سویی، ظهور ابزارهای نوین ارتباطی و افزایش نقش سازمانهای غیردولتی و شرکتهای چندملیتی در تجارت جهانی و تصمیمگیریهای سیاسی و به ویژه گسترش منافع ملی از حالت منطقهای به فرامنطقهای، کشورهای جهان را وادار کرده است که در چنین فضایی از دیپلماسی چندجانبه با بهرهگیری از فنآوری ارتباطات، روابط گستردهتری با سایر کشورها داشته و مذاکرات سیاسی را از حالت تعاملات دوطرفه به معاملات چندجانبه با سایر دولتها و سازمانهای بینالمللی در حوزه های سیاسی، فرهنگی و اقتصادی تبدیل کنند. در چنین فضایی منافع ملی با سایر کشورها گره خورده و التزام کشورها را در ایجاد روابط دیپلماتیک با سایر ملل میافزاید. (سیمبر و قربانی، 1388، ص 143)
امروزه، لازمه دیپلماسی، برقراری ارتباط با رسانههاست. نقش بنیادی بازیگران بینالمللی و اهمیت ارتباطات متقابل بین آنها، از خلال نمایندگیهای رسمی و شبکههای اینترنت به طور قابل توجهی روبه افزایش است. در نتیجه این روند، موضوعات پیچیدهتر، در زمان کمتری به نتیجه میرسند و نسبت به مباحثات پرهزینه و طولانیمدت گذشته، دارای کاربرد و نتیجه بهتری هستند.
در طول قرن بیستم، تلگراف، تلفن، تلکس و فاکس، به تدریج اجازه دادند تا دیپلماتها بتوانند با کشورهای متبوع خود ارتباط برقرار نمایند. اما مهمترین نقش در این زمینه را، ارتباطات ماهوارهای و ارتباطات اینترنتی در اواخر این قرن داشتهاند. دیپلماتها و مقامات گوناگون میتوانند به راحتی از این طریق به شکل مناسبی ارتباط مستمر ایجاد نمایند؛ بنابراین بسیاری از کارهای مربوط به امور اجرایی، حسابداری و امور کنسولی میتواند در مکان واحدی در کشور مبداء انجام شود و فرستاده خارجی صرفاً به جمعآوری اطلاعات و دادهها میپردازد تا به این وسیله کارهای تحلیل و تصمیمگیری انجام شود. این موضوع در حالی است که این شبکه میتواند به سایر وزارتخانهها و ادارات کل دولتی گسترش یابد تا آنان قادر باشند امور خارجی خود را مدیریت کنند. (ویلسون، 2001، ص 49)
تحول عمده دیگر، تاثیر رسانهها بر محیط و سازوکار دیپلماسی است. وسایل ارتباطی میتواند هم مورد استفاده رهبران سیاسی قرار گیرند و هم در مسیرشان مانعتراشی کنند. دایان و کاتز، چند مورد از تاثیر رسانهها بر دیپلماسی را شناسایی نمودهاند که عبارتند از:
الف) کمرنگ شدن نقش سفراء،
ب) شکست بنبستهای دیپلماتیک و ایجاد شرایط مطلوب برای برگزاری مذاکرات،
ج) فراهم نمودن شرایط مطلوب برای امضای موافقتنامهها.
نقش رسانهها در ارائه سریع اطلاعات به کمک ماهوارهها و ادای وظیفه به عنوان یک مذاکرهکننده، به وضوح در بحرانهای مختلف مشهود است. بعضی اوقات چهرههای تلویزیونی و مطبوعاتی میتوانند زمینهساز ملاقات رهبران خارجی باشند؛ برای مثال، قرار دیدار انور سادات از بیتالمقدس زمانی صورت گرفت که والتر کرونکیت، از کمپانی خبرپراکنی ملی NBC، ارتباط میان سادات و بگین را از طریق ماهواره برقرار نمود. (گیلبوآ، 1388، ص 35)
گرچه در این میان، تعدادی از اندیشمندان و فعالان حوزه دیپلماسی، هنوز هم بر اجرا و پیشبرد دیپلماسی به همان شیوه های قدیمی تاکید دارند و به ویژه تحولات تکنولوژیک در این عرصه را نه تنها باعث ایجاد آشفتگی و بیثابتی بیشتر میدانند بلکه همچنان، دیپلماسی را عرصه نقشآفرینی بلامنازع بازیگران دولتی میدانند. یکی از مدیران ارشد وزارت خارجه آمریکا، به موضوع مهم «فرهنگ دیپلماسی» در سال 2015 پرداخته و آن را پیچیدهتر، بیثباتتر و خطرناکتر و حتی کمتر قابل پیشبینی نسبت به سالهای رو به افول جنگ سرد مییابد. وی تاکید میکند که هرچند امروزه، اینترنت، سازمانهای غیردولتی و وال استریت، تربیتکنندگان بازیگران جدید با جهتگیریها و افکار خاص و در فضای پیچیده بینالمللی به شمار میآیند، اما آنها هنوز هم نمیتوانند از طرف حکومتها و یا حتی ماهیتهایی که مایلند به عنوان حکومتهای مستقل یا خودمختار به رسمیت شناخته شوند، سخن بگویند. این وظیفه تا آینده دور همچنان در انحصار مامورین و دیپلماتهای آموزشدیده و مجرب هر دولت خواهد بود. (خلیلزاده، 1389، ص 10)
گسترش روزافزون تکنولوژیهای ارتباطات الکترونیک نظیر شبکههای ماهوارهای، اینترنتی و تاثیر آن بر روی بسیاری از شئون اجتماعی، فرهنگی، سیاسی و اقتصادی، جامعه جدید را چنان دستخوش تغییرات اساسی نموده است که برخی صاحب نظران، از جمله «جوزف نای»، شبکههای اینترنتی را، بعد جدید قدرت در قرن 21 دانستهاند.
