از ریزی و کوچکی حفره یا سوراخی .
– دم خروس : دمی که خروس دارد و پرهای آن بسیار زیباست .
کنایه از جرمی که علائمی از آن پیداست . و از اینجاست اصطلاح معروف :
« اگر قَسَمت را قبول کنم با دُم خروس چه کنم » .
می گویند مردی خروسی دزدید و چون می خواست براه خود رود صاحب خروس سر می رسد ، دزد خروس را در زیر قبای خود پنهان کرد ولی دم آن بیرون ماند پس از آن او در مقابل پرسش های صاحب خروس قسم می خورد که او را ندزدیده است ، صاحب خروس که دم خروس خود را از زیر قبای او میدید این جمله را می گفت و این جمله برای کسی به کار می رود که جرمی و گناهی مرتکب می شود و با وجود آنکه آثار جرم نزد او پیداست باز قسم می خورد و انکار می کند که او مرتکب جرم نشده است .
– صدای خروس : بانگ خروس .
از این ترکیب است اصطلاح « آنقدر پول دارد که صدای خروس نشنیده است » . این اصطلاح برای بیان پول نهفته و پنهان به کار می رود .
– خروسی را که شغال صبح می برد بگذار سر شب بمیرد : نظیر دیگی که سرمن نجوشد بگذار سر سگ بجوشد.
– پای خروست را ببند مرغ همسایه را حیز نخوان ، نظیر جلوی دخترت را بگیر پسر همسایه را بدنام مکن .
– مثل خروس است در عزا و عروسی هردو سر می برند : کنایه از آدم بدبخت است .
( دهخدا ، جلد 20 ، 1361 ، 491 ) .
3 – 3 – 7 باورها و دانسته های محلی ایران :
– خروس که بیوقت بخواند باید کشت یا بخشید و گرنه صاحبش میمیرد . به روایت دیگر بنده آزاد کن است .
– خروس سفید را نباید کشت فرشته است .
– خروس پیر که میخواند میگوید : چه سال خوبی بوده پارسال ، خروسهای جوان می گویند : ما ندیدیم ما ندیدیم . ( دهخدا ، جلد 20 ، 1361 ، 491 ) .
– گویند خروس در مدت عمر یک بیضه نهد و او را بیضه الفقرا گویند چنانکه شاعر گوید :
انعام خواجه با من مسکین بعمر خویش / چون بیضه خروس یکی بار بود و بس .
– و گویند هر خانه که خروس سفید بود شیطان در آن خانه نرود ( عجایب المخلوقات ) . ( همان منبع ، 133 ).
( عجایب المخلوقات ) :
– خروس که صبح می خواند با خدا مناجات می کند . ( همان منبع ، 136 ) .
– خروس اگر بیگاه بخواند آن را شوم می دانند و سرش را می برند . یا به ملاّ ، مراجعه می کنند تا تکلیف صاحب خروس را روشن کند . ( اسدیان خرم آبادی ، 1358 ، 302 ) .
– خروس سفید را نباید سر برید . ( زیرا معتقدند فرشته است و سبب دفع شیاطین و اجنه از خانه ) .
– دیدن خروس ، ( کبوتر و کلاغ ) در خواب نشانه خبر رسیدن از مسافر است .
– سال مرغ از سالهای حلال و سال خروس از سالهای مکروه است .
– « اول کله شیر » ( خروسخوان اول ) که همانا ، نیمه شب است . ( لرستان – ایلام )
– « دوم کله شیر » ( خروسخوان دوم ) که پیش از بر آمدن ستاره صبح است . ( لرستان – ایلام )
– « سوم کله شیر » ( خروسخوان سوم ) که هنگام بر آمدن خورشید است . ( لرستان – ایلام )
– خروس اگر در خواب بماند ، زیر بالهایش به خارش در می آید وبیدار می شود و آواز خروسان آسمانی را به آدمیزاد منعکس می کند .
