تهران در گذشته‌های دور بر خلاف تهران کنونی فرشی بود سبزفام از باغ‌ها و بستان‌های نفوذ‌ناپذیر که مأوای ساکنان غریبش در میان آن‌ها قرار داشت بنابراین تهران بی‌گذشته نیست. آثاری که در قلب تهران قدیم بر وجود ساکنان نخستین آن در اعصار ما قبل تاریخ شهادت دهند، به فرض وجود، بر اثر توسعه شهر از میان رفته است. متأسفانه وقتی تصادفی نشانه‌هایی از وجود این آثار پیدا شد به دلیل عدم آگاهی نسبت به اهمیت آنها و نگرانی از کند شدن روند شهرسازی از میان رفت. با وجود این می توان گفت که زمین‌های واقع در بین کوه توچال در شمال تهران و چشمه علی در ری باستان در اعصار ماقبل تاریخ مسکونی بوده است. این سخن به دلایل باستان شناختی و شواهد توپوگرافیکی و اقلیمی متکی است. کشفیات انجام شده در چشمه علی، دروس و به ویژه قیطریه، واقع در شمال تهران قدیم، از وجود گروه‌هایی در این منطقه حکایت می‌کنند. اولین گروه‌هایی که در قیطریه زندگی می‌کردند. شبیه کسانی بودند که حدود هشت هزار سال پیش در چشمه علی به سر می‌بردند. بعد از آنها، اقوام دیگری آمدند و همین منطقه و منطقه مجاور را در دروس اشغال کردند. این گروه آریایی بودند و از پایان هزاره دوم قبل از میلاد مسیح به این منطقه کوچ کردند. بنابراین نخستین گروه، حدود هشت هزار سال پیش، بر تپه‌ای واقع در کنار چشمه‌ای دایمی زندگی می کردند که در دوران اسلام ،به نام اولین امام شیعه، چشمه علی نام گرفت . تقریباً در همین دوران گروه دیگری در طول همین رشته زمین‌های قابل کشت که در پای البرز بین کویر و کوه واقع شده، اسکان یافتند. البته، استقرار در شهرری به مراتب بیش از دیگر مکان‌ها و به گونه‌ای پایدار توسعه یافت. زیرا این شهر از موقعیت استراتژیکی خاصی برخوردار است. نحوه قرار گرفتن کوه‌ها و کویر، وجود آب و نیز پهنه گسترده‌ای از زمین‌های حاصلخیز موجب پیدایش شهر شدند و سرنوشت آن و سرنوشت فرزند آن؛ یعنی تهران آبی را رقم زدند. با وجود این هنوز نمی‌دانیم که هسته این شهر چه وقت به وجود آمد و از چه دروانی تهران نام گرفت. در هیچ یک از منابع ،دوره قبل از اسلام، ذکری از تهران نشده است. چنین می‌نماید که این نام برای نخستین بار در نسبت محمدبن خماد ابوعبداله حافظ تهرانی رازی که محدث بوده پدیدار شده است. خطیب بغدادی متوفی به سال ۴۶۳ ه.ق، به این شخص به عنوان نخستین تهرانی مشهور استناد کرده است. تأثیر این نسبت در قرن سوم قمری، می رساند که هسته اولیه شهر حاضر و نام آن دست کم از آغاز دوران اسلامی وجود داشته است. بنابراین، این امکان وجود دارد که هسته اصلی شهر و همچنین نام آن به دوران‌های بسیار قبل از اسلام برسد؛ به زمانی که بر ما معلوم نیست. اگر محمد حافظ تهرانی رازی نخستین تهرانی شناخته شده است. نخستین محصولی که در گفتگو درباره پایتخت آتی ایران به آن اشاره شده است آثار یاقوت حموی به سال ۶۱۷ ه.ق، زکریای قزوینی به سال ۶۷۴ ه.