«مطالعه جنبه‌های مختلف رفتار و ارتباط آن ها با یکدیگر» است. جنبه‌های رفتاری انسان که در این علم مورد کاوش قرار می‌گیرد اعمّ از جنبه‌های بدنی، عاطفی، اجتماعی، عقلانی، اخلاقی و هنری، است.106 «روان شناسی» در شناختن رفتار خود و دیگران، بررسی علل و اسباب رفتار، توجّه به شرایط معینی که باعث بروز رفتار خاصی می‌شوند، فهم تأثیر عوامل ارثی و عوامل مربوط به محیط جغرافیایی و اجتماعی و فرهنگی در رفتار افراد به ما کمک می‌کند.107

نسبت روان‌شناسی و تربیت
روان‌شناسی نیز مانند تربیت، رفتارهای انسان را از ابعاد مختلف اعمّ از جنبه‌های بدنی، عاطفی، اجتماعی، عقلانی، اخلاق و روابط میان آن‌ها مورد بحث قرار می‌دهد؛ اما روان‌شناسی، دانشی توصیفی است که صرفاً به رفتارها و علل و شرایط آن‌ها و انگیزه‌های روانی آن‌ها می‌پردازد؛ امّا درباره چگونگی تغییر در آنها و نیز عللِ دیگرِ رفتارها، مانند انگیزه‌های عقلانی، اعتقادی و … سخنی به میان نمی‌آورد؛ در حالی که «تربیت» متکفّل اصول و روش‌های تغییر در رفتارهای انسان با توجّه به همه انگیزه‌ها و علل است. البتهّ روان‌شناسی تربیتی به‌عنوان یکی از کاربردی ترین شاخه‌های روان‌شناسی کاملاً به تربیت نزدیک می‌شود108 و جزئی از علوم تربیتی می‌گردد.109 نتایج حاصل از مطالعات روان‌شناسی تربیتی به مربّی یاری می‌رساند تا با شناخت بهتری که از ویژگی‌های روحی و روانی انسان به دست می‌آورد به «تعلیم و تربیت» او مدد رساند. از این‌رو متخصصان روان‌شناسی و تعلیم و تربیت معتقدند که هدف روان‌شناسی تربیتی، فهم صحیح تر «تعلیم و تربیت» است. به اعتقاد ایشان موضوع روان‌شناسی تربیتی سه جنبه مهم تعلیم و تربیت است. 1. یادگیرنده 2. یادگیری 3. موقعیت یادگیری یا عوامل و شرایطی که در یادگیرنده و جریان یادگیری تأثیر می‌کند.110
در پایان و پیش از نتیجه‌گیری به این نکته اشاره می‌شود که تربیت می‌تواند در جریان اقدامات خویش از داده ها و نتایج علوم دیگر نیز بهره‌گیری کند. برخی از این علوم ارتباط بیشتری با تعلیم و تربیت دارند؛ دانش‌هایی مانند جامعه‌شناسی111 و روان‌شناسی از این‌جمله است. با توسعه و ارتباط بیشتر علوم با یکدیگر، امروزه شاهد ظهور شاخه‌های دیگری از علوم که مرتبط با تعلیم و تربیت‌اند هستیم. اصطلاحات «روا‌ن‌شناسی تربیتی»، «عرفان تربیتی» «فقه تربیتی» از این‌قبیل است که می‌کوشد تأثیر متقابل مباحث این علوم در یکدیگر را مورد بررسی قرار دهد. گزاره‌های علمی و معتبر این علوم می‌تواند به‌عنوان منبع یا راهنمای مفسّر تربیتی در فهم بهتر آیه قرار گیرد.

مطلب مرتبط :   قتل، کشنده، عمد، کشتن، نیت

نتیجه گیری
با بررسی مفاهیم و دانش‌های پیش‌گفته و در نسبت میان آنها با دانش تربیت میتوان به‌طور خلاصه چنین نتیجه‌گیری کرد:
عناوین مذکور در یک دستهبندی کلّی به دو دسته تقسیم میشوند
الف) عناوینی که بخشی از کارکرد تربیت را در خود دارند و تعریف تربیت با هر یک از آنها تعریف به جزء شیئ محسوب میشود؛ در حقیقت هر یک از این عناوین، گزارشگر و توصیفکننده بخشی از حقیقت تربیتاند؛ عناوینی مانند: «تطهیر»، «تزکیه»، «تهذیب»، «تعلیم»، «موعظه»، و دانشهایی مانند «اخلاق»، «عرفان» «روانشناسی» که اصطلاحات «تربیت اخلاقی»، «تربیت عرفانی» «روانشناسی تربیتی» ناظر به همین ساحت از تربیت است.
ب) عناوینی که از حیث مفهومی و کارکردی شباهت و نزدیکی بسیاری با مفهوم «تربیت» دارند. اصطلاحاتی مانند: «تبلیغ»، «تأدیب»، «هدایت» و «ارشاد» . البته چنانکه اشاره شد «تبلیغ» و «تأدیب» در یکی از کاربردها و تعاریفشان با «تربیت» نزدیکی پیدا میکند؛ امّا دو اصطلاح «هدایت» و «ارشاد» از حیث کارکردی همپوشانی وسیعی را با مفهوم «تربیت» دارند.

2. مفهوم شناسی تفسیر

1-2. مفهوم لغوی
«تفسیر» از باب «تفعیل» و از ریشه لغوی «فسر» به معنای «بیان و روشنساختن چیزی»112 «کشف مراد از لفظ مشکل»113«اظهار معنای معقول»114 و .. آمده است. بر اساس معنای لغوی، «تفسیر» هم معانی مخصوص به امور معقول و نامحسوس و هم معانی مخصوص به لفظ و محسوس را شامل میشود. با توجّه به دلالت باب تفعیل بر مبالغه و کثرت،115 تفسیر به معنای «کشف و آشکار کردن و اظهار کامل معنا همراه با کوشش و اجتهاد» است.116 کلمه تفسیر تنها یک‌بار در قرآن به‌کار رفته است. خداوند پس از بیان برخی از ایرادهای کافران و پاسخ به آن میفرماید: «وَ لا یَأْتُونَکَ بِمَثَلٍ إِلاَّ جِئْناکَ بِالْحَقِّ وَ أَحْسَنَ تَفْسیرا؛ و براى تو مَثَلى نیاوردند، مگر آنکه [ما] حق را با نیکوترین بیان براى تو آوردیم»117 مفسّران عمدتاً «تفسیرا» را «کشف، بیان و تفصیل» معنا کرده اند و با توجّه به اینکه متعلّق تفسیر در این آیه نبوت پیامبر اکرم9 است میتوان گفت تفسیر در مورد بیان و آشکار کردن حقیقت معقول به‌کار رفته است. توصیف کلمه «تفسیرا» با وصف «احسن» نیز تشکیکی بودن و دارای مراتب بودن «تفسیر» را نشان می‌دهد.118

مطلب مرتبط :  
دسته بندی : علمی