و رسانه
مصاحبه ۴
۴
28/02/92
مدرس رسانه و علوم ارتباطات و عضو هیئت‌علمی دانشکده ارتباطات صداوسیما
مصاحبه ۵
۵
28/02/93
مدرس رسانه و علوم ارتباطات و عضو هیئت‌علمی دانشکده ارتباطات صداوسیما
مصاحبه ۶
۶
5/03/93
کارمند معاونت فرهنگی ستاد کل سپاه
مصاحبه ۷
۷
27/2/93
مدرس رسانه و علوم ارتباطات و عضو هیئت‌علمی دانشکده ارتباطات صداوسیما
مصاحبه ۸
۸
04/03/93
عضو هیئت‌علمی دانشکده ارتباطات صداوسیما و معاون نظارت و ارزیابی صداوسیما
مصاحبه ۹
۹
03/04/93
مدرس رسانه و علوم ارتباطات و عضو هیئت‌علمی دانشکده ارتباطات صداوسیما
مصاحبه ۱۰
۱۰
03/04/93
مدرس دافوس سپاه، حرکات تاکتیکی، مدیریت بحران و دروس نظامی دیگر
مصاحبه ۱۱
۱۱
17/04/93
مشاور معاونت برنامه‌ریزی و نظارت سازمان صداوسیما
مصاحبه ۱۲
۱۲
19/05/93
مدیرگروه معاونت مرکز تحقیقات صداوسیما
مصاحبه ۱۳
۱۳
۲۵/05/93
مدیرگروه معاونت مرکز تحقیقات صداوسیما
مصاحبه ۱۴
۱۴
۱۵/۰۶/93
عضو هیئت‌علمی دانشکده ارتباطات صداوسیما و معاون فنی صداوسیما
مصاحبه۱۵
۱۵
بهره برده شده است. این مصاحبه‌ها با افراد زیر انجام گردید:
جدول 1-3 فهرست مصاحبه‌های عمیق
3-3-3 روش گراندد تئوری
گراندد تئوری، عبارت است از یک رویکرد تحقیقی در مطالعات کیفی که توسط بارنی گلاسر106 و آنسلم استراوس107 طراحی شده است.108 این روش تحقیق یکی از رویکردهای تحقیق کیفی است که تشریح نظری و تبیین الگوهای جاری در بسترهای مختلف، مطمع نظر پژوهشگر این رویکرد است. این تئوری به شکل نظاممند و بر اساس دادههای واقعی تدوین میشود.
هدف اولیه از کاربرد آن، پی بردن به معانی عمیق و درونی واقعیت از دیدگاه خود افراد میباشد. به عبارت دیگر گراندد تئوری، عبارت است از، یک رویکرد تحقیقی که به‌منظور مطالعهی پدیدههای اجتماعی طراحی شده است. این تحقیق با استفاده از مجموعهای منظم از روش‌های جمعآوری دادهها، به طراحی نظریه به روش گراندد تئوری می‌پردازد که یک روش پژوهشی استقرایی و اکتشافی است که به پژوهشگران در حوزه‌های موضوعی گوناگون امکان می‌دهد تا به‌جای اتکا به تئوری‌های موجود، خود به تدوین تئوری اقدام کند. استