‌کند، متعهد را کفیل، شخص ثالث را مکفول له می گویند”
تعهد به نفس در مقابل تعهد به مال قرار می گیرد که موضوع عقدضمان است، به نظر بعضی تعهد به نفس علاوه بر موارد احضار تن، موارد دیگری از قبیل کفالت طلب و کفالت ملاقات را هم در بر می گیرد، در کفالت ملاقات، کفیل تعهد می کند که ترتیب ملاقات مکفول له و مکفول عنه را بدهد؛ ولی در کفالت طلب، تعهد کفیل، عبارت است از اینکه در مقام طلب و جستجوی مکفول برآمده و محل حضور مکفول را به مکفول له نشان بدهد.48

دیدگاه دوم:
برخی از حقوقدانان، اقسام تعهد را به اعتبار موضوع به تعهدات متصل یا پیوسته و تعهدات تغییرات (بدلی) و تعهدات اختیاری تقسیم بندی کرده اند.

تعهدات متصل یا پیوسته:
در این قسم از تعهدات چند تعهد با موضوعات مختلف بر عهده مدیون است و همه آنها را به موجب قرارداد برعهده گرفته است یا این که یک تعهد دارای چند موضوع است، مثل جعاله ای که عمل در آن، اجزاء گوناگون دارد. (م 566 ق.م)
در این نوع تعهدات، مدیون در صورتی بری الذمه می شود که به تمام آنچه که برعهده گرفته است، وفا کند.
اصطلاح تعهدات به هم پیوسته قابل انتقاد است، زیرا اصولا هر تعهد، از دیگری مستقل است و ارتباطی بین این نوع تعهدات نیست، جز آن که صرفا به موجب یک قراردادحاصل شده اند، در حالی که در بادی امر از مفهوم تعهدات به هم پیوسته این نکته به ذهن متبادر می شود که بین این تعهدات یک نوع ارتباط و وابستگی وجود دارد.49

تعهدات تخییری (بدلی):
در این نوع تعهد، متعهد دو یا چند تعهد را به عهده می گیرد ولی با انجام یکی از آنها ذمه او بری می شود و اختیار انتخاب نوع تعهد با اوست، مگر اینکه این اختیار به متعهد له داده شده باشد؛ مثلاً اگر دادن مبلغی معین به پولهایی مختلف، مورد تعهد قرار گیرد، از قبیل دلار، فرانک، ین یا ریال، ولی با پرداخت یکی از این پولها ذمه متعهد بری می شود و در واقع موضوع تعهد، واحد است اما از چند محل می توان آن را ایفاء نمود و چون اختیار با متعهد است، لذا آن را تخییری می گوئیم؛ هدف از این نوع تعهدات، رعایت حال دائن است و اگر یکی از این موضوعات از بین برود، دیگری جانشین آن می شود.

تعهدات اختیاری:
در این تعهدات، تعهد یک موضوع بیشتر ندارد، ولی به متعهد اختیار داده می شود که موضوع دیگری را به جای آن ایفاء کند، به عنوان مثال: در قرارداد بیع شرط شود که فروشنده ده تن پنبه خریداری و به خریدار تحویل دهد و در صورتی که دردسترس او نباشد، یک میلیون ریال بدهد، یا در صورت غبن، خریدار می تواند عقد را فسخ یا مطالبه خسارت نماید، موضوع تعهد یک چیز بیشتر نیست، اما با دادن چیز دیگری به جای آن ذمه متعهد بری می شود.50

اقسام تعهد به اعتبار هدف و مفاد:
از این جهت تعهدات را می توان به تعهد وثیقه ای، تعهد مواظبت و تعهد به نتیجه یا غایت تقسیم نمود.
تعهد وثیقه ای:
هر تعهدی که هدف از آن تقویت یا تضمین یا تأمین تعهد موجود دیگری باشد، تعهد وثیقه ای نام دارد، مانند تعهد ضامن در عقد ضمان در صورتی که قائل به ضم ذمه باشیم یا بر اساس همان نظریه نقل ذمه به ذمه نیز که ماهیت عقد ضمان را در حقوق مدنی، تشکیل می دهد به منظور تأمین دین مدیون ضمان واقع گردد51؛ یا تعهد کفیل در عقد کفالت که هدف از آن تأمین امنیت خاطر مکفول له است از اینکه هرگاه مدیون را جهت اجرای تعهدش بخواهد توسط کفیل حاضر خواهد شد.

