عوامل تاثیرگذار بر رفتار شهروندی سازمانی

در تحقیقات مختلف به چهار دسته اصلی عوامل تاثیر گذار بر رفتار شهروندی سازمانی اشاره شده است:

  1. ویژگیهای فردی کارکنان؛
  2. ویژگیهای شغلی؛
  3. ویژگیهای سازمانی؛
  4. رفتارهای رهبری.

تحقیقات اولیه در این حوزه که توسط ارگان و همکارانش صورت گرفته، عمدتا بر نگرش های کارکنان ، گرایشات و رفتارهای حمایتی رهبر متمرکز است. تحقیقات بعدی در حوزه ی رهبری که توسط پودساکف وهمکارانش انجام شده است ، حوزه ی رفتارهای رهبری را به انواع مختلف رفتارهای رهبری تعاملی و تحولی گسترش داده اند.اثرات مربوط به ویژگیهای شغلی و سازمانی عمدتا در تئوریهای مربوط به جایگزین های رهبری مطرح شده که توسط صاحب نظران مختلف مورد مطالعه قرار گرفته است.

پژوهش های اولیه که ویژگی های فردی را مورد توجه قرار داده است بر دو محور اصلی متمرکز میباشد: اولا ارگان و ریان ، عامل کلی موثر بر روحیه را به عنوان مبنای رضایت کارکنان ، تعهد سازمانی ، درک از عدالت  و درک از رفتارهای حمایتی رهبری تلقی می کنند ؛ ثانیا تحقیقات نشان دهنده ارتباط معنادار آنها با رفتار شهروندی سازمانی میباشد ( البته شدت این همبستگی ها متفاوت بوده است) که خود بیانگر اهمیت این متغیرها در تعیین رفتار شهروندی سازمانی است( پوداسکوف و همکاران ، 2000). با احساس تعهد، کارکنان نه تنها به طور فعال به دنبال انجام مسئولیت هستند بلکه بیشتر احتمال نشان دادن رفتارهای شهروندی سازمانی فراتر از نقش شغل دارند ( چیانگ و سیش ، 2012،ص185).

عامل دیگر در فهم رفتار شهروندی سازمانی ، تاثیر حالت روحی مثبت فرد است. در دهه های گذشته بحث های زیادی در مورد برتری شناخت بر عاطفه ، در تعیین رفتار شهروندی سازمانی صورت گرفته است.

در حالیکه پودساکوف و همکارانش (2000) و ارگان و راین (1995) ، تاثیر متغیرهای شخصیتی و مزاجی را بر ابعاد مختلف رفتار شهروندی سازمانی ، مورد انتقاد قرار داده اند. جورج (1991) پیشنهاد میکند که در تحقیقات به جای پرداختن به اثرات حالت مزاجی ، باید بر روی اثرات ویژگی صفتی متمرکز شد. لازم به ذکر است که اثرات حالت مزاجی ، عموما به توصیف چگونگی احساس فرد در نقطه خاصی از زمان می پردازد؛  در حای که اثرات ویژگی صفتی عموما منعکس کننده ی تفاوت های پایدار فرد در طول زمان است .

مطلب مرتبط :   آرایش، آرایش-، رسانه‌ای، (مبانی، تمدنی

علاوه بر این جورج ( 1991)  اشاره کرد که بین حالت روحی مثبت در کار و تمایل کارکنان برای کمک کردن به دیگران ( بعد نوع دوستی رفتار شهروندی سازمانی ) رابطه وجود دارد؛ بنابراین عاطفه یا احساسات نقش مهمی در رفتار شهروندی سازمانی بازی می کند.

پژوهش های انجام گرفته شده در زمینه روانشناسی اجتماعی ، رابطه بین کفایت ( خودکارآمدی شغلی) ورفتار یاریگرایانه را بررسی نمودند و به این نتیجه رسیدند که افرادی که احساس می کنند کفایت بیشتری دارند ، در اکثر موارد تمایل بیشتری به کمک کردن دارند.

در سالهای اخیر پودساکوف و همکارانش (2000) در یک فراتحلیل از تحقیقات مربوط به 15 سال اخیر در زمینه رفتار شهروندی سازمانی ، میزان تاثیرگذاری تعدادی از متغیرها بر ابعاد مختلف رفتار شهروند سازمانی را ترسیم نمودند. از جمله متغیرهایی که با رفتار شهروند سازمانی رابطه همساز داشته اند، عبارت بودند از: متغیرهای مرتبط با شغل، نظیر رضایت مندی درون شغلی، یکنواتخت شغلی و بازخورد شغلی. درخصوص متغیرهای شغلی، تحقیقات عمدتاً حول مبحث تئوری جانشین های رهبری بوده که نتایج، بیانگر ارتباط پایدار ویژگی شغلی با رفتار شهروندی است.