– برای درمان سردرد ، پوست سر را خراش داده و سر بریده خروس را بر آن می گذارند . ( همان منبع ، 216 ).

مطلب مرتبط :   طاووس، طاووس، چتر، سلیمان، تورات

3 – 4 طاووس ( Peacock )
3 – 4 – 1 از نظر جانور شناسی :
طاووس – ع – ( بضم و او ) مرغی است از نوع ماکیان ، به واسطه پرهای زیبایش معروف است ، نر آن دم دراز چتری با پرهای رنگین دارد ، پرهایش در اول تابستان می ریزد و دوباره می روید ، ماده آن در سال سوم تخم می گذارد و قریب یک ماه روی تخمهای خود می خوابد ، نر آن نیز در سه سالگی نمو پرهای دمش کامل می شود ، بیشتر در جنوب آسیا و هندوستان پیدا می شود ، در قرون وسطی ثروتمندان اروپا گوشت طاووس را در مهمانیهای مجلل خود به کار می بردند ، اما گوشتش چندان گوارا و مطبوع نیست و دیر هضم می شود ، بیشتر او را برای زیباییش در کاخها و باغهای خصوصی نگاهداری می کنند ، برخی از مردم هم نگاهداشتن او را در خانه شوم می دانند ، می گویند طاووس باعث رانده شدن آدم و حوا از بهشت گردید ، اطواس و طواویس جمع . ( عمید ، 2537 ، 713 ) .
طاوس ( طاووس ) 124 [ معر . دراویدی هندی ؛ آرا .125 ] ( اِ . ) 1 . ( جان . ) پرنده ایست از راسته ماکیانها که اصلش از هندوستان و مالزی است . دارای پرهایی زیباست و صدایی بلند و تا حدی ناراحت کننده دارد . نر این پرنده چتر زیبایی با دم خود می سازد . به سبب پرهای زیبا طاوس را به عنوان یک پرنده زینتی نگهداری می کنند . طاوس در سال 4 تا 6 تخم می گذارد و جوجه ها همینکه سه ماهه شدند ، نر و مادگی آنها قابل تشخیص است . طاوس در حدود 30 سال عمر می کند . غیر از طاوسهای رنگین طاوس سفید ساده و طاوس آبی رنگ هم وجود دارد . ( معین ، جلد 2 ، 1362 ، 2203 ) .
طاووس یا طاوس ، مرغی از نوع پاوو126 ، که از زیباترین مرغان است ، و از لحاظ طبقه بندی با قرقاول و بلدرچین و کبک در یک طبقه قرار دارد . طاووس دارای دو جنس است – طاووس هندی127 و طاووس سبز 128 ، که هر دو بومی هندوستان ، سیلان ، هندوجین ، مالی ، و جاوه می باشند و به عنوان مرغهای زینتی آنها را به جاهای دیگر جهان برده اند .
طاووس مدتهای مدید است که در هنر و ادبیات شرق و غرب شهرت داشته است . طاووس سبز ، که قرنها در چین و ژاپن معروف بود ، در قرن 18 م به مغرب زمین برده شد ، اما طاووس هندی مدتها پیش از تاریخ مسیحی به نواحی کنار مدیترانه رسیده بود . فراعنه ی مصر و شاهان آسیای صغیر از زمانی نامعلوم در باغهای خود طاووس نگاه می داشتند . در یونان باستان ، طاووس مرغ مقدس رب النوع هرا بود ، و بر طبق اساطیر یونانی ، وی این مرغان را بسیار دوست می داشت ، و اول کسی بود که دُم آنها را با چشمها ( چشمهای معشوق خود ، آرگوس ) بیاراست . معذلک ، تا زمان اسکندر مقدونی ، طاووس در جهان غرب مرغی کمیاب بود ، تا آنکه وی تعداد بیشتری طاووس از هند آورد . از یونان و شرق وسطی طاووس در حدود اواخر دوره یجمهوریت به روم رسید ، و رومیان نخستین مردمی بودند که خوردن این مرغ زیبا را معمول کردند . در میهمانیهای مجلل قرون وسطی ، با وجود سفتی و بی مزگی گوشتش ، خوراک این مرغ گرانبهاترین خوراکها به شمار می رفت ، تا آنکه در قرن 15 م بوقلمون از برّ جدید به اروپا رسید ، و خوراک بوقلمون جایگزین خوراک طاووس شد .
