و یافتههای این پژوهش را به سایر شهرها و در مجموع به کل کشور تعمیم داد. نتایج این پژوهش فقط برای شهر تهران قابل تعمیم است.

3 -2 بخش دوم: روش تحقیق کیفی

3 -2 -1 روش تحقیق کیفی
روش تحقیق کیفی، یک روش علمی است. رویههای آن طوری طراحی شده که اگر به دقت تعقیب شود با انجام کار علمی «خوب» تلاقی میکند. اصولی مانند اعتبار، اثباتپذیری، سازگاری مشاهده و نظریه، قدرت تعمیمدهندگی، قابلیت بازآفرینی، دقت، قاطعیت و امکان قرائتهای گوناگون، از اعتبار علمی آن نمیکاهد. خلاقیت از اجزای مهم روش تحقیق کیفی است. این روشها، محقق را مجبور میسازد تا پیشفرضها را درهم شکند و از عناصر قدیمی، نظمی نو بسازد. انعطافپذیری در روش تحقیق کیفی و داشتن امکان ابتکار، دلیلی بر غیرعلمی بودن این روش نیست. چه بسا کسانی که معتقدند این ویژگیها روش کیفی را غنیتر نیز میسازد. به هر حال، محقق در روشی که اتخاذ میکند، ملزم به پیروی از اصول علمی شناخته شده است. (محمدی، 1390، ص 115)
اصولی که محقق در انجام این بخش از پژوهش ملزم به پیروی از آنها بوده است، در ادامه این فصل مورد بررسی و توضیح قرار گرفتهاند.

3 -2 -2 روش گردآوری اطلاعات: مصاحبه
گردآوری اطلاعات در روش تحقیق کیفی میتواند به وسیله مصاحبه، مشاهده و یا مشاهده مشارکتی صورت گیرد. مصاحبه، عامترین روش گردآوری اطلاعات در تحقیقات کیفی است که این نوع تحقیقات را اصطلاحا «روش تحقیق مصاحبهای» نیز مینامند. مصاحبه را «گفت و شنود هدفمند» نامیدهاند، به این معنا که محقق با هدف کسب اطلاعات درباره موضوعی خاص با مصاحبه شونده صحبت میکند. (محمدی، 1390، ص 79)
مصاحبه عمیق یکی از روشهای شناختهشدهای است که به هنگام جمعآوری دادهها به صورت فزآیندهای مورد استفاده قرار میگیرد. پژوهشگران، مصاحبه عمقی را به عنوان استراتژی کلی یا از میان چند روش موجود، به عنوان یکی از روشهای جمعآوری دادهها مورد استفاده قرار میدهند. (مارشال و راسمن، 1377، ص 111)
مصاحبه انواع مختلفی دارد که عبارتند از: مصاحبه منتظم، که در آن سؤالات و طرز مصاحبه، همه از پیش طراحی شده است و مصاحبه غیرمنتظم که در آن درجهای از انعطافپذیری وجود دارد و مصاحبه شونده مجبور نیست سؤالات و چندوچون روند مصاحبه را از پیش طراحی کند. انتخاب هر کدام از این روشها، به اهداف، امکانات و محدودیتهای موجود بستگی دارد.
در این تحقیق برای گردآوری دادهها در بخش روش تحقیق کیفی، از مصاحبه استفاده گردید. مصاحبههای انجام شده عمدتا از نوع غیرمنتظم بوده است تا مصاحبه شوندگان بتوانند کلیه اطلاعات خود را در چهارچوب موضوع مورد پژوهش ارائه دهند، با این وجود، چند سوال از پیش طراحی شدهای نیز در حین انجام مصاحبه مطرح و پاسخ سوالات نیز دریافت گردیده است.

3 -2 -3 نمونهگیری
در تحقیق کیفی نیز مانند تحقیق کمی، به نمونهگیری نیاز است. استراس و کوربین معتقدند: در تحقیق کیفی، هدف محقق شناسایی، رشد و مرتبط کردن مفاهیم با یکدیگر است. لذا وقتی که میگوییم باید به نمونهگیری نظری پرداخت، یعنی باید بر مبنای مفاهیمی که از دیدگاه نظری به نظریه مورد نظر محقق مربوطاند، نمونهگیری شود. این بدان معناست که اولا، مفاهیم در هنگام مقایسه موارد یا تکرار میشوند یا به صورت قابل ملاحظهای غایباند و ثانیا در جریان کدگذاری، آن مفاهیم مقام مقوله را به خود میگیرند. (استراس و کوربین، 1377، ص 177)
نمونهگیری مفهومی، یعنی انتخاب گروهها یا مقولاتی برای مطالعه بر مبنای ارتباط آنها با سؤال تحقیق، موضوع نظری و چهارچوب تحلیلی و مهمتر از همه توضیح و تبیینی که محقق میخواهد ارائه دهد. (محمدی، 1390، ص 70) با توجه به این اصول، رویه عملی نمونهگیری مفهومی را میتوان به شرح زیر در نظر گرفت:
ابتدا باید گروه، افراد یا صحنهای که بر اساس مسئله تحقیق و سؤالات تحقیقی مشخص میشوند، انتخاب نمود تا معلوم شود که کسب چه اطلاعاتی و از چه منابعی ضروری است.
پس از مرحله شناسایی، قدم بعدی، یافتن کسانی است که میتوانند به سؤالات تحقیق جواب بدهند. آنان در مورد مقولات تعیین شده، صاحبنظراند و چه بسا بتوانند در کشف هر چه بیشتر مقولات و مفاهیم جدید به