تعهد به مراقبت یا تعهد به وسیله:
هرگاه مفاد و مضمون تعهد، مقتضی آن باشد که متعهد فقط باید تمام تلاش و سعی خود را در زمینه مراقبت از موضوع بکار ببرد و یا تمامی توانایی خود را در جهت رساندن به هدف به کار گیرد، هرچند که ممکن است مقصود نهایی که حصول نتیجه معینی است حاصل نگردد، گفته می شود که چنین تعهدی، تعهد به مراقبت یا مواظبت و یا وسیله است، مانند تعهد پزشک معالج بیمار که متعهد، تمام آنچه را که به اقتضای تخصص شغلی خود می تواند در جهت مداوای مریض به کار گیرد، یا تعهد وکیل دعاوی که می بایست از مهارت و توانایی های حقوقی خویش در جهت اثبات حق موکل خود در محکمه به نحو احسن و متعارف استفاده کند.52

تعهد به نتیجه:
این تعهد را که تعهد غایت نیز می گویند، عبارت است از تعهدی که به موجب آن متعهد، انجام کار معین را به عهده می گیرد به گونه ای که آن را به نتیجه مطلوب برساند، مانند آن که پیمانکاری متعهد می شود که پلی را بسازد، او در اجرای تعهد خود پل را می سازد و مواظبت های لازمه را هم به عمل می آورد، لیکن پیش از تحویل کار به کارفرما در اثر سیل منهدم می شود، بنابراین به تعهد خود عمل نکرده است، زیرا در این گونه تعهدات، تعهد زمانی انجام می شود که هدف مطلوب بدست آید، پل ساخته شده و کامل تحویل داده شود یا بار ارسال شده توسط مؤسسه حمل و نقل، به مقصد برسد.53
در حقوق ایران تعهد متصدی حمل و نقل از نوع تعهد به نتیجه است، چنانکه ماده 386 قانون تجارت در این زمینه مقرر داشته که: “اگر مال التجاره تلف یا گم شود، متصدی حمل و نقل مسئول قیمت آن خواهد بود، مگر اینکه ثابت نماید تلف یا گم شدن مربوط به جنس خود مال التجاره یا مستند به تقصیر ارسال کننده یا مرسل اله و یا ناشی از تعلیماتی بوده که یکی از آن ها داده اند و یا مربوط به حوادثی بوده که هیچ متصدی مواظبی نیز نمی توانست از آن جلوگیری نماید.54