زیبایی طاووس و چتر زدنش مستغنی از توصیف است . اما ، بر خلاف گمان عامه ، چتری که طاووس نر می زند با پرهای دمش نیست بلکه با روپوش پرهای دم آنست . پرهای دم طاووس ساده و عادی هستند ، ولی سفت می باشند ، و به عنوان میله های چتری که طاووس می زند به کار می روند . هنگامی که طاووس چتر می زند ، بالهایش فرو می افتد ، و جانور چند گامی به جلو بر می دارد ، و آنگاه ناگهان می ایستد ، و به عقب باز می گردد. این نمایش فقط برای جلب توجه طاووس ماده نیست ، زیرا در مقابل تماشاگران انسانی نیز طاووس نر همین گونه نمایش می دهد . اما باید دانست که طاووس ماده نیز اگر چه بال و پرش رنگ آمیزی بال و پر طاووس نر را ندارد ، اگر تحریک شود نمایشی مشابه نمایش جانور نر می دهد .
طاووس هندی از دامنه های هیمالیا تا سبلان و از دره ی سند در مغرب تا دره ی براهماپوترا در مشرق زندگی می کند .
در شرق این دره ، در آسام ، طاووس سبز جانشین طاووس هندی می شود ، که از آسام تا یونان جنوبی ( چین ) و هندوچین و شبه جزیره ی مالی و جاوه بسر می برد . طاووس سبز مجلل تر از طاووس هندی است ، و پاهایش بلندتر و گردنش درازتر از آنست ، و رنگ آمیزی آن بیشتر است . بسیاری از مردم طاووس سبز را زیباترین پرندگان می دانند .
طاووس در زادبوم خود از نواحی ساحلی دریا تا ارتفاع 1200 متری ، هم در دشت و هم در نواحی جنگلی ، زندگی می کند . در جاهایی که مردم مزاحمش نمی شوند ( مانند هند ، که در آنجا مقدسش می شمارند ) ، بسیار اهلی است ، ودر اطراف مساکن مردم فارغ البال بسر می برد ، ولی در جاهای دیگر بشیار رمنده است . طاووس سبز ، که تحت حمایت معتقدات مذهبی نیست ، بسیار وحشی و با احتیاط می باشد . طاووس بسیار خوب پرواز می کند ، وحتی نرهای سالخورده با دنباله های دراز خود در این کار مهارت دارند . هر طاووس نر معمولاً با 2 تا 5 ماده زندگی می کند ، و گاه بچه ها نیز در خانواده می مانند . طاووس بر زمین لانه می سازد . از هر چیز خوردنی ، از گیاهی و حیوانی ، به عنوان خوراک استفاده می کند . صدای طاووس ( خاصه جنس هندی آن ) ، بر خلاف پرهای زیبایش ، ناهنجار و گوشت خراش است . ( مصاحب ، جلد 2 – بخش 1 ، 1345 ، 1611 – 1612 ) .
3 – 4 – 2 تعاریف :
طاووس . [ وُ و ] ( ع اِ ) ( 1 ) پرنده ایست معروف و آنرا ابوالحسن و ابو الوشی و صرّاخ و فلیسا نیز نامند . پرنده ایست از پرندگان بلاد عجم . ( منتهی الارب ) ، ( آنندراج ) . کمال الدین دمیری در حیوه الحیوان آورده که : این پرنده در میان سایر پرندگان ، مانند اسب است بی

مطلب مرتبط :  

دسته بندی : علمی