متن:
تداعی:
– ایران در زمان شاه از وضعیت خوبی برخوردار بود.
– اشاره گزارش به مشکلات پیش روی دکتر مصدق یادآور تلاش‌هایی است که وی برای ملی شدن صنعت نفت متحمل شد.
– تلاش‌های دکتر مصدق برای ملی شدن صنعت نفت باعث غرور ایرانیان شد.
– گزارش تداعی‌کننده ادعاهای رژیم گذشته در مورد شاه‌دوستی مردم و محبوبیت نزد مردم است.
– شاه و حکومتش دست‌نشانده خارجی‌ها، به‌خصوص آمریکا بودند.
تلقین:
– انتخاب دکتر مصدق به‌عنوان مرد سال 1951 مجله تایم باعث افتخار ایران و ایرانیان است.
سیاست تمارض دکتر مصدق نتوانست به وی کمکی کند.
– مسبب و عامل به وجود آورنده و تشدیدکننده بحران‌ها سال 31 در ایران، حزب توده و کمونیست‌ها بودند.
آمریکایی‌ها آن‌قدر که جمهوری اسلامی تبلیغ می‌کند، در مسائل ایران و رژیم پهلوی مداخله نکرده بود.
آمریکایی‌ها و دولت آمریکا آزادی‌خواه و طرفدار استقلال و ضد استعمار هستند.
اجماع:
– خبرنگار بی‌بی‌سی تلاش دارد تا با ستایش از خدمات دکتر مصدق، حتی با توسل به فریبکاری با استناد سیاست‌های استعماری کشور متبوع خود مخاطب را با خود همراه کرده و با ترسیم چهره‌‌ی یک قهرمان ملی از دکتر مصدق،تأکید وی در دفاع از منافع ملی را عامل بدگویی رسانه‌های غرب از او عنوان می‌کند. همچنین در بخشی دیگر از گزارش عوض شدن نگاه و موضع مطبوعات غرب و آمریکا نسبت به مصدق را ناشی از نفوذ سازمان سیا در رسانه‌ها آن دوره آمریکا نشان دهد و گناهی را متوجه وی نمی‌داند. اما درعین‌حال از زبان کارشناس آمریکایی، با عجیب‌وغریب خواندن وی؛ نگاه «ما و دیگری» و به‌خصوص دیگری ناآشنا و احتمالاً خطرناک را شکل دهد. این نگاه در سایر بخش‌هایی که به بررسی شخصیت دکتر مصدق می‌پردازد؛ نیز تسری یافته است.
گزاره‌های اساسی:
– مجله تایم محمد مصدق را به‌عنوان مرد سال ۱۹۵۱ انتخاب کرده بود.
– دکتر مصدق فردی قابل‌احترام ولی غیرقابل درک بود.
– نیویورک‌تایمز، او را دشمن بیگانگان نامید و مصدق را با آزادیخواهانی چون توماس جفرسون از بنیان‌گذاران ایالات‌متحده مقایسه کرد.
– مصدق فرد متعادلی از نظر روانی نبود.
– همکاری آمریکا و انگلیس تاکتیکی بود. مشی آمریکا آزادی‌خواهی و ضد استبدادی بود ولی مجبور به همکاری با انگلیس شد.
– مصدق در عرصه سیاست ایران فرد بزرگ، قوی و خوبی بود.
– وال‌استریت ژورنال برکناری مصدق به‌وسیله فضل‌الله زاهدی را عطیه‌ای برای غرب عنوان کرد.
3-1-1-4- گزارش سوم: نگاهی به وقایع ۲۵ تا ۲۸ مرداد 1332
تاریخ: 28/5/1392، ساعت: 22:00، زمان:8:20
مجری: اسنادی که امروز سی‌آی‌ای62 بعد از شش دهه منتشر کرده دیگر جای تردیدی درباره نقش آمریکا و بریتانیا در کودتا ۲۸ مرداد باقی نمی‌گذارد ۶۰ سال از سرنگونی دولت مصدق می‌گذرد در این مدت اسناد و روایت‌های متعدد و گاه متناقضی از روزهای منتهی به کودتا منتشرشده، مقام‌های آمریکایی از دخالتشان در سرنگونی دولت محمد مصدق عذرخواهی کردند اما روابط دو کشور ایران و آمریکا و نگاه بسیاری از ایرانیان به غرب همچنان تحت تأثیر این کودتا است، مسعود آذر نگاهی گذرا دارد به وقایع ۲۵تا ۲۸ مرداد 1332.
