نیمه‌شب بی‌بی‌سی را داد.
برنامه خیلی ساده بود شاه یک گارد محافظ داشت که به او وفادار بودند و تحقیقات ما هم نشان می‌داد که ارتش هم به شاه وفادار است. قرار بود که شاه رئیس گارد سلطنتی را به خانه دکتر مصدق در وسط شهر بفرستد تا او را بازداشت کند. ولی درست شب عملیات یکی از افسرها یا در صحبت با افسر دیگری بی‌احتیاطی می‌کند یا ظاهراً نظرش عوض می‌شود به‌هرحال تیمسار ریاحی که مصدق به ریاست ستاد مشترک ارتش منصوبش کرده بود و مهره شاه نبود در جریان قرار می‌گیرد و به‌سرعت خودش را به خانه مصدق می‌رساند بنابراین وقتی ژنرال نصیری با چند تانک به خانه مصدق می‌رسد می‌بیند که نیروهای ارتش منتظر او هستند. آن‌ها اصلاً نمی‌دانستند که ماجرا از چه قرار است به او اجازه می‌دهند که فرمان شاهنشاهی را به دکتر مصدق ابلاغ کند و بعد هم دستگیرش می‌کنند و برای مصاحبه می‌برندش پیش تیمسار ریاحی و ریاحی می‌گوید که فرمان‌های شاه برای عزل مصدق و جایگزینی سپهبد زاهدی به‌جای او هر دو فاقد اعتبار هستند ژنرال دو روز و نیم در زندان ماند تا اینکه ما پیروز شدیم.
آن روزها من تهران بودم. شب آخر نزدیک سفارت اقامت کردم همین‌که مصدق اعلام کرد که ژنرال زاهدی را دستگیر خواهد کرد ما توانستیم او را فراری بدهیم. رفتیم او را از آپارتمانش بردیم در زیرزمین خانه یکی از بچه‌ها او آنجا ماند تا اینکه وقتش رسید و بیرون آمد و فرماندهی نیروهای ارتش را به‌طرف خانه مصدق بر عهده گرفت.
کلاً پول بسیار ناچیزی خرج شد ما معادل یک‌میلیون دلار پول به ریال داشتیم ولی فقط معادل 70 هزار دلارش را خرج کردیم که به مهره‌های کلیدی داده شد فکر می‌کنم که بیشترش را در زورخانه‌ها خرج کردند به پهلوان‌های زورخانه دادند آن‌ها در راهپیمایی‌ها جلودار بودند.
مأموران کارکشته‌ای داشتیم که خیلی خوب می‌دانستند باید چه‌کار کنند اینکه چطور بازار را برانگیزند و علیه مصدق راهپیمایی خیابانی راه بیندازند و ارتش را به حمایت از راهپیمایی و مخالفت با مصدق ترغیب کنند و در این کار خیلی هم موفق بودند.
سر راه برگشت در لندن توقف کردم تا به سرویس اطلاعاتی بریتانیا گزارش بدهم که آن‌ها گفتند چرچیل خیلی منتظر است شما را ببیند او در بستر بیماری بود من را به محل اقامت او بردند بیشتر از دو ساعت در اتاقش بودم خیلی مشتاق بود بشنود چه اتفاقی افتاده است ملاقات ما بیش از دو ساعت طول کشید.
استخراج اطلاعات گزارش چهارم:
واژگان:
مثبت: افسر بلندپایه، وفادار، گارد محافظ، حمایت، راهپیمایی‌ها، مأموران کارکشته‌؛
منفی: طراح اصلی و فرمانده کودتا، پشت پرده عملیات کودتا، اخراج، تعطیلی سفارت، سلطه، شکاف، فوق‌العاده بدبین، شنود، تشنه به خون، نگران لو رفتن گفتگوهایش، فاقد اعتبار، فراری، مهره‌های کلیدی؛
افراد و نهادها:
مصدق: ریاست ستاد مشترک ارتش، تیمسار ریاحی، خانه مصدق؛
آمریکا: کرمیت روزولت، افسر بلندپایه سی‌آی‌ای، ژنرال شوارتسکوف، آیزن‌هاور، سفارت؛
انگلیس: کارکنان شرکت نفت ایران و انگلیس، سفارت بریتانیا، سرویس اطلاعاتی بریتانیا، بی‌بی‌سی، چرچیل؛
شاه: شاهزاده اشرف خواهر دوقلوی شاه، رئیس گارد سلطنتی، ژنرال نصیری، سپهبد زاهدی، تهران، ژنرال زاهدی، زورخانه‌ها، پهلوان‌های زورخانه، بازار؛
حزب توده: شوروی؛
استناد:
اسنادی که تازه منتشرشده، پخش مصاحبه روزولت پیش از مرگش با بی‌بی‌سی؛
قطب‌بندی:
ارزش‌های منتسب به دکتر مصدق و جبهه ملی:
– مصدق به خون اشرف تشنه بود.
