سازمانهای مردم نهاد بیرون می کند.
حیثیت تعاون . مهمترین حیثیت سمن به اصل همکاری، یادگیری و مشارکت در آن مربوط است . رابطه حاکم بر مناسبات درونی سازمان مردم نهاد، یاری یکدیگر در تحقق آرمان واحد است . مشارکت مهمترین قوام سمن است که اساساً پیدایش و ماندگاری آن را رقم می زند. مشارکت در سمن از گونه مشارکت مدنی است ( پاتنام، رابرت، 1384 ) .
جهت گیری غیر انتفاعی . مفهوم غیر دولتی بودن ممکن است این توهم ر ا پیش آورد که چنین سازمانهایی هویتاً به بخش خصوصی تعلق دارند . چهارمین مقوم سازمانهای مردم نهاد تمایز آنها از بخش خصوصی است . سازمانهای خصوصی غالباً به کسب و کار متعلق اند و برخی از آنها فراتر از کسب و کار معطوف به سودآوری ، به حرفه در مفهوم دقیق کلمه می پردازند مانند سازمانهای بهداشتی و درمانی در بخش خصوصی . اما سازمانهای مردم نهاد غالباً اهداف کسب و کارا نه و یا حتی حرفه ای را دنبال نمی کنند. به همین دلیل تعبیر«سازمان های مردم نهاد» دقیق تر از «سازمان غیر دولتی» است.
سمن ها جامعه مدنی نیستند که بعنوان متصل کننده، میانجی و بیان کننده منافع شهروندان از طریق گفتمان و نقد سیستم اجتماعی خدمت کنند .عقاید شهروندان را بیان می کنند و بین دولت و افراد خصوصی قرار می گیرند و لذا بخشی از جامعه مدنی هستند( مقیمی، سید محمد، 1383،ص 10 ). بنابراین سازمان مردم نهاد، بر اساس تعریف از پنج مقوم حاصل می آید که در نمودار (2-1) آمده است .

نمودار 1-2 موًلفه های پنجگانه سازمان های مردم نهاد
( منبع : همان ص 10 )