اقسام تعهد به اعتبار میزان استحکام:
از جهت میزان استحکام، تعهدات را به شرح زیر به لا زم و جایز و قابل رجوع تقسیم کرده اند.
تعهد لازم:
به تعهدی می گویند که متعهد به دلخواه خود نتواند آن را به هم بزند، مگر اینکه حق خیار داشته باشد، تعهد لازم هم دو قسم است:
اول: تعهد لازم ناشی از عقد: مانند تعهد بایع و تعهد مشتری و یا تعهد زوجین در عقد نکاح.
دوم: تعهد لازم ناشی از ایقاع: مانند تعهد شفیع پس از اخذ به شفعه و تعهد ابراء کننده پس از ابراء.
در خصوص این قسم از تعهدات این سوال مطرح است که آیا با فوت و جنون و سفه متعهد یا
متعهد له، تعهد از بین می رود؟
که به نظر باید به این سوال پاسخ منفی داد، زیرا وصف لزوم و جواز در حقیقت وصف عقد است که سبب ایجاد تعهد است نه وصف تعهد که مسبب و معلول از عقد و عمل حقوقی است.
و اقاله و فسخ هم در این گونه تعهدات راه ندارند، زیرا اقاله و فسخ مربوط به تعهدات لازم است.
تعهد قابل رجوع:
هر تعهدی که متعهد بتواند بدون استناد به حق خیار، آن را بر هم بزند و به موت و جنون و سفه هم از بین نرود، تعهد قابل رجوع است مانند تعهد قابل رجوع است مانند تعهد مالک در ماده 44 ق.م که می گوید: “در صورتیکه مالک برای حق انتفاع، مدت معین نکرده باشد حبس مطلق بوده و حق مزبور تا زمان فوت مالک خواهد بود، مگر اینکه مالک، قبل از فوت خود رجوع کند.”55
اقسام تعهد به اعتبار استقلال و وابستگی:
تعهدات از حیث استقلال یا وابستگی به تعهد اصلی و تعهد تبعی تقسیم می شود.
تعهد اصلی:
تعهدی است که هدف اصلی و اولیه طرفین قرارداد باشد و از حیث وجود و زوال و صحت و بطلان استقلال داشته باشد و به هیچ تعهد دیگری وابسته نباشد.
تعهد تبعی:
تعهدی است که ضمن تعهد اصلی و یا به منظور تضمین و اجراء تعهد اصلی به عهده گرفته شود، مانند شرطی که ضمن عقد می‌شود و به موجب آن تعهدی به عهده مشروط علیه قرار گیرد (مانند تعهد به دادن وجه التزام) و هم چنین است تعهد به دادن وجه التزام که جدای از عقد اصلی و به موجب سند جداگانه به عهده گرفته می شود. 56
اقسام تعهد به لحاظ قائم بودن به شخص:
از این جهت تعهد را به تعهدات قائم به شخص، تعهدات غیر قائم به شخص و تعهدات مرکب تقسیم کرده اند.
تعهدات قائم به شخص:
هر تعهدی که به شخص متعهد یا شخص متعهد له بستگی داشته باشد، تعهد قائم به شخص است. پس تعهد قائم به شخص دو قسم است:
اول: تعهد قائم به شخص متعهد، مانند تعهد نقاش مشهور به تهیه یک تابلو نقاشی و تعهد کفیل به احضار مکفول.
دوم: تعهد قائم به شخص متعهدله، یعنی جنبه مثبت تعهد، قائم به شخص متعهدله است، مانند حق عمری و رقبی و سکنی که قائم به شخص متعهدله است لذا نمی توانند مورد عقد را عاریه بدهند یا اجاره دهند یا به ارث برسد.
هم چنین تعهد قائم به شخص از جهت دیگر دو قسم است:
الف- ناشی از عقد مانند تعهد کفیل در عقد کفالت.
ب- ناشی از ایقاع، مانند تعیین یکی از دو دین در ماده 282 ق.م که می گوید: “اگر کسی به یک نفر دیون متعدد داشته باشد، تشخیص اینکه تأدیه از بابت کدام دین است، با مدیون می باشد.
تعهدات غیر قائم به شخص:
هر تعهدی که قائم به شخص متعهد یا متعهد له نباشد تعهد غیر قائم به شخص است.
در بیع اعیان خارجی، شخصیت طرف، تأثیر ندارد، بر همین اساس است که ماده 197 ق.م می‌گوید: “در صورتیکه ثمن یا مثمن معامله عین متعلق به غیر باشد، آن معامله برای صاحب عین خواهد بود.” پس اگر دزدی فرش مسروقه را برای خود بفروشد، معامله به طرفیت مالک فرش (به طور غیرنافذ) واقع می شود نه برای دزد، تعهد بایع مذکور که سارق است، قائم به شخص او نیست یا اگر کسی در قلب خود به وکالت از غیر، معامله ای انجام دهد، اما اظهار وکالت نکند برابر ماده 196 ق.م آن معامله علی رغم میل قلبی او برای خودش واقع می شود، این ماده می گوید: “کسیکه معامله می کند، آن معامله برای خود آن شخص، محسوب است، مگر اینکه در موقع عقد، خلاف آن را تصریح نماید یا بعد خلاف آن ثابت شود…”57
تعهدات مرکب:
پاره ای از تعهدات مانند عقد نکاح دو جنبه دارد:
الف- تعهد راجع به حقوق زوجیت که قائم به شخص است.
ب- تعهد راجع به صداق که قائم به شخص نیست، معمول است که اولیاء زوج، تعهد صداق می‌کنند.58
این قسم از تعهدات در خصوص موضوع مورد بحث ما (ضمانت حسن انجام تعهد ) دارای اهمیت بسزایی می باشد، زیرا نشان مید هد که برخی از ضمانتها را در خصوص تعهداتی که قائم به شخص است نمی توان برقرار ساخت، که این مطلب را در جای خود توضیح خواهیم داد.
در خصوص اقسام تعهد، برخی از حقوقدانان چون دکتر لنگرودی، اقسام مختلفی را از تعهد قید کرده‌اند که تعداد آنها نزدیک به 90 نوع تعهد می رسد، اما چون ذکر تمام این اقسام از تعهد از حوصله بحث ما خارج است،از توضیح و ذکر این اقسام خودداری می کنیم. 59

