اداره سازمان رادیو و تلویزیون، شورای سرپرستی پیشبینی شد، تا بدین ترتیب، این سازمان به صورت یک نهاد دولتی، زیرنظر مستقیم خود، رادیو و تلویزیون را اداره میکرد؛ تا آن که در سال 1982، پس از رویکار آمدن حزب سوسیالیست، به موجب قانون جدیدی که به تصویب پارلمان رسید، شورایی موسوم به «اقتدار عالی سمعی و بصری» تشکیل گردید که در سال 1986 به «شورای عالی سمعی و بصری» تغییر نام داد…” (حسینی پاکدهی ، 1382، 235)
2-6-2- تطبیق قانون اساسی و اساسنامه صداوسیما با نظام های رسانه ای
بر اساس پژوهشهای انجام شده درباره تطبیق قانون اسای جمهوری اسلامی ایران با نظامهای رسانه ای ، پاکدهی(1382) ومحمدی (1388) در پژوهشهای مستقل خود نظام مسئولیت اجتماعی را نزدیکترین نظام رسانه ای به اصول واهداف مندرج در قانون اساسی جمهوری اسلامی می دانند، هرچند هردو این پژوهشگران وضعیت فعلی را دارای فاصله زیادی با این نظام دانسته و محمدی وضعیت فعلی نظام رسانه ای ایران را نزدیک به نظام اقتدارگرا ارزیابی کرده است.
خجسته معاون سازمان صداوسیما نیز در مصاحبه با این تحقیق ، با اشاره به مسئولیتهای اخلاقی نظام اسلامی در توجه به مصلحت مخاطب ، نظام پدرسالار را نیز از جمله نظامهایی دانسته است که نزدیکی هایی با مدل ایده آل رسانه ای در جمهوری اسلامی دارد اما وی نیز تاکید کرده است که در نظام رسانه ای مطلوب در جمهوری اسلامی مصلحت ونیاز یا تمایل مخاطب بایستی همزمان مورد توجه قرار گیرد .
3-6-2- بررسی عملکرد سازمان صداوسیما
از آنجا که لازمه ارائه مدل مطلوب بررسی وضعیت موجود می باشد، در این بخش به بررسی عملکرد سازمان صداوسیما از سه بعد مالی، مخاطب (مشتری) وتولید (فرایند) که سه منظر اصلی در مدل ارزیابی کارت متوازن (BSC ) محسوب می شوند، می پردازیم.
1-3-6-2- منظر مالی
سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران با قوانین خاص اداره می‌شود وبه موجب ماده 138 قانون محاسبات عمومی مصوب سال 1366 مجلس شورای اسلامی، تنها از لحاظ بودجه در حکم شرکت‌های دولتی (زیان‌ده) قرار می‌گیرد، اگرچه در دهه نخست انقلاب صداوسیما عملکرد نزدیکتری به مدل تلویزیون خدمت عمومی که به‌دلیل برخورداری از بودجه عمومی کمتر تمایل به پخش تبلیغات بازرگانی دارد استفاده می کرد، اما از سال 1368 وبا پایان یافتن جنگ نحمیلی، پخش آگهی های بازرگانی در سازمان صداوسیما آغاز گردید وظرف حدود 20 سال از 1369 تا 1389 میزان درآمد بازرگانی ازحد صفر به حدود 400میلیارد تومان در سال رسید .
جدول2 درآمد ـ هزینه‌ سازمان صدا و سیما و درصد رشد استفاده از بودجه عمومی دولت
سال
درآمد
(ارقام به میلیارد ریال)
هزینه
درصد رشد استفاده از بودجه دولت نسبت به سال قبل

1384
911
3873

1385
1.000
3517
6/12
1386
1.300
3986
2/27
1387
2.900
4.756
3/19
1388
3.200
5.481
2/15
1389
4.430
6.794
95/23