ارزش‌های منتسب به آمریکا:
– قرار بود آیزن‌هاور در میان یک سخنرانی در سانفرانسیسکو پیامی به شاه ایران بدهد
– همین‌که مصدق اعلام کرد که ژنرال زاهدی را دستگیر خواهد کرد ما توانستیم او را فراری بدهیم.
– کلاً پول بسیار ناچیزی خرج شد که به مهره‌های کلیدی داده شد، بیشترش را در زورخانه‌ها خرج کردند به پهلوان‌های زورخانه دادند آنها در راهپیمایی‌ها جلودار بودند
– مأموران کارکشته‌ای داشتیم که خیلی خوب می‌دانستند باید چه‌کار کنند اینکه چطور بازار را برانگیزند و علیه مصدق راهپیمایی خیابانی راه بیندازند.
ارزش‌های منتسب به انگلیس:
– سرویس اطلاعاتی بریتانیا اولین بار با من تماس گرفت.
– سرویس اطلاعاتی بریتانیا با اشرف در سوئیس تماس برقرار کرد.
– چرچیل قرار شد تغییری در برنامه نیمه‌شب بی‌بی‌سی بدهد
– سر راه برگشت در لندن توقف کردم تا به سرویس اطلاعاتی بریتانیا گزارش بدهم.
– چرچیل خیلی منتظر و مشتاق بود بشنود چه اتفاقی افتاده است.
ارزش‌های مشترک منتسب به امریکا و انگلیس:
– انگیزه‌های اصلی این عملیات یکی نفت و دیگری ترس از سلطه شوروی بر ایران بود.
ارزش‌های منتسب به شاه و نیروهای طرفدار سلطنت‌:
– در صورت بروز شکافی مشخص بین شاه و مصدق مردم و ارتش ایران از شاه حمایت خواهند کرد.
– شاه فوق‌العاده نسبت به نیت امریکا و بریتانیا در این کار بدبین بود.
– شاه حتی از درخت‌های باغ هم مطمئن نبود.
– برنامه خیلی ساده بود شاه یک گارد محافظ داشت که به او وفادار بودند، ارتش هم به شاه وفادار بود.
پیش‌فرض:
– بی‌بی‌سی در پخش این مصاحبه اصل بی‌طرف را رعایت می‌کند.
– تغییر نگاه به مصدق به دلیل تغییر حزب حاکم در آمریکا اتفاق افتاده بود.
– موافقت با کودتا در زمان ریاست جمهوری آیزن‌هاور صورت گرفت.
– شاه نسبت به آمریکا و انگلیس مستقل بود و به خاطر شرایط و تحت‌فشار حاضر به همکاری با آنها شد.
– مصدق با خاندان سلطنتی مشکل داشت.
– در راستای بی‌طرف‌نمایی بی‌بی‌سی، این رسانه به دخالت دولت انگلیس و سرویس‌های جاسوسی آن در کودتا اذعان دارد.
– شاه و ارتش به خاطر منافع ایران حاضر به همکاری با نیروهای خارجی شدند.
– هرچند مصاحبه‌شونده به نقش فکری نیروهای انگلیس اشاره دارد اما پیش‌فرض وی این است که تمام عملیات توسط آمریکایی‌ها انجام‌شده است.
– انجام این کودتا برای سیا ساده‌تر از محاسبات انجام‌شده بود، هرچند در خلال انجام آن، اشکال به وجود آمد.
دلالت‌های ضمنی متن:
تداعی:
– دخالت آمریکا و انگلیس در دوره‌های مختلف تاریخی ایران
– دخالت‌های بیجای خانوادهی سلطنتی در مسائل سیاسی ایران در زمان حکومت پهلوی
– کمک آمریکا به سازمان‌دهی و تجهیز ارتش و پلیس ایران
– همچنین این مصاحبه تداعی‌کنندهی دخالت بی‌بی‌سی در جریان کودتای 28 مرداد است که نزد اذهان عمومی مردم ایران پذیرفته‌شده است.
تلقین:
– پایگاه مردمی داشتن کودتا در بین مردم، در صحبت‌های روزولت دیده می‌شود.
– بی‌بی‌سی با آوردن جملاتی نظیر «در اسناد منتشرشده» و «… در آن زمان یک افسر بلندپایهی سی‌آی‌ای و از طراحان اصلی و فرمانده این کودتا بود» و یا «آقای روزولت پیش از مرگش در مصاحبه با بی‌بی‌سی از پشت پردهی عملیات کودتا صحبت کرد» تلاش دارد تا اینگونه به مخاطب خود تلقین کند که این اطلاعات دست ‌اول، ابهامات این واقعهی تاریخی را مرتفع می‌سازد.
– متن تلاش دارد تا پیش‌فرض خود را در مورد نقش بالادستی آمریکا به‌عنوان طراح و مجری و محور کودتا به‌ مخاطب القا کند.