ق، که این آثار مرغوب را آثار تهران دانسته و از آن تعریف کرده‌اند. قوت به استناد یکی از ساکنان ری که مردی مورد اعتماد بوده تهران را اینگونه توصیف نموده است. تهران قریه‌ای در فاصله یک فرسخی ری و متشکل از دوازده محله می‌باشد که خانه‌های آن در زیرزمین و در میان باغ‌های میوه و سبزی کاری محصور و تو در تو ساخته شده است. “کربوتر” جهانگرد انگلیسی نیز به سال ۱۸۱۸م، می نویسد: « در داخل شهر و به فاصله ۲۰۰ تا ۳۰۰‌ یاردی دروازه قزوین فضای وسیعی وجود دارد که در سطح آن چاه‌هایی به چشم می‌خورد که به خانه‌های زیرزمینی منتهی می‌شود.» این خانه‌های مسکونی که در میان مزارع در زمین‌های آبیاری شده حفر می‌شدند. بدون تردید مرطوب بودند و این یکی از دلایل ابتلای مردم تهران به انواع تب‌ها بوده است از طریق نوشته‌های کلاوبخو سفیر پادشاه کاستیل و لئون (اسپانیا) در دربار تیمور لنگ می‌دانیم که در تهران دست کم خانه‌هایی بوده که بخشی از آن در سطح زمین بوده است و اقامتگاهی وجود داشته که وقتی شاه از تهران می‌گذشته در آن اقامت می‌کرده است. شهرسازی خاص تهران که از آرایش باغ‌های محصور و ترتیب خانه‌های زیرزمینی یا دهلیزهای متعدد ناشی می‌شده است، علت اصلی به حصار بودن شهر را در آن زمان به دست می‌دهد. اگر می‌بینیم که این قرارگاه انسانی قرن‌ها و تا سال ۹۶۱ ه.ق، که شاه طهماسب نخستین حصار و بازار آن را ساخت. بی‌برج و بارو بوده، به این سبب است که نیازی به آن نداشته زیرا تسخیر ناپذیر بوده است. امنیت خانه‌های زیرزمینی و نفوذ ناپذیر بودن باغ‌های محصور در دل تهرانی‌ها اطمینانی به وجود می‌آورد که به آنها امکان می‌داد اغلب بر ضد حکام سر به شورش بردارند. حکام هم که کاری از دستشان ساخته نبود با آنها مدارا می‌کردند و به تفاهم می‌رسیدند و چون ضمانت اجرایی وجود نداشت تهرانی‌ها از پرداخت هرگونه مالیاتی عملاً سرباز می‌زدند. ساکنان دوازده محله تهران هم بیشتر با یکدیگر منازعه داشتند. پس تعجبی نداشت که هر محله شیخ خود را داشت و حتی اگر شیوخ دوازده محله و حاکم در مورد پرداخت مبلغی به عنوان مالیات به توافق می‌رسیدند. بازهم تهرانی‌ها با اموالی که خودشان قیمت آنها را تعیین می‌کردند و همیشه بیش از میزان واقعی بود، مالیات خود را می‌پرداختند. تغییر تدریجی شیوه خانه‌سازی و ایجاد خانه‌هایی در روی زمین که به حمایت و مراقبت قدرت حاکم نیاز داشت باعث شد به هنگام حمله مغول سال ۶۱۷ ه. ق، به شهرری و اضمحلال آن طی دوران ایلخانان و تیموریان که با سرکوب قیام ورامین در قرن ششم قمری بود. جمعیت روز افزونی که دارای ذوق و سلیقه بومیان غارنشین نبودند را پذیرا شود. در کاوش‌های باستان‌شناسی نشان می‌دهد که تهران در دوره‌های قبل از اسلام ، از مناطق مذهبی و پیرو آیین زرتشت بوده است. آنان مانند اهالی مازندران، دامغان، قم و کاشان پیش از به قدرت رسیدن صفویان به مذهب شیعه گرویدند که البته قبل از تشیع، مانند اهالی ری بخشی پیرو مذهب شافعی و برخی پیرو مذهب حنفی بوده‌اند. قدیمی‌ترین آثار اسلامی شهر تهران که به قرن نهم ه.ق، تعلق دارد متعلق به مذهب شیعه است. در هر حال، می‌توان گفت که در سال ۷۴۰ ه.ق، اهالی تهران تماماً شیعه مذهب شده بودند.برای اطلاعات بیشتر به سایت Tehran.ir مراجعه فرمایید.