مطلب مرتبط :  

محقق کمک کنند. دیدارها و گفتگوها میتواند به صورت منظم و نظامند و گاهی حتی به طور اتفاقی و برنامهریزی نشده رخ دهد. (محمدی، 1390، ص 67)
در این پژوهش، ابتدا بر اساس مسئله تحقیق و سوالات مورد نظر در این حوزه، کسب اطلاعات از محققان و اندیشمندان سه حوزه روابط بینالملل، علوم سیاسی و علوم ارتباطات ضروری شناخته شد.
در مرحله بعدی، برای یافتن کسانیکه بتوانند به سؤالات تحقیق جواب بدهند و در مورد مقولات تعیین شده، صاحبنظر باشند، با تعدادی از افراد جمعه آماری تماس حاصل گردید و چنانچه فرد مورد نظر، تمایل و آمادگی خود را در خصوص انجام مصاحبه اعلام مینمود، دیدارها و گفتگوها از پیش تعیین شده و در پاره ای موارد حتی به صورت اتفاقی، انجام گردید.

3 -2 -4 نمونهگیری در کدگذاری باز
هدف کدگذاری باز، کشف، نامگذاری و شناسایی پدیدهها و همچنین گسترش مقولات با توجه به خصوصیات و ابعاد آنهاست. هدف نمونهگیری در انجام کدگذاری باز، کشف هر چه بیشتر مقولات مربوطه، به همراه خصوصیات و ابعاد آنهاست. در نتیجه، نمونهگیری در این مرحله از تحقیق باز است. نمونهگیری از افراد، مکانها و شرایطی که بیشترین فرصت را برای گردآوری مرتبطترین دادهها درباره پدیده تحت مطالعه فراهم میکند، مهیاست. این نوع نمونهگیری نیازمند میزان قابل ملاحظهای مصاحبه و یا مشاهده مصاحبه و یا مشاهده است و باید بتوانیم افراد، اسناد و مکانهایی را که جهت پیدا کردن مفاهیم به آنها روی میآوریم، به درستی تشخیص دهیم. (استراس و کوربین، 1390، ص 180)
یکی از روشهای انجام نمونهگیری باز جمعآوری اطلاعات به صورت منظم (سیستماتیک) یعنی تهیه فهرستی از افراد و مکانهایی است که محقق باید برای گردآوری دادهها راجع به موضوع تحقیق به سراغ آنها برود. بر همین اساس فهرستی از اسامی متخصصان و اندیشمندانی که در مورد مقولات تعیین شده، صاحبنظر بوده و همچنین در برهه زمانی انجام تحقیق در دسترس بودهاند، فراهم شد. مقدمات انجام مصاحبه در مورد فهرست افراد مورد نظر به اجرا درآمد و در وقت و مکان مناسب، از آنها مصاحبه به عمل آمد.
دادههای مربوط به نمونهگیری حتی ممکن است بعضی اوقات کاملا به صورت تصادفی ظاهر شوند. در ارتباط با نمونه این تحقیق، محقق علاوه بر افراد موجود در فهرست نمونه، با کسانی که به طور تصادفی با آنان مواجه شده و قادر به پاسخگویی به سوالات تحقیق بودند، مصاحبه نموده است. سه مورد از نمونه فوق را اینگونه افراد تشکیل میدادند. ضمن اینکه، لازم به ذکر است نظرات دو نفر از صاحبنظران و متخصصان از طریق مصاحبههایی که در نشریات به چاپ رسیده و در ارتباط با موضوع بوده است، استخراج شده است.