رسانه‌ها همواره نقش بسیار مهمی در پیشبرد سیاست خارجی کشورها داشته‌اند، اما با پیشرفتهای شگرف در این حوزه و به وجود آمدن رسانه‌های نوین، این نقش بسیار پررنگتر شده است. رسانه‌های‌ بین‌المللی‌ نخست با تأثیر بر افکار عمومی‌ و سپس‌ از این‌ طریق،‌ بر فرآیند تصمیم‌گیری‌ در سیاست‌ خارجی ‌تأثیر می‌گذارند. رسانه‌های‌ بین‌المللی، مهمترین‌ ابزار سیاست‌ خارجی‌ هر کشور هستند. بدون‌ ابزار رسانه‌ای‌ و ارتباطی‌ مؤثر برای‌ اقناع‌ افکار عمومی‌ و توجیه‌ سیاست‌ خارجی‌ در سطوح‌ جهانی‌، هیچ‌ کشوری‌ نمی‌تواند در صحنه بین‌المللی‌، منافع‌ و اهداف‌ ملی‌اش‌ را دنبال‌ کند، سیاست‌ خارجی‌اش‌ را پیش‌ ببرد و جایگاهش‌ را در نظام‌ بین‌المللی‌ ارتقا دهد؛ بنابراین‌، هر کشوری‌ چنانچه ‌بخواهد سیاست‌های‌ خارجی‌ یا اهداف‌ ملی‌اش‌ را در خارج‌ از مرزها به‌ شکل‌ منطقی‌ پیگیری‌ نماید، بناچار باید پیشتر، زمینه‌‌های مقدماتی‌، روانی‌ و فکری‌ برای اجرای این‌ سیاست‌ها را فراهم‌ کند. کشورهای‌ قدرتمند، نفوذ خود را مدیون ‌رسانه‌های‌ بین‌المللی‌ هستند که‌ در پوشش‌ اطلاع‌رسانی‌ و تنویر افکار عمومی‌، به تأمین‌ منافع‌ کشور و پیشبرد سیاست‌ خارجی‌ می‌پردازند. این‌ رسانه‌ها در شناخت‌ فرصت‌ها و زمینه‌های‌ تحقق‌ سیاست‌ خارجی‌ نیز به‌ کارگزاران ‌خارجی‌ کشورها کمک‌ می‌کنند. در دوره جدید، نه‌ تنها سیاست‌ خارجی‌ به‌ عنوان‌ یکی‌ از بخش‌های‌ مهم‌ در محتوای‌ رسانه‌ها خود را نشان‌ داده‌ است‌، بلکه‌ فراتر از آن،‌ روابطی‌ تعاملی‌ میان‌ رسانه‌ها و سیاست‌ خارجی‌ برقرار شده‌ است‌.

مطلب مرتبط :   حقوق، قربانیان، کیفری، تعقیب، عدالت

3-10 نقش رسانههای نوین در فعالیتهای دیپلماتیک
در نتیجه تحولات عرصه ارتباطات، دیپلماسی بین کشورها نیز نسبت به گذشته کاملاً تغییر کرده است. پیش از بروز چنین تحولاتی، روابط دیپلماتیک فقط بین دولتها و حاکمیتها در جریان بود و شهروندان و افراد عادی در محاسبات آن منظور نمیگردیدند. اما امروزه نه تنها دولتها و سازمانهای بینالمللی، بلکه افکار عمومی و شهروندان عادی نیز در محاسبات سیاست خارجی و روابط دیپلماتیک لحاظ میشوند. به بیان دیگر، هم اینک تکنولوژیهای نوین اطلاعاتی و ارتباطی، گستره  دیپلماسی و سیاست خارجی را به تحریریه روزنامهها، شبکههای اینترنتی، تلویزیونها و رادیوهای جهانی کشاندهاند. این همان عاملی است که در عصر جامع اطلاعاتی، روابط متقابل دیپلماتها و رسانهها را الزامی ساخته است. فضایی که پیشبرد سیاست خارجی و دیپلماسی، بیش از پیش به میزان استفاده موثر از رسانهها وابسته شده است.
