مدل هیجانی چهار عنصری هوش هیجانی

مدل هیجانی چهار عنصری هوش هیجانی

دانیل گلمن در سال 1995 با انتشار پر فروش ترین کتاب سال «چرا هوش هیجانی مهمتر از هوش عمومی است ؟ » هوش هیجانی را واژه فراگیر در محافل عمومی و علمی کرد.

در تعریف گلمن ( 1995 ) هوش هیجانی توانایی درک ، توصیف و کنترل هیجان هاست . هر شخصی با برخورداری از هوش هیجانی در مواجهه با وقایع مثبت یا منفی زندگی به موضع گیری پرداخته و به سازش با آنها می پردازد. انسان با برخورداری از هوش هیجانی به زندگی خود نظم و ثبات می بخشد . در تعریف دیگری از گاردنر ، هسته هوش بین فردی ، توانایی درک و ارائه پاسخ مناسب به روحیات ، خلق و خو ، انگیزش ها و خواسته های افراد دیگر است. به نظر گاردنر در هوش درون فردی ، کلید خودشناسی عبارتست از آگاهی داشتن از احساسات شخصی خود و توانایی متمایز کردن و استفاده از آنها برای هدایت رفتار خویش .

توصیف گلمن از هوش هیجانی چهار زمینه را شامل می شود:

  1. خود آگاهی .
  2. خود مدیریتی .
  3. آگاهی اجتماعی .
  4. مدیریت رابطه .

از نظر گلمن مفهوم هوش هیجانی بیست قابلیت مختلف را شامل می شود بنابراین نسبت به نظریه سالووی و مایر دید گسترده تری دارد و از طرفی بعضی قابلیت های مورد نظر گلمن ممکن است اصلاَ توانایی نباشند بنابراین از نظر تکنیکی نمی توانند هوش محسوب شوند ولی احتمالاَ خصوصیات شخصی را نشان می دهند ( برادبری و گریوز، 1384 ) در تعریف فوق به ابعاد بین فردی و روابط جمعی در تعریف هوش هیجانی توجه و تاُکید شده است اما در تعریف دیگر به  اهمیت کنترل هیجانات اشاره شده است.

مطلب مرتبط :   روش کاربرد تمثیل در فرایند بازسازی شناختی    

هین (1996 ) هوش هیجانی را مهارت در کنترل هیجانها دانسته است به طوری که تعادل بین هیجان و منطق را به نحوی افزایش دهد که فرد به شادکامی دراز مدت برسد ( نقل ازخلیل ارجمندی ، 1383 )

بار-اُن[1] (2002 ) ، هوش هیجانی یک مفهوم جدیدی است و داده های موجود بیانگر آن است که می تواند به قدرتمندی بهره هوشی باشد و گاهی اوقات حتی بیشتر و دست کم بر خلاف بهره هوشی ما را قادر می سازد تا بر احساسات و هیجانات خودمان و دیگران نظارت کنیم. تفاوت های بین آنها را مشخص کنیم و از آن برای هدایت تفکر و عملکردمان استفاده کنیم . بار-اُن معتقد است افرادی که از نظر هیجانی باهوشند عموماَ خوش بین ، انعطاف پذیر ، واقع گرا ، موفق در حل مساله و کنار آمدن با استرس بدون از دست دادن کنترل هستند. (خلیل ارجمندی،1383 )

بار-اُن (2002) ، هوش هیجانی یا هوش غیر شناختی به عنوان یک توانایی اجتماعی شخصی و عاطفی است که فرد را برای سازگاری کارآمد و موثر با نیاز ها و فشارهای محیطی آماده می سازد مؤلفه های این مفهوم عبارتند از :

  1. مولفه درون فردی که توانایی شخص را در آگاهی از هیجان ها و کنترل آنها مشخص می کند.
  2. مولفه بین فردی که توانایی شخص برای سازگاری با دیگران در مهارت اجتماعی را بررسی می کند.
  3. مولفه سازگاری که انعطاف پذیری ، توان حل مساله و واقع گرایی شخص را مورد بررسی قرار
    می دهد.
  4. مولفه اداره یا کنترل تنش های ، توانایی تحمل تنش و کنترل تکانه ها را بررسی می کند.
  5. مولفه خلق و خوی عمومی ، نشاط و خوش بینی فرد را مورد بررسی قرار می دهد.
مطلب مرتبط :   نشانه­ ها و علائم استرس در معلمان زن

بار- اُن (2002 ) هوش هیجانی را دسته ای از مهارت ، استعدادها و توانایی های غیر شناختی می داند که توانایی موفقیت فرد در مقابله با فشارها و اقتضاهای محیطی را افزایش می دهد او از جمله اشخاصی است که به هوش هیجانی به عنوان یک ویژگی شخصیتی می نگرد. در برداشت دیگر به هوش هیجانی به عنوان یک توانایی ذهنی نگریسته شده ( مایر و سالووی و کارسیو[2] ،2000 )

[1]-Bar-on

[2] Mayers, Carsou &Salovey