مأخذ: قوانین بودجه سال‌های 1384 تا 1388 در لایحه بودجه 1389 کل کشور
همان گونه که مشاهده می شود نسبت درآمد به هزینه سازمان صداوسیما در 5 سال گذشته از 13 درصد معادل یک هشتم به حدود یک چهارم رسیده و در واقع دو برابر شده است. درآمد آگهی صداوسیما در طول دهه گذشته، از حدود 16 میلیارد تومان در سال 1380 به 30 برابر این مبلغ در سال 1390 رسیده است.
آگهی های بازرگانی
درآمد آگهی سازمان صداوسیما در طول دهه گذشته، از حدود 16 میلیارد تومان در سال 1380 به 30 برابر این مبلغ در سال 1390 رسیده است و این درآمد ظرف تنها 8 سال بیش از 1600 درصد افزایش داشته است.
براساس گزارش سال 1380،صداوسیمای جمهوری اسلامی، از مجموع درآمدهای اختصاصی این سازمان که 000/240 میلیون ریال بوده است، 68 درصد آن از طریق آگهی، 27 درصد از طریق عوارض حق گسترش و 5 درصد نیز از دیگر طرق کسب شده است.
اما در سال 1388 گزارش صداوسیما درامدهای این سازمان را 373 میلیارد تومان اعلام می کند که رشد تصاعدی درآمد آگهی های این سازمان وافزایش حجم بازار تبلیغاتی کشور را نشان می دهد.
بنابراین گزارش سهم آگهی در ساعات پربیننده برنامه های صداوسیما حدود ده درصد و در کل زمان شبکه های اصلی یک، دو، سه و تهران بین سه تا 4درصد می باشد.
علاوه برپخش آگهی بازرگانی مستقیم در سالهای اخیر روش پخش تبلیغات تلویزیونی غیرمستقیم نیز در سازمان صداوسیما افزایش یافته است، استفاده از اسپانسرهای خصوصی ، رپرتاژآگهی برای سازمانهای دولتی ویامشارکت دستگاهها در تولید فیلمها وسریال های تلویزیون انجام می شود که تبلیغات محتوایی در این مجموعه می پردازند.
هم اکنون بسیاری از تهیه کنندگان اصلی صداوسیما بر اساس مذاکرات تجاری اقدام به دریافت کل یا بخشی از هزینه‌های تولید برنامه از فعالان تجاری ودستگاههای دولتی در ازای تبلیغات تبلیغات بازرگانی غیرمستقیم می‌نمایند که یه اینگونه تبلیغات آگهی‌های پنهان می‌گویند که بایستی حجم این برنامه ها را به آگهی‌های آشکار اضافه کرد.
تبلیغات تجاری
با توجه به پخش بیش از 3میلیون و600هزار ثانیه پیام بازرگانی تلویزیونی در سال 1388 ودریافت 373 میلیارد تومان درآمد در این سال، متوسط درآمد ناشی از پخش آگهی‌های تلویزیونی کمتر از 100هزارتومان درهرثانیه می‌باشد که در مقایسه با تعرفه بازرگانی صداوسیما که رقم متوسط آگهی تلویزیونی را یک میلیون تومان اعلام می کند می توان نتیجه گرفت که سازمان صداوسیما به‌دلیل ریزش مخاطب و کاهش جذابیت و تاثیر گذاری برای آگهی دهندگان ناگزیر شده است با حدود 90درصد تخفیف و یا پخش آگهی های رایگان در ساعات غیرپربیننده به جذب آگهی بپردازد که در یک محیط انحصاری تبلیغات تلویزیونی نشان دهنده ناکارامدی رسانه ای صداوسیما در برقراری ارتباط با مخاطب است. (گزارش سال 1388 سازمان صداوسیما جدول 6)
بر اساس گزارش سال 1388 سازمان صداوسیما این سازمان از نظر درآمد، 54 درصد وابسته به بودجه دولتی و 46درصد متکی به درآمدهای خود که عمدتا آگهی می باشد است. (گزارش سال 1388 سازمان صداوسیما جدول 3)
پخش پیام های بازرگانی
مجموعا 1137 ساعت از هشت شبکه معاونت سیما در سال 1385 آگهی پخش شده است، که 907 ساعت برابر با 80 درصد این میزان متعلق به 4شبکه پربیننده 1، 2، 3 وتهران بوده است.(گزارش سال 1385 جدول 48)
درصد پخش آگهی در شبکه حدود یک درصد بوده است که با توجه به تراکم پخش آگهی در ساعات پربیننده، میزان آگهی در ساعات پربیننده شبکه های تلویزیونی (18- 24) به مرز ده درصد نزدیک می شود که نرخ بسیار بالایی برای تلویزیون دولتی در جهان می باشد واکثر شبکه های تلویزیونی در جهان که از بودجه دولتی استفاده می کنند از پخش آگهی های بازرگانی در این حجم پرهیز می نمایند.