1-13-2-9-10-1 انواع سازمان های مردم نهاد :
الف .گزارش طبقه بندی ها : سازمانهای مردم نهاد را به طرق متفاوت می توان دسته بندی کرد. یک نوع طبقه بندی می تواند بر حسب زمینه فعالیت آنها باشد . این سازمانها در زمینه های بسیار مختلفی چون فرهنگی، اجتماعی، آموزشی – پژوهشی یا آموزش – فنی و حرفه ای، تفریحی، مذهبی، صنفی، توسعه ای، زیست محیطی، انسان دوستانه، حقوقی و حقوق بشر، اضطراری، خانواده و سلامت، اخلاقیات و ارزشها، منابع انسانی و طبیعی، صلح و امنیت، پناهجویان وضعیت زنان ملل متحد، توانمندسازی اقلیت های قومی _ نژادی _ زبانی و … فعالیت می کنند. همه این فعالیتها، علی رغم تنوع و گوناگونی، از یک خصلت مشترک برخوردارند و آن جهت گیری غیر انتفاعی است. سازمانهای مردم نهاد فعالیتهای بسیار گسترده و متنوعی دارند اما در هیچ زمینه ای به کسب و کار نمی پردازند و اهداف سودگرایانه ندارند.
نوع دیگر طبقه بندی سازمانهای مردم نهاد بر حسب سطح یا منطقه فعالیت آنها است که شامل سطح محلی، ملی و بین المللی می شود . اغلب سازمانهای مردم نهاد در سطح محلی ساختار کوچک و ساده ای دارد و شکل سازمانی پیچیده ای ندارد و اهداف و برنامه های خود را هم برحسب نیازهای محلی تعریف می کند. سازمانهای مردم نهاد که در سطح ملی43 فعالیت می کنند دارای چندین شعبه و دفتر نمایندگی اند که اغلب دفتر مرکزی در پایتخت یا یک شهر بزرگ استقرار دارد و توسط کارمندان نسبتاً زیادی اداره می شود و با شعبات محلی خود در ارتباط هستند . اهداف محلی را با لحاظ اهداف ملی تعریف و تعقیب می نمایند . و به همین دلیل از ساختار سازمانی پیچیدهای برخوردارند.
گاهی نیز NGO های بین المللی چند کشور با هم ادغام شده NGO های بین المللی44 می سازند که در سطح کشورهای مختلفی که می توان در جنبه هایی سنخیت ها و مشابهت هایی در آنها یافت دفاتر نمایندگی و عضو دارند که هدف یا اهداف مشترکی در سطح تمام این کشورها تعقیب می نمایند . در هر صورت طبق تعریف سازمان ملل NGO های بین المللی سازمانهایی هستند که با توافق میان دولتها به وجود نیامده اند( گلشن پژوه، محمود رضا ، 1386، ص 12 ) اینگونهNGO ها اغلب ساختار سازمانی پیچیده می یابند و به شکل بوروکراتیک و دیوان سالاری سازمانهای عظیم دولتی و خصوصی نزدیک می شوند. نوع سطح یک سازمان مردم نهاد در نقش و مسئولیت اخلاقی آن تأثیر ژرفی دارد . سطح و قلمرو جغرافیایی فعالیت سمن با ملاکها و مسئولیتهای اخلاقی آن نسبت معناداری دارد . زیرا ملاک اخلاقی در سازمانهای فراملی وسیعتر از ملاکهای اخلاقی سمن در سطح ملی است، همانگونه که معیارهای اخلاقی در سازمانهای مردم نهاد ملی بسی فراتر از این ملاکها در سمن های محلی است.
طبقه بندی رایج دیگری نیز برای NGO ها بکار می رود که آنها را به دو گروه عملیاتی45 و حمایتی46 تقسیم می کند. سازمانهای عملیاتی هدف اصلی شان تدوین و اجرای پروژه های توسعه است، سازمانهای حمایتی هم هدف اصلی شان دفاع در برابر یک معضل خاص و تأثیرگذاری بر سیاستها و رویه های نهادهای خاص است. هم چنین بر اساس یک تقسیم بندی دیگر بسته به اهداف کوتاه مدت یا بلند مدتی که تعقیب می کنند نیز طبقه بندی می شوند.
بر طبق تقسیم بندی دیگری که دیوید کورتن در کتاب ورود به قرن بیست و یکم ، انجام می دهد آنها را شامل4 بخش می داند بدین ترتیب :
1. سازمانهای داوطلبانه که مأموریتی اجتماعی را با استفاده از تعهدی که به ارزشهای مشترک دارند تعقیب می کنند.
2. پیمانکاران خدمات عمومی که وظیفه دارند بعنوان کسب و کارهای غیر انتفاعی بازارمدار به اهداف عمومی خدمت کنند.
3. سازمانهای مردمی که تجلی بخش منافع اعضاء شان بوده و دارای رهبری پاسخگو به اعضا می باشند و اساساً دارای ویژگی خود اتکایی هستند.
4. سازمانهای غیردولتی حکومتی که بوسیله حکومت ایجاد شده اند و بعنوان ابزار خط مشی های حکومت ایفاء نقش می کنند.( همان صص 26-7 )
این طبقه بندی ها و تقسیمات به هیچ وجه انحصاری نیستند و صرفاً برای فهم بهتر ساختارNGO بکار می روند . بعنوان مثال یک NGO می تواند در زمینه مذهبی، در سطح ملی با پیگیری اهداف کوتاه مدت و بلندمدت صرفاً به شکل حمایتی فعالیت کند.
NGOها با هر نوع فعالیتی به طرق و شیوه های مختلفی کار می کنند.گاهی فقط جنبه مشاوره ای و برنامه ریزی دارند گاهی فعالیتهای آنها جنبه اجرایی می یابد و آنها پروژه هایی را پیاده می کنند و گاهی نیز در هر دو زمینه فعالیت می کنند و در هر حال باید از ارتباطات عمومی قوی برخوردار باشند چرا که هدف اصلی آنها عامه مردم است.
ب. طبقه بندی برحسب جهت گیری سازمانی . آنچه بیان شد ، گزارش دیدگاههای دانشمندان مغرب زمین در تقسیم بندی سمن است. در یک طبقه بندی دقیقتر می توان سازمانهای مردم نهاد ر ا برحسب جهت گیری فعالیت آنها چند قسم دانست:
سازمان ها ی دفاع از حقوق انسانها :
بسیاری از سمن ها در پی دفاع از یک حق یا حقوق انسانها و یا دفع یک محرومیت تأسیس می شوند. این سازمان غالباً به صورت واکنش در قبال تعدی و ستم به وجود می آیند و ماهیت و آرمانی کاملاً اخلاقی دارند . به عنوان مثال، بسیاری از سازمانهای فراملی در برابر جرم های سازمان یافته و جهانی بوجود آمده اند. جمعیت های دفاع از حقوق مصرف کننده ، جمعیت دفاع از فلسطین، سازمان هایی که به مبارزه مستمر با قاچاق آدم، پولشویی، تولید اسلحه کشتار جمعی و … می پردازند . این سازمانها می توانند در سطح محلی، ملی، منطقه ای و جهانی فعالیت کنند.
سازمان های حمایت از محیط زیست :
برخی از سازمانها مانند قسم نخست هویت دفاعی و نجات بخش دارند و به حمایت از ستم بر منابع طبیعی و محیط زیست می پردازند. گروه های سبز و جمعیت هایی که مروج دوستی با طبیعت و دفاع از حیوانات نمونه های بارز چنین سازمانهایی اند . این سازمانها نیز در سطوح مختلف شخصی تا جهانی فعالیت دارند.
سازمان های امدادگر :
بسیاری از سازمانهای مردم نهاد به عنوان گروههای امداد در شرایط بحرانی و حوادث غیرطبیعی سازمان می یابند. حوادث بحران آور مانند زلزله، سیل، جنگ و … آسیب جبران ناپذیر جامعه بشری می آورند و انسانهای در معرض این بحران محتاج یاری رسانی همنوعان هستند . سازمانهای امدادگر برای ارائه چنین خدماتی ارائه می شوند و شامل خدمات درمانی، بهداشتی، امکان، غذا، مراقبت روحی و … می شوند جمعیت های هلال احمر، سازمانهای صلیب سرخ در دو سطح ملی و منطقه ای نمونه های بارز آنهاست.
سازمان های صنفی :
بسیاری از سازمانهای صنفی که هویت مردم نهاد دارند از نقش هدایتی برخوردارند . این سازمانها دارای اعضای خاص صنفی اند و در قبال صاحبان صنف که عضویت می یابند نقش حمایتی و هدایتی دارند . آنان علاوه بر حمایت از اعضا در چارچوب مقررات به رهبری اعضا در جهات مختلف می پردازند ارتقاء سطح دانش، مهارت، توانایی، نگرش ویژه حرفه ای اعضاء فعالیت اصلی چنین سازمان هایی است . در ایران بسیاری از اصناف از چنین سازمانهایی برخوردارند . جامعه مهندسان مشاور ، کانون وکلا، انجمنهای حرفه ای نمونه هایی از سمن های صنفی اند.( همان صص 32-27 )
سازمان های هدایتی:
سازمانهای مردم نهاد ر ا علی رغم زمینه های فعالیتی بسیار متنوع، مانند فرهنگی، صنفی، علمی، … به دو گروه می توان تقسیم کرد . سازمانهایی که در پی رفع محرومیت و برطرف کردن وضعیت ناگوار در عرصه های مختلف اند و سازمانهایی که در پی رهنمون ساختن جامعه از وضعیت خوب به عالی اند. سازمانهایی که درپی ارتقاء سطح رفاه و بهداشت و تعالی فرهنگ معنوی و ترویج ارزشهای انسانی اند.
NGOها معمولاً در عضوگیری محدودیتی قائل نمی شوند. و حتی از افزایش هر چه بیشتر اعضاء استقبال می کنند اما اغلب افراد داوطلبانه به عضویت NGO در می آیند حتی افرادی هم هستند که آن را سازماندهی می کنند. البته همیشه هم اینطور نیست و ممکن است افرادی برای درآمدزایی هم به فعالیت در NGO بپردازند47 جدول 2-1 انواع طبقه بندی سازمان های مردم نهادNGO
ملاک طبقه بندی
گونه های سمن