– علی‌رغم همراهی انگلیس در کودتا، گوینده تلاش دارد تا این همراهی را بیشتر یک نقش مشورتی و حاشیه‌ای جلوه دهد. به‌طوری‌ که حتی چرچیل اخبار کودتا را نه از مأموران خود، که از یک مأمور سیا دریافت کند.
اجماع:
– کنشگر متن با آوردن جملاتی نظیر «در اسناد منتشرشده» و «… در آن زمان یک افسر بلندپایهی سی‌آی‌ای و از طراحان اصلی و فرماندهی این کودتا بود» و یا «آقای روزولت پیش از مرگش در مصاحبه با بی‌بی‌سی از پشت پردهی عملیات کودتا صحبت کرد» در تلاش است با این گزارش نزد مخاطب از جایگاه بالایی برخوردار باشد و گویی با پخش این مصاحبه دست به افشاگری بزرگی زده است و از این رهگذر هم اعتبار خود را بالاتر ببرد و هم با توجه به پخش اشارهی روزولت به نقش بی‌بی‌سی در کودتا، بی‌طرفی خود را اثبات کرده، بتواند روایت مطلوب خود را برای مخاطب، موجه جلوه دهد. بهنظر می‌رسد در این برنامهها از تکنیک برجسته‌سازی و تقلیل‌گرایی در جای‌جای گزارش‌ها استفاده ‌شده است. بی‌بی‌سی همچنین با استفاده از سخنان روزولت دربارهی پشتیبانی مردم و ارتش از شاه و هزینه کردن پول‌ها بین پهلوان‌های زورخانه، تلاش دارد تا مخاطب را به این گزاره برساند که اقبال عمومی به شاه در زمان کودتا بسیار زیاد بوده. به‌نظر می‌رسد گفتن این حرف از زبان برنامه‌ریز اصلی و طراح کودتا که خود در جریان اتفاقات کودتا بوده، تأثیر بیشتری خواهد داشت.
گزاره‌های اساسی:
– پخش مصاحبه‌ای از طراح اصلی کودتا پس از 3 دهه از بی‌بی‌سی فارسی برای اولین بار صورت می‌گیرد.
– شاه نسبت به آمریکا و انگلیس بدبین بود.
– چرچیل تلاش کرد تا با تغییر در برنامه بی‌بی‌سی حسن نیت خود را به شاه ثابت کند.
– شاه برای پیشینه خانوادگی روزولت اعتبار زیادی قائل بود.
– کودتا علی‌رغم دشوارهای برنامه‌ریزی نشده برای آمریکایی‌ها به‌راحتی انجام شد.
– مردم و ارتش، طرف شاه بودند.
– آمریکا و سیا طراح و عامل و انجام دهنده کودتا در ایران بودند.
– کودتا در کل هزینه کمی برای سیا داشت.
– پول بین پهلوان‌ها و در روزنامه‌های تهران خرج شد.
– انگلیس نقش حاشیه‌ای و مشورتی را در جریان کودتا داشت.
5-1-1-4- گزارش پنجم: پیامدهای کودتای ۲۸ مرداد
تاریخ: 28/5/1392، ساعت: 22:00، زمان:10:10
مجری: ۶۰ سال پیش در ایران اتفاقی افتاد که آینده این کشور را عوض کرد تحولاتی که کودتای ۲۸ مرداد به راه انداخت سال‌ها بعد به سرنگونی حکومت پهلوی انجامید و رابطه ایران و آمریکا را تیره‌وتار کرد در شب‌های گذشته به جنبه‌های مختلفی از ماجرای ۲۸ مرداد پرداختیم حالا گزارش مجید خیام دار را در مورد پیامدهای آن واقعه ببینیم.
گزارشگر: کودتای۲۸ مرداد یک جابجایی ساده قدرت نبود ایران را دگرگون کرد اثر فوری آن سرنگونی دولت نخست‌وزیر محمد مصدق بود که به شیوه‌ای دموکراتیک انتخاب‌شده بود و قهرمان ملی کردن صنعت نفت ایران شناخته می‌شد به اتهام خیانت محاکمه‌اش کردند او زندانی و درنهایت تبعید شد همچنین تحریم بین‌المللی نفت ایران برداشته شد و این کشور توانست دوباره نفتش را در بازارهای خارجی بفروشد محمدرضا شاه که در جریان کودتا از ایران رفته بود به کشور بازگشت و او هوادارانش واقع ۲۸ مرداد را نه کودتا بلکه رستاخیز ملی نامیدند.
یرواند آبراهامیان، استاد تاریخ ایران در کالج باروک نیویورک: اعتمادبه‌نفس شاه بعد از کودتا خیلی بیشتر شد به‌مرورزمان که درامد نفت هم بیشتر شد اعتمادبه‌نفس او بیشتر و بیشتر شد اما نیت و آرزویش از همان سال 1320 که به سلطنت رسید ای

مطلب مرتبط :   حقوق، سیاست، حقوقی، جنایی، بشر
دسته بندی : علمی