3 -2 -5 تعیین حجم نمونه با استفاده از روش اشباع نظری
معمولا در تحقیقات پیمایشی، به تعداد نمونهها در نمونهگیری توجه زیادی میشود. در روش کیفی نیز، وقتی تحقیق در جامعهای نسبتا بزرگ صورت گیرد، محقق ناچار به نمونهگیری خواهد بود؛ زیرا پرداختن به همه موارد ممکن نیست. پس از انجام نمونهگیری، محقق با مسئله حجم نمونه مواجه میشود. در روش تحقیق کیفی گفته میشود، نمونهگیری آنقدر باید ادامه یابد تا محقق به اشباع نظری برسد. یعنی تا موقعی که به نظر نمیرسد دادههای جدید در ارتباط با مقوله پدید آید. (استراس و کوربین، 1390، ص 187) به عبارتی، گردآوری اطلاعات باید تا موقعی که افزایش اطلاعات، مفاهیم و مقولات جدیدی به دست ندهد، ادامه یابد. با اینکه در انجام این کار، اطمینان صددرصد هیچگاه حاصل نمیشود، به هر حال محقق باید آنقدر نمونهگیری کند تا خود و خوانندگانش متقاعد شوند چیزی جا نمانده است. لازم به ذکر است درجه اشباع نظری به بزرگی جامعه مورد مطالعه و مسئله تحقیق بستگی دارد. هر چه جامعهای بزرگتر باشد، محقق دیرتر به مرحله اشباع میرسد. از سویی، افزایش تعداد نمونهها، ممکن است به نوعی به افزایش تعمیمپذیری یافتهها، بیانجامد. (محمدی، 1390، ص 72)
بر همین اساس و در ارتباط با موضوع تحقیق، انجام مصاحبه با جامعه آماری موردنظر آغاز گردید و با افزایش مصاحبه ها، مفاهیم متفاوت بیشتری به دست آمد. به عبارتی، هر چه بر میزان اطلاعات حاصل از مصاحبهها افزوده میشد، افزایش غنای تحلیلها و تنوع الگویهای بدستآمده بیشتر میشد. البته با توجه به جامعه نه چندان بزرگ اندیشمندان مطلع در این موضوع، رسیدن به اشباع نظری در این تحقیق، به زودی حاصل گردید. به طوریکه با انجام مصاحبههای جدید، مفاهیم و مقولات جدید کمتری حاصل میشد. لذا با انجام 15 مصاحبه، حجم نمونه مورد نظر تکمیل شد و محقق متقاعد گردید اطلاعات جدید دیگری در این خصوص جا نمانده است.

مطلب مرتبط :  

3 -2 -6 قابلیت اعتبار (روایی)
قابلیت اعتبار در اصل بدین معنی است که محقق همان چیزی را بسنجد که قرار است یا ادعا میکند که میسنجد. در ارتباط با این موضوع، تعریف دقیق مفاهیم و روش بودن آنها برای خود محقق و خواننده ضروری است. محقق باید با در نظر گرفتن عنوان، اهداف و سؤالات تحقیق بداند دنبال چه چیزی میگردد و دقیقا همان چیز را پیدا کند و نه چیز دیگر را. مارشال و راسمن معتقدند که از میان همه معیارهای معقول بودن، هیچکدام به اندازه قابلیت اعتبار (روایی) مهم نیست و برای اکثر متفکران، اعتبارپذیری تحقیق بیش از سایر معیارها، دغدغه فکری به همراه دارد. (مارشال و راسمن، 1377، ص 196)
در روش تحقیق کیفی، قابلیت اعتبار از دو زاویه مهم قابل بررسی است: اعتبار روش تولید اطلاعات و اعتبار تحلیلها و تفاسیر. این دو شاخص، برای اطمینان از روایی تحقیق، به شرح زیر توسط محقق مورد توجه قرار گرفته است:
اعتبار روش تولید اطلاعات: محقق در این راستا، از منابع مرتبط و صاحبنظر در زمینه تولید اطلاعات استفاده نموده و اطلاعاتی بدست آمده عمدتا در ارتباط با موضوع مورد پژوهش می باشد. ضمن اینکه، محقق با استفاده از روش کدگذاری باز و در پایان با ارائه مدل تحلیل نظری این اطلاعات را به نمایش گذاشته است. لذا در رابطه با این شاخص، محقق دقت لازم و کافی را مبذول داشته است.
اعتبار تحلیلها و تفسیرها: تا حدی به معتبر بودن منابع اطلاعاتی و روش گردآوری اطلاعات بستگی دارد؛ اما علاوه بر آن، محقق، با بهرهگیری از اطلاعات ارائه شده توسط منابع آگاه، توجه خود را به کیفیت و قدرت تجزیه و تحلیل دادهها در مسئله تحقیق معطوف ساخته و اطلاعات بدست آمده را در قالب یک مدل تحلیلی ارائه نموده است.

3 -2 -7 قابلیت

دسته بندی : علمی