مطلب مرتبط :   خشونت، سازمان‌های، فعالیت‌های، حکومت، آن‌ها

زمینه فعالیت

فرهنگی، اجتماعی، آموزشی – پژوهشی یا آموزش – فنی و حرفه ای، تفریحی، مذهبی، صنفی، توسعه ای، زیست محیطی، انسان – دوستانه، حقوقی و حقوق بشر، اضطراری، خانواده و سلامت، اخلاقیات و ارزشها، منابع انسانی و طبیعی، صلح و امنیت، پناهجویان وضعیت زنان ملل متحد، توانمندسازی اقلیتهای قومی – نژادی – زبانی

سطح فعالیت

محلی، ملی، بین المللی، عملیاتی و حمایتی

جهت گیری سازمانی

سازمان های داوطلبانه، پیمانکاران خدمات عمومی
سازمان های مردمی ، سازمان های غیر دولتی ،
سازمان های دفاع از حقوق انسانها ، سازمان های
حمایت از محیط زیست، سازمان های امدادگر، سازمان های صنفی ، سازمان های هدایتی
( گلشن پژوه، محمود رضا ، 1386، ص 26 )
نتیجه :
همه فعالیت های سازمان مردم نهاد علی رغم تنوع و گوناگونی از یک خصلت مشترک برخوردارند و آن جهت گیری غیرانتفاعی است . این امر در تأمین

دسته بندی : علمی