یکی از آسیبهاست. (غفاری، 1391، ص 41)
ضعفهای فنی و سختافزاری، در کنار عدم تسلط بر زبان رسانهای و مخاطبان خارجی و نیازها و ظرفیتهای آنها، باعث میشود صدای ایران در جهان شنیده نشود و درمقابل، تبلیغات منفی دیگران علیه آن پررنگ و باورپذیر به نظر برسد و مانع ارائه چهره منطقی و واقعی شود. در ایران تمرکز فعالیتهای رسانهای در سازمان صدا و سیماست که خود دارای حجم عظیمی از شرح وظایف است و به همین دلیل به سختی میتواند نیروی خود را بر طرح و برنامههایی موثر برای مخاطبان خارجی متمرکز کند و به طور تخصصی به فعالیت بپردازد. (همان، ص 41)
پویایی و آزادی عمل در اینترنت، دو ویژگی برتر این ابررسانه نسبت به رسانههای پیشین است. در روزگار کنونی، اینترنت، نسبت به دیگر وسایل ارتباط جمعی از برتریهایی ویژه، برخوردار است که بیشتر از عمق و دامنه نفوذ بر افکار عمومی سرچشمه میگیرد. اینترنت مرز نمیشناسد و به راحتی میتواند مرزها را پشت سر گذاشته و به درون کشورها نفوذ کند. این وسیله هم میتواند وسیلهای برای نزدیکی ملتها و عاملی برای مبادله برنامههای فرهنگی، و هم وسیلهای برای تهاجم و تخریب افکار ملتهای دیگر باشد. در این راستا، ایجاد پایگاههای اطلاعاتی قوی و معتبر از ایران به زبان فارسی و دیگر زبانهای زنده دنیا، به ویژه انگلیسی میتواند در ارائه چهرهای مطلوب از ایران موثر باشد. با توجه به اهمیت و کارکرد شبکههای ماهوارهای در شکلدهی افکار عمومی در داخل و خارج از کشور، و نظر به دستآوردها و آسیبهای ما در این بخش، ضروری است که جمهوری اسلامی ایران برنامه منسجم و مطلوب در این حوزه داشته باشد تا بتواند از ظرفیتهای موجود در جهت تحقق منافع ملی و دستیابی به اهداف ملی استفاده کند؛ چرا که ماهواره و اینترنت همچون شمشیر دولبهای است که اگر به صورت دقیق به آن توجه نشود، مضرات استفاده از آن بیش از منافع احتمالی آن خواهد بود. (سنایی، 1391، ص99)

بخش دوم
دیپلماسی شهروندی

2 – 1 مقدمه
دیپلماسی شهروندی به مفهومی اطلاق میشود که در آن، افراد به عنوان نمایندگان غیررسمی کشور خودشان در زمینه روابط خارجی ایفای نقش میکنند. در دیپلماسی شهروندی، شهروندان از حق برقراری ارتباط با شهروندان جوامع دیگر برخوردار هستند تا بتوانند به دیدگاههای مشترک برسند و یا تاثیرات نامطلوب ناشی از سیاستهای خارجی نادرست برخی دولتها را از بین ببرند. بر همین اساس، دیپلماسی شهروندی، گاهی هماهنگ با دیپلماسی رسمی دولتها و مکمل آن به شمار میرود و گاهی نیز در تقابل با آن قرار میگیرد. ایده دیپلماسی شهروندی، ایده جدیدی نیست و دهها سال است که گروه‌ها و سازمانهای مختلف، جهت آشنایی بیشتر مردم کشورهای مختلف، به ویژه مردم کشورهایی که درگیر اختلاف هستند، راه حل دیپلماسی شهروندی را برگزیدهاند.  