افزون بر آن هرسه نوع ویزگی شغلی ( بازخورد شغلی، یکنواختی شغلی، رضایت مندی درون شغلی)، به طور معناداری با مولفه های مختلف رفتار شهروند سازمانی( نوع دوستی، نزاکت، وظیفه شناسی، جوان مردی و فضیلت مدنی)، ارتباط داشته اند؛ به گونه ای که بازخورد شغلی و رضایت مندی درون شغلی، ارتباطی مثبت با رفتار شهروند سازمانی داشته ، درحالی که یکنواختی شغلی، ارتباط منفی را با رفتار شهروند سازمانی نشان می دهد.

روابطی بین ویژگی های سازمانی و رفتارهای شهروند سازمانی تا اندازه ای نامنضبط است. به گونه ای که هیچیک از رسمیت سازمانی، انعطاف پذیری سازمانی، حمایت ستادی و فاصله فضایی، ارتباط مستمری با رفتارهای شهروندی سازمانی نداشته اند. ولی به هر حال مولفه ی همبستگی گروهی با تمام مولفه های رفتار شهروند سازمانی ارتباط مثبت دارد؛ همچنین حمایت سازمانی ادراک دوستی   با نوع دوستی کارکنان ارتباط معناداری دارد. علاوه بر آن پاداش های خارج از کنترل رهبران با مولفه های نوع دوستی، نزاکت و وظیفه شناسی ، ارتباط منفی دارند.

در تحقیقی رابطه بین ارتباطات سازمانی و رفتار شهروندی سازمانی مورد بررسی قرار گرفت که نتایج حاصل نشان داد میان ابعاد ارتباطات سازمانی تنها بعد ارتباط با مدیران به طور قابل توجهی با بعد نوع دوستی و فضیلت شهروندی از رفتار شهروندی سازمانی مرتبط است ( یلدیریم ، 2014،ص110) .

مطلب مرتبط :   گومز:، توطئه، مقبره، تاریکی، امپراطور

دسته ی دیگر عوامل تاثیر گذار  بر رفتار شهروند سازمانی که شامل رفتارهای رهبری است در قالب سه دسته رفتار تقسیم شده که عبارتتد از :

  • رفتارهای رهبری تحول آفرین(رفتارهای تحول اساسی، تعیین چشم انداز، ایجاد مدل مناسب، ارتقای پذیرش اهداف گروهی، انتظارات عملکردی بالا و برانگیختگی معنوی)
  • رفتارهای تعاملی ( رفتارهای پاداش دهی و تنبیهی اقتضایی ، غیر اقتضایی)
  • رفتارهایی که با تئوری رهبری مسیر- هدف( رفتارهای تشریح کنندگی نقش، مشخص کردن رویه ها یا رفتار رهبری حمایتی ) و یا تئوری رهبری مبادله ی رهبر – عضو مرتبط هستند.

پوداسکوف و همکارانش (2000) اعتقاد دارند که رفتارهای رهبری تحول آفرین، با هر پنج مولفه ی رفتارهای شهروندی سارمانی، ارتباط معنادار مثبتی دارد. از میان رفتارهای رهبری تعامل گرا، دو نوع از این رفتارها دارای رابطه ی معنادار با عناصر پنج گانه ی رفتار شهروندی سازمانی هستند؛ رفتار پاداش دهی اقتضایی ارتباط مثبت دارد؛ رفتار تنبیهی غیر اقتضایی ارتباط منفی دارد. از میان ابعاد تئوری رهبزی مسیر- هدف ، رفتار رهبری حمایتی با همه ی مولفه های رفتار شهروند سازمانی، دارای ارتباط مثبت است و تشریح نقش رهبر فقط بامولفه های نوع دوستی، نزاکت، وظیفه شناسی و جوان مردی رابطه ی معنادار مثبت دارد؛ نهایتاً تئوری مبادله ی رهبر –عضو با تمامی مولفه های رفتار شهروند سازمانی، دارای ارتباط معنادار مثبت است( پوداسکوف و همکاران ، 2000).

بررسی دیگر رفتار شهروندی را شامل پنج حیطه زیر معرفی می کند:

  • وظیفه شناسی: رفتارهایی هستند که فرد را در انجام وظایف خود در حدی بالاتر از سطوح مورد انتظار هدایت می کنند.
  • ادب و مهربانی: رفتارهای مودبانه ای هستند که از ایجاد مساله و مشکل در محل کار جلوگیری می کنند.
  • نوع دوستی: نوع دوستی از طریق کمک به دیگران در انجام کارها و کمک به افراد تازه وارد جهت تطبیق با محیط کار موردسنجش قرار میگیرد(نام ، استیسی،2003، ص85).
  • مردانگی: رفتار جوانمردانه ای که از شکوه و شکایتزیاد در محل کار جلوگیری به عمل می آورد.
  • خوش خویی: رفتارهای نشان دهنده مشارکت مسئولانه فرد در فعالیت های سازمان هستند. با جمع این حیطه ها رفتار شهروندی سازمانی کلی حاصل میشود.

Chiang and Hsiesh

Rayn

George

Namm, Stacey

دسته بندی : علمی