در ادبیات سیاسی، واژه دیپلماسی یا دیپلماتیک به فعالیت بین کشورها گفته میشود که در عرصه بینالملل، این روابط دارای اهدافی از جمله بهبود روابط سیاسی، هم پیمانی له یا علیه کشورهای دیگر، بستن قراردادهای اقتصادی، فرهنگی، نظامی و… است. اما در سالهای اخیر و با گسترده شدن فضای رسانهها از جمله شبکههای اینترنت و ماهواره، کشورهای توسعهیافته به ویژه آمریکا، سعی می‌کنند به منظور مشارکت دادن بیشتر مردم جهان در گفتوگو‌ها و دریافت بازخوردها، به کمک تکنولوژی‌های ارتباطی وب 2 و رسانه‌های نوین ارتباطی مانند سکندلایف291، فیسبوک292، یوتیوب293 و مای اسپیس294، اهداف خود را در عرصه دیپلماسی عمومی پیادهسازی کند. رسانه‌های جدید با ایجاد امکان تعامل متقابل، امکانی که 10 یا 15 سال گذشته قابل تصور نبوده است، فرآیندهای دیپلماسی به ویژه دیپلماسی عمومی را در کشورهای هدف، سامان می‌دهند.
دیپلماسی نوین، به دلیل گسترش وسایل ارتباطی، حمل و نقل و … به گونهای است که به مرزهای یک کشور محدود نمیشود و بیانات و عملکردهای دیپلماتها میتواند در سراسر دنیا انعکاس یابد و در نتیجه، بازتاب مثبت یا منفی پیدا کند که اگر مثبت باشد، میتواند باعث ارتقای منافع ملی کشوری شود و در نتیجه قدرت آن را نیز افزایش دهد؛ به عبارت دیگر، خصوصی بودن روابط دیپلماتیک به شدت به وسیله رسانهها مورد حمله قرار گرفته است. دیپلماتهای امروز باید با کاربرد فنآوریهای اطلاعاتی آشنا باشند و بدانند که چگونه فعالیتهای خود را از طریق ارائه آگاهیهای عمومی، انجام مصاحبهها و تشکیل کنفرانسهای رسانهای به مخاطبان منعکس نمایند. به طور کلی آنان باید بدانند چگونه باید از رسانهها برای دسترسی به اهداف دیپلماتیک استفادهکنند. دیپلماتها باید نحوه مقابله با دشمنی رسانهها را بدانند و به شکل ماهرانهای، آنها را به طرفداری و حتی همدردی سوق دهند. امروزه دیپلماتها، باید بستهای از محصولات قابل تصور از وبلاگها گرفته تا یوتیوب را فراهم کنند که بتوانند بهطور قابل توجهی منابع اطلاعاتی خود را افزایش دهند و بهعنوان وسایلی برای گفتگو راجع به زندگی و سیاست در نقاط مختلف دنیا از آنها استفاده کنند. (آبرامسون، 2003، ص 15)
یکی از مدیران ارشد وزارت خارجه آمریکا معتقد است پایگاههای اطلاعاتی بینالمللی، مدیریت دانشها و آگاهیها، همدستی به موقع جهان از طریق آی تی و اینترنت، کاربرد سیستمهای مدیریت پرسنلی و مالی بدون کاغذ،295 یادگیری از راه دور و کنفرانسهای مجازی از طریق وب، از عوامل مؤثر در دیپلماسی امروز است. وی علاوه بر اینها، معتقد است نسل جدیدی که جذب دستگاه دیپلماسی میشود، کاربردهای زیر را در آی تی، نه در موارد استثناء، بلکه به صورت استانداردهای کاری مورد استفاده قرار خواهد داد: مدیریت آگاهی، مدیریت دیتابیس، گزارشدهی چندرسانهای، ویدیو کنفرانسهای چندجانبه و همکاریهای جهانی از طریق اینترنت، جی ای اس، جی پی اس، ترجمه زبانهای مختلف و استفاده از سیستمهای صوتی با تصاویر سه بعدی پیشرفته و کاملاً زنده. (خلیلزاده، 1389، ص 9)
همه این موارد نشان دهنده وابستگی متقابل و فزاینده در دنیاست. هم اکنون مسائلی که یک قسمت جمعیت دنیا را تحتتاثیر قرار میدهد، قابلیت تسری به همه دنیا را داراست. روند جهانیشدن، تقویتکننده «روند یکیشدن» در دنیاست، دنیایی که در عین حال، در واگرایی و بومیگرایی و شکاف فزاینده بین فقرا و ثروتمندان به سر میبرد. همه این تحولات، چالشهای جدیدی را برای دیپلماسی در سطح جهانی میآفریند. حفظ صلح مثبت و ایجاد امنیت جامع، ارتقا وضعیت حقوق بشر، همکاری اقتصادی و

مطلب مرتبط :   کلاهبرداری، کلاهبردار، تسلیم، متقلبانه، اضرار

دسته بندی : علمی