2 – 2 تاریخچه دیپلماسی شهروندی
عبارت دیپلماسی شهروندی برای اولین بار توسط «دیوید هافمن»79در مقالهای که برای بررسی فعالیتهای دکتر فولر در فصلنامه «کو-ایولوشن»80در سال 1981 به چاپ رسید، به کار رفت. (برگرفته از سایت ویکیپدیا، 2012)81 «رابرت فولر»82، فیزیکدان، یکی از پیشگامان دیپلماسی شهروندی به شمار میرود که در دهه 70 و 80 میلادی برای کاستن از تنشهای جنگ سرد، سفرهای متعددی به اتحاد جماهیر شوروی داشته است. پس از سقوط اتحاد جماهیر شوروی، دکتر فولر این کار را در سایر مناطق بحرانی جهان ادامه داد و برای برقراری صلح در جهان، ایده مبارزه با «رنکیسم»83را مطرح کرد. (همان، 2012)
اما مفهوم دیپلماسی شهروندی را باید در ایده برنامهای به نام «مشارکت مردم با مردم»84و در سالها قبل جستجو نمود. در 11 سپتامبر 1956، به درخواست ژنرال «دوایت آیزنهاور»85، کنفرانسی با نام مشارکت مردم با مردم در واشنگتن برگزار شد. در این کنفرانس از افرادی که به شکلهای مختلف در جامعه آمریکا دارای نقش برجستهای بودند، دعوت به عمل آمد. همزمان با برگزاری کنفرانس، سخنرانیها، جلسات و کارگاههای مختلف نیز برای سازماندهی برنامه مشارکت مردم با مردم به اجرا درآمد. آیزنهاور بر این عقیده بود که ارتباط میان مردم آمریکا با مردم کشورهای دیگر، تصویر ایالات متحده را در خارج از کشور بهبود میبخشد و هنگامی که روابط بینالمللی پرتنش و تیره و تار باشد، زمینه را برای برقراری صلح فراهم میکند. (برگرفته از وبسایت مرکز دیپلماسی شهروندی، 2012)86
سخنرانی افتتاحیه کنفرانس، توسط خود رئیس جمهور ایراد شد که در آن بر ضرورت فعالیت مردم آمریکا در سیاست خارجی کشورشان تاکید کرد. برای انجام چنینکاری، آیزنهاور از شهروندان آمریکایی تقاضا نمود که به مردم کشورهای دیگر دسترسی یافته و راجع به سیاستها، مقاصد و اهداف ایالات متحده گفتگو نمایند. وی در آنزمان پیشبینی کرده بود که انجام این کار توسط مردم آمریکا، تبلیغات دشمنان علیه ایالات متحده را خنثی نموده و روابط میان آمریکا و سایر دولتها را بهتر خواهد کرد. آیزنهاور در سخنرانی افتتاحیه اظهار داشت: «من راجع به تبادل اساتید، دانشجویان، و مدیران و ارائه کمکهای فنی و نیز راجع به سفرهای معمولی به خارج از کشور صحبت میکنم. من راجع به پزشکانی صحبت میکنم که در مبارزه با بیماریها تلاش میکنند، راجع به اتحادیههای کارگری که به مردم نشان میدهند چگونه باید کار کرد، چه چیزی باید بدست آورد، چگونه باید پول بدست آورد و آن را به خانه برد». (همان، 2012)
این سخنرانی، پایه و مبنایی را برای برنامه مشارکت مردم با مردم پایهریزی کرد و به مردم آمریکا نشان داد که چگونه میتوانند در سیاست خارجی ایالات متحده سهیم باشند. این کنفرانس، سازماندهی موفقی برای دیپلماسی شهروندی فراهم کرد که امروزه، هنوز هم مورد استفاده واقع میشود و کارایی لازم را دارد و هزاران نفر از مردم داخل و خارج از آمریکا را تحتتاثیر خود قرار میدهد. برنامه مشارکت مردم با مردم، پاسخی بود به یک نیاز: نیاز به سیاست خارجی ضد سلطهجویی و تجاوزگری، که به دولت اجازه میداد از منابع غیرنظامی، برای بهبود روابط خارجی بهره جوید. ایده اصلی این برنامه به «آبوت واشبرن»87، معاون مدیرکل آژانس اطلاعاتی آمریکا، در سالهای 1953 تا 1961 مربوط میشود. او ایده خود را در یادبود «تئودور استرایبرت»88، رئیس آژانس اطلاعات ایالات متحده، طرحریزی کرد و بر اساس هدف رئیس جمهور برای ایجاد جریان آزادتر انتقال ایدهها و کالاها توسط مردم، طرح خود را با عنوان «نگاه جدید» بنا نهاد تا مردم کشورهای دیگر درک و شناخت بهتری از ایالات متحده بدست آورند. (همان، 2012)
واشبرن در همین ارتباط پیشنهاد نمود گروهی از محققان برای تهیه برنامههای آموزشی به کار گرفته شوند، یک فیلم هالیوودی برای نمایش فداکاریهای آمریکا در ایجاد صلح ساخته شود و کمیتهای برای برقراری ارتباط با صنایع، اتحادیههای کارگری و سایر گروهها در خارج از کشور تاسیس گردد. همچنین تورهای فرهنگی در سراسر آمریکا برای جلب نظر صاحبان صنایع و مدیران شرکتها در پیوستن به دولت، برای عرضه اقتصاد نوین آمریکا به سایر کشورها نیز دایر شود. این ایده، همراه با برنامه جدید رئیس جمهور برای افزایش درک بینالمللی، به چهارچوبی تبدیل شد که در آن، برنامه مشارکت مردم با مردم سرانجام ایجاد شد. طرح دیگری نیز از جمله، «خواهرخواندگی شهرها»89 (همان، 2012)