در سال 1388 این نرخ افزایش یافته ودر شبکه اول سیما حدود 4درصد، شبکه دو، سه ونیم درصد و شبکه سه و پنج نیز حدود 4درصد بوده است. (گزارش سال 1388 سازمان صداوسیما جدول 12)
2-3-6-2- منظر تولید
میزان تولید برنامه سیما طی دودهه گذشته حدود هزار درصد افزایش یافته است و از کمتر از 3هزار ساعت در سال 1370 به بیش از سی هزار ساعت در سال 1388در شش شبکه اصلی رسیده است که با احتساب شبکه های جدید آموزش و قرآن، شبکه‌های استانی و همچنین شبکه های برون مرزی وماهواره ای صداوسیما رشد کمی تولیدات برنامه تلویزیون جمهوری اسلامی به حدود دوهزار درصد ظرف 20 سال بالغ می شود. در حالیکه از نظر نیروی متخصص، کیفیت برنامه سازی و تاثیرگذاری بهیچ وجه رشد محسوسی مشاهده نمی شود.
تامین محتوا
در بخش تامین محتوا، مجموع فیلم های سینمایی و فعلی خریداری شده داخلی 74 عدد و حق پخش فیلم سینمایی خارجی خریداری شده 364 عدد می‌باشد. به عبارت دیگر از مجموع فیلم های خریداری شده، 80 درصد آن خارجی است. (گزارش سال 1388 صداوسیما)
از مجموع حدود 3186 ساعت تولید برنامه کودک ونوجوان حدود 10 درصد ، به برنامه های نمایشی وانیمیشن که دارای محتوای برنامه ریزی شده هستند تعلق دارند و حدود 90درصد برنامه ها، برنامه های رده “ج” برنامه های جنگ که ترکیبی از موسیقی وحرکات فی البداهه مجریان وبازیگران می باشد تشکیل شده وعمدتا فاقد ارزشهای فرهنگی وهنری قابل توجه می باشد. (گزارش سال 1388 سازمان صداوسیما جدول 10)
اتکای بیش از حد برنامه های کودک سیما به موسیقی مهیج وحرکات موزون در حالیست که در بسیاری از کشورهای توسعه یافته نیز برنامه های آموزشی وفرهنگی در برنامه های مخصوص کودک ونوجوان سهم بیشتری از نسبت موجود در برنامه های کودک سیمای جمهوری اسلامی دارند.
سطح برنامه سازی
در مجموع 80هزار ساعت برنامه تولید شده در سیمای جمهوری اسلامی ایران بیش از 95 درصد برنامه ها مربوط به طبقه ج و د یا طبقه برنامه‌های کم هزینه بوده است وحجم برنامه های الف ویژه که مربوط به کارهای تولیدی سنگین نمایشی، برنامه های الف که تولیدات تاریخی و برنامه‌های ب که تولیدات نمایشی می باشد مجموعاً کمتر از 5درصد تولیدات سیما را تشکیل می دهند. (گزارش سال 1388 سازمان صداوسیما جدول 8)
در این میان بودجه نازل برنامه های رده ج و د که هزینه آن عموما کمتر از ده درصد برنامه های رده الف وب می باشد موجب شده است که این برنامه که 95 درصد برنامه های سیما را تشکیل می دهد دارای کیفیتی بسیار نازل باشند و فعالیتهای متعارف حرفه‌ای تلویزیونی نظیر تحقیق، پیش تولید و استفاده از تخصص های ویژه به علت بار مالی آن در این نوع برنامه ها کمتر استفاده گردد.
به‌طور نمونه در حالی که مطابق با گزارش رسمی صداوسیما هزینه تولید هردقیقه از مجموعه مختارنامه برابر با ده میلیون تومان بوده و برای حدود 40 ساعت از این مجموعه بیش از 22میلیارد تومان صرف شده است، هزینه تولید یک برنامه رده ج سیما در همان دوره زمانی حدود 20 هزار تومان بوده است که یک هزارم برنامه رده الف ویژه، یک درصد برنامه رده الف و کمتر از 3 درصد برنامه رده ب می باشد.
تکرار برنامه ها
از میان حدود 78هزار ساعت برنامه پخش شده از ده شبکه سیما 31 درصد آن یعنی حدود یک سوم برنامه‌ها تکراری بوده که درصد میزان برنامه های تکراری در شبکه اول (شبکه ملی) بیش از 50 درصد می باشد. (گزارش سال 1388 سازمان صداوسیما جدول 6)
نکته قابل توجه در این میان، درصد پایین برنامه‌های رده الف و ب که برنامه های پرمخاطب سیما می‌باشد در حجم کل برنامه‌هاست. به نحوی که برنامه های رده ج و د که بیش از 95درصد برنامه های سیما را تشکیل می‌دهد، بسیار کمتر از برنامه های رده الف و ب تکرار می شوند به بیانی دیگر در صورت محاسبه میزان تکراری و جدید بودن برنامه های رده الف و ب، نسبت برنامه های

مطلب مرتبط :   دژهای، ارگ، شهرها، ستبر، بناهای

دسته بندی : علمی