مطلب مرتبط :   قتل، آلت، «…، «قصد،

 

وضعیت توپوگرافی استان تهران

استان تهران در دامنه جنوبی بخش مرکزی رشته کوه‌های البرز قرار دارد. این استان از ارتفاعات بلند، زمین‌های مرتفع و زمین‌های نسبتاً پست و کم‌ارتفاع تشکیل شده است.

استان تهران نسبت به سطح دریا در ارتفاع نسبتاً زیادی قرار گرفته است. در این استان ارتفاع زمین از شمال به جنوب کاهش می‌یابد به همین دلیل حتی در سطح شهر تهران نیز تفاوت ارتفاع در شمال شهر (میدان تجریش حدود 1300 متر) و جنوب شهر (میدان راه آهن حدود 1100 متر)، محسوس است. این دو میدان حدود 15 کیلومتر از یکدیگر فاصله دارند و در این فاصله حدود 200 متر از ارتفاع کاسته می‌شود. به طور کلی میان بلندترین نقاط مرتفع استان تا پایین‌ترین نقاط آن حدود 3000 متر اختلاف ارتفاع وجود دارد که در تغییر دما و رطوبت در سطح استان بسیار مؤثر است.

در قسمت‌های شمالی استان به علت وجود رشته کوه‌های مرتفع البرز و گسترش آن‌ها، دشت‌های وسیعی به چشم نمی‌خورد اما در قسمت‌های جنوبی به ویژه در جنوب غربی و شرق استان، دشت‌های حاصلخیزی نظیر ری و ورامین وجود دارند.

به طور کلی ناهمواری‌های استان تهران را می‌توان به سه قسمت کوهستانی، پایکوهی و دشت تقسیم نمود.

الف) ناحیه کوهستانی استان تهران که عموماً در قسمت شمالی استان قرار دارد، بخشی از البرز مرکزی است و ارتفاع آن بیش از 1500 متر است. دیواره جنوبی البرز مرکزی کاملاً در استان تهران واقع شده اما قله دماوند به عنوان بخشی از دیواره میانی البرز مرکزی، در استان مازندران قرار دارد. ناحیه کوهستانی از نظر سکونت و جذب جمعیت اهمیت زیادی ندارد اما وجود آن از نظر تأمین آب و تعدیل درجه حرارت برای نواحی پایکوهی و دشت‌های استان اهمیت فراوان دارد. ارتفاعات و قله‌های بلند این ناحیه به صورت کانون‌های آبگیری دائمی، رودهایی را که از این ارتفاعات سرچشمه می‌گیرند، در طول تغذیه می‌کنند. به این ترتیب مراکز جمعیتی پایکوه‌ها و دشت‌های جنوبی البرز، به دلیل وجود این نواحی کوهستانی می‌توانند در فصول گرم و خشک سال، منابع آبی قابل اطمینانی داشته باشند.

مطلب مرتبط :   قتل، عمد، کشنده، قتل،، قاتل

ب) پایکوه‌های جنوبی البرز در استان تهران به دلیل وجود مخروط افکنه‌های متعدد در آن‌ها، محل ایجاد شهرها و روستاهای فراوانی شده است. وجود رسوبات دانه درشت و دانه ریز در این مخروط افکنه‌ها، موجب نفوذ آب به زیر زمین و تشکیل سفره‌های زیرزمینی آب شده است و می‌تواند آب کشاورزی و آب آشامیدنی مردم این نواحی را تأمین کند. به همین دلیل این مناطق محل مناسبی برای ایجاد سکونتگاه‌های روستایی و شهری شده است.

ج) دشت‌های تهران که در جنوب ارتفاعات البرز در ارتفاعی میان 900 تا 1500 متر قرار دارند، از محل‌های اصلی تجمع و فعالیت‌های انسانی در استان تهران می‌باشند.

 

 

ویژگی‌های اقلیمی استان تهران

آب و هوای استان تهران تحت تأثیر سه عامل جغرافیایی رشته کوه‌های البرز (در شمال)، وزش بادهای باران‌زای غربی و دشت کویر (در جنوب) قرار دارد و از نظر ویژگی‌های اقلیمی به سه منطقه تقسیم می‌شود:

الف) کوهستانی: در دامنه‌های جنوبی البرز با زمستان‌های نسبتاً طولانی و سرد و تابستان‌های خنک مانند ارتفاعات توچال و پالان گردن

ب) کوهپایه‌ای: دارای آب و هوای نیمه مرطوب و سرد با زمستان‌های نسبتاً طولانی مانند فیروزکوه و دماوند

ج) بیابانی و نیمه بیابانی: با زمستان‌های کوتاه و تابستان‌های گرم و خشک مانند ورامین و رباط کریم

البته در آب و هوای استان تهران عامل ارتفاع نیز نقش اساسی دارد به این صورت که با کاهش ارتفاع از شمال به جنوب، دما افزایش یافته و میزان بارندگی کاهش می‌یابد. متوسط بارش در کوه‌های شمالی استان بیش از 500 میلی‌متر است که هرچه به سمت جنوب پیش می‌رویم، میزان آن کاهش می‌یابد به طوری که در مجاورت دریاچه نمک (در استان قم)، به 100 میلی‌متر می‌رسد. در استان تهران فصل بارندگی از اواسط پاییز تا اوایل بهار است و معمولاً در ماه‌های مرداد و شهریور، باران نمی‌بارد. حداکثر میزان بارندگی نیز در دی ماه رخ می‌دهد.

گرم‌ترین ماه‌های سال خرداد، تیر و مرداد و سردترین آن آذر، دی و بهمن می‌باشد.

در خصوص آب و هوای استان تهران به طور خلاصه می‌توان گفت که اقلیم این استان در مرز شرایط جوی خشک و مرطوب قرار گرفته و تمایل آن به شرایط خشک بیشتر است.

بادهای

دسته بندی : علمی