مطلب مرتبط :   فرهنگ، تئاتر، هنر، ترجمه، سپهر

2 – 2 – 1 شهرهای خواهرخوانده
شهرهای تاریخی جهان به واسطه زمینههای تاریخی-فرهنگی مشترکی که دارند، دست به ایجاد یک رابطه غیرمتمرکز از طریق انعقاد قراردادی موسوم به خواهرخواندگی میزنند و سعی میکنند با اعزام گروههای کارشناسی از تجربیات یکدیگر در حفظ و حراست از داشتههای کهن خود بهره برند. این زمینه ارتباطی شامل تبادلات فرهنگی، هنری، آموزشی، اعزام گروههای کارشناسی و همکاری اتاقهای بازرگانی و دانشگاههاست. (برگرفته از سایت شبکه خبری شهر الکترونیک)90
اما یکی از عوامل گسترش ارتباط خواهرخواندگی گاه به شهر خواهرخوانده و تمایل یا توان و ظرفیت او برای ارتباط بستگی دارد.
از فواید دیگر خواهرخواندگی، به موارد زیر میتوان اشاره کرد:
* حرکت در مسیر دو رخداد مهم جهانی: «شهری شدن جهان» و «ظهور شهرهای جهانی»
* تکیه بر مشارکت آگاهانه شهروندان و به ویژه تشکلهای غیردولتی و داوطلب
* حرکت در مسیر تحقق سیاست تمرکززدایی و ایجاد دموکراسی در مدیریت واحد شهری
* آموزش مستمر و جریان دانایی و به هنگام بودن پیکر مدیریت شهری به دانش و درک جدید و بکارگیری دستاوردهای نوین جهان
* ایجاد فرصتهای سرمایهگذاری برای سرمایهگذاران داخلی و بهرهگیری از ظرفیتهای سرمایهگذاران خارجی در راستای رشد و شکوفایی شهر
* ایجاد فرصتهای گردشگری و تعاملات فرهنگی در راستای معرفی همهجانبه شهر در عرصه بین المللی. (همان، 2012)
خواهرخواندگی در واقع قراردادی است بین سران مملکتی یا مسئولین اجرایی دو شهر، که برای ایجاد همبستگی و اتحاد فرهنگی بیشتر بسته میشود. معمولا این قرارداد بین شهرهایی بسته میشود که دارای منافع، خصوصیات و وجوه مشترک مانند سابقه تاریخی، شهرهای دانشگاهی، شهرهای گردشگری و امثال آن هستند و در قالب این تفاهمنامه درصدد تعمیق روابط میان خود میباشند. شهرهای متعددی در جهان وجود دارند که خواهرخوانده یکدیگرند، تهران قبل از انقلاب با شهرهای لسآنجلس و سئول به عنوان خواهرخوانده شناخته میشد. پس از پیروزی انقلاب، برای نخستین بار در سال 1373، تهران با بیشکک، پایتخت قرقیزستان خواهرخوانده اعلام شد. در حال حاضر، تهران با یازده شهر دنیا از جمله، هاوانا، مسکو، مینسک، کاراکاس، سئول، پورتوریا، پکن، استانبول، صنعا، کویت، خارطوم، برازیلیا و دوشنبه خواهرخوانده میباشد. (برگرفته از سایت اطلس تهران)91
خواهرخواندگی از ادبیات اروپا وارد دیگر کشورها شده و برای نخستین بار در سال ۱۹۲۰، بعد از جنگ جهانی اول، این قرارداد بین یکی از شهرهای انگلیس و شهری در فرانسه منعقد شد و تا سال ۱۹۸۶ ادامه داشت. هدف از این قرارداد، پیوند و اتحاد بین شهروندان دو شهری است که دارای منافع مشترک هستند. مفاد این قراردادها موضوعات فرهنگی، اقتصادی و بازرگانی و اخیرا ورزشی را شامل می‌شود. در ادبیات اروپایی به خواهرخواندگی، شهرهای «دوقلو» یا «همسان» هم گفته می‌شود؛ اما در کشورهای آسیایی و آمریکایی، اصطلاح خواهرخواندگی رواج بیشتری دارد. علت بکارگیری واژه خواهرخواندگی به این دلیل است که در بیشتر زبانهای دنیا، واژه شهر، مونث است. معمولا دو شهر برای خواهرخواندگی باید دارای تشابهاتی باشند؛ مثلا دو شهر تاریخی، دو شهر علمی یا دانشگاهی و یا دو بندر و یا حتی دو سمبل مشترک داشته باشند که انگیزه عقد قرارداد

مطلب مرتبط :   مجاهدین، نظامی، ترور، جنگ، تروریستی

دسته بندی : علمی