گزارشگر:۶۰ سال پس از کودتا ۲۸ مردادماه 1332، نسل‌ها آمدند و رفتند و سال‌ها گذشت اما زخم آن روز همچنان تازه است. سؤال‌های بی‌پاسخ کم نیست، اسناد و خاطرات بسیاری منتشرشده ازجمله اسناد تازه دخالت آمریکا اما قربانیان، مقصران، یا عاملان کودتا هرکدام سهمی از آن روز دارند. از محمد مصدق گرفته تا سازمان‌های جاسوسی آمریکا ، انگلیس، حزب توده و آیت‌الله کاشانی.
یان ریشار، نویسنده و پژوهشگر تاریخ معاصر ایران: برای من خیلی جالب که یک پدیده مهم سیاسی و مهم تاریخ ایران معاصر که الآن بیش از ۶۰ سال از وجودش می‌گذرد هنوز ما نمی‌توانیم به‌طور علمی و به‌طور حتم به واقعیتش بپردازیم.
25 مردادماه 1332
کشور در آستانه یک کودتا است. تا این تاریخ بیش از دو سال از نخست‌وزیری محمد مصدق می‌گذرد نفت ملی شده، مصدق در سازمان ملل و دیوان لاهه از اقدام دولت در ملی کردن نفت دفاع کرده و به خاطر کارشکنی‌های ارتش و همراهی نکردن شاه یک‌بار استعفا داده و دوباره به قدرت برگشته، او همچنین مجلس هفدهم را از طریق رفراندوم منحل کرده و بر اساس اسنادی که امروز به‌طور رسمی از طرف سازمان جاسوسی آمریکا منتشرشده، سازمان سیا از دو ماه قبل نقشه سرنگونی دولت را طراحی کرده‌، قدم‌به‌قدم. عوامل داخلی مثل سرلشکر فضل‌الله زاهدی اعلام آمادگی کردند. سند منتشرشده به‌صراحت می‌گوید هدف سیا، محمد مصدق و دولت اوست و موضوع سرنگونی محمد مصدق و روی کار آمدن دولتی طرفدار غرب به رهبری شاه و نخست‌وزیری زاهدی. شاه هم به‌عنوان حلقه نهایی حکم عزل نخست‌وزیر ‌را امضاء کرده و راهی مازندران می‌شود در بیست و پنجم مردادماه نیروهای گارد سلطنتی خانه نخست‌وزیر را محاصره و حکم عزلش را می‌دهد.
محمد امینی، نویسنده و مورخ: در ۲۵ مرداد برنامه‌ریزی طوری تنظیم‌شده بود که در نیمه‌شب بنا بود که مصدق را از کار برکنار کنند و هوشیاری برخی از یگان‌های ارتشی و به‌ویژه آن‌هایی که پاسدار خانه مصدق بودند این کودتا را خنثی کرد.
شاه از مازندران به عراق می‌گریزد، مردم به خیابان‌ها می‌آیند مجسمه شاه را از میادین بهارستان و توپخانه پایین می‌کشند.
26 مردادماه
یک روز پس از کودتا نافرجام، نام شاه از سلام صبحگاهی ارتش حذف می‌شود، شاه و ثریا همسرش وارد رم می‌شوند و کودتاچیان تلاش می‌کنند خودشان را پیدا کنند.
عبدالعلی بازرگان، نویسنده و فعال ملی- مذهبی: سرلشکر زاهدی با یک عده از افسران بازنشسته و آن‌هایی که دستگیرشده بودند نقش اصلی را داشتند از فاصله ۳۰ تیر که آن قیام مردمی انجام شد تا ۲۸ مرداد، این‌ها طبق یک برنامه بسیار منظم همه نقاطی را که مصدق ممکن بود در ارتش ازش استفاده بکند این‌ها را تحت نظر گرفته بودند.