1-1-2-2- اقسام ضمانت:
در این قسمت از تحقیق، ما می خواهیم بررسی کنیم که چه ضمانتهایی برای حسن انجام تعهد وجود دارد، آیا برای هر تعهدی می توان هرگونه ضمانتی را برقرار کرد؟ مثلا آیا برای تعهدات اخلاقی ما می توانیم سندی را به وثیقه گذاریم؟ یا مثلا با توجه به جامعه مکانیکی و مدرن امروزی، برای ضمانت کردن از حسن ایفاء تعهدات در قراردادهای تجاری بزرگ، ما می توانیم از ضمانتهای سنتی چون ریش گرو گذاردن استفاده کنیم؟
به همین دلیل بود که ما ابتدا اقسام تعهدات را برشمردیم سپس به اقسام ضمانت پرداختیم، تا بتوانیم بهتر بررسی کنیم که برای هر نوع تعهدی چه ضمانتهایی موجود است و یا می تواند برقرار شود؟
برخی از حقوقدانان به اشتباه در بخش اقسام ضمانت گفته اند که ما 3 نوع ضمانت در حقوق ایران داریم:
1- ضمان نقل ذمه:
این نوع از ضمان که به عنوان قاعده در حقوق ایران و قانون مدنی ایران پذیرفته شده است، عبارت است از اینکه شخصی در برابر طلبکار و با موافقت او دین دیگری را به عهده گرفته و پرداخت آن را متقبل می شود.
2- ضمان تضامنی:
در این نوع ضمان، تعهد ضامن و مضمون عنه در عرض یکدیگر قرار می‌گیرد، به گونه‌ای که مضمون له (طلبکار) می تواند برای وصول تمام یا قسمتی از طلب به هر کدام از آنها که بخواهد، مراجعه کند.
3- ضمان وثیقه ای:
ضمانی است که به موجب آن ذمه ضامن، وثیقه ذمه مضمون عنه می شود، به این ترتیب که مضمون له برای وصول طلب خود، ابتدا باید به مدیون اصلی رجوع کند و اگر نتوانست طلب خود را وصول کند، به ضامن مراجعه کند.
حال آنکه این مباحث بیشتر مربوط به آثار ضمانت است نه انواع ضمانت اما اقسام ضمانت به نظر

دیدگاهتان را بنویسید