27 مردادماه
گفته می‌شود که آیت‌الله کاشانی به مصدق نامه می‌نویسد و از وقوع یک کودتا دیگر خبر می‌دهد اما به نظر می‌رسد که نامه احتمالی او نوش داروی پس از مرگ سهراب است. بعضی از مورخین معتقدند که چنین نامه‌ای وجود ندارد.
امینی: کاشانی هرگز چنین نامه‌ای را ننوشته و آقای سالمی هرگز چنین نامه‌ای را شب پیش از کودتا، پیش مصدق نبرده، کاشانی با کودتاچیان کاملاً‌ همراه بود، ده روز پس از کودتا همان دیدار معروف او و تنی چند از نمایندگان مجلس با زاهدی گواه بر این است که او سخت با آن‌ها همکاری می‌کرده.
ریشار: کاشانی پشت پرده کمک می‌کرد به مخالفین مصدق ولی نقش چندان بزرگی در موفقیت کودتا نداشت به نظر من.
روز کودتا
نظامیان با سرپیچی از دستورات نخست‌وزیر، به خانه مصدق یورش می‌برند و او به خانه مجاور پناه می‌برد. رادیو فرمان نخست‌وزیری زاهدی را می‌خواند و یکی از نمایندگان مجلس خبر از پیام شاه می‌دهد.
رادیو: الو، الو، اینجا تهران. چند دقیقه دیگر سرلشکر زاهدی نخست‌وزیر پیام شاهنشاه را برای شما قرائت می‌کند.
موافقان و مخالفان مصدق خیابان‌های تهران را غرق کرده‌اند و با یکدیگر درگیر شدند درباره هویت مخالفان مصدق اظهارات متفاوتی گفته می‌شود از پول دادن به اوباش تا اعتراضات خودجوش مردم علیه مصدق.
یان ریشار: ممکن مثلاً‌ در مرحله اول یک بسیج الکی، بسیج مصنوعی از مردم انجام‌شده باشد به نظر من مردم تهران یک‌دفعه ترسیدند، ترسیدند که نکند ما این نهضت را نتوانیم مهار بکنیم و این نهضت ما را اصلاً‌ غافلگیر کند و یک نظام کمونیستی و نظام استالینیستی مثلاً‌ در ایران برپا بکند.
کودتا موفق می‌شود شاه به ایران برمی‌گردد. باگذشت ۶ دهه از کودتا بسیاری از ناظران و مورخان بخشی از چرایی موفقیت کودتا را در ویژگی‌های شخصیتی محمد مصدق جستجو می‌کنند. ایرادهای او را می‌شمارند از انحلال مجلس تا خودرأیی‌هایش و این سؤال پرسیده می‌شود که آیا افکار و دیدگاه‌های مصدق برای آن روز ایران مناسب بود.
امینی: مردم ایران از مصدق پشتیبانی کردند جهان ‌آمادگی استقلال کشوری مانند ایران را نداشت. رشته بسیاری از کارها در دست مصدق دیگر نبود یعنی شمار گروه‌هایی که در برابر مصدق ایستاده بودند آن‌چنان روزافزون و آن‌چنان سنگین شده بود که به داوری من اگر هم ۲۸ مرداد جلوگیری می‌شد، بیست‌وهشتِ ماه دیگری یا بیست‌وپنجِ ماه دیگری کودتا روی می‌داد.
فریبا زرینه‌باف، مورخ: بااینکه ما دوست داریم مثلاً‌ بگوییم که دران موقع ایران آمادگی داشت برای این مسئله خب من قبول می‌کنم که آمادگی این را نداشت و شاید مصدق از جامعه خودش خیلی خیلی جلوتر بود.
مقام‌های آمریکایی در سال‌های اخیر از بابت دخالتشان در کودتا عذرخواهی کردند اما سایه کودتا همچنان بر سر روابط دو کشور.

مطلب مرتبط :   جوانان، پرخطر، رفتارهایی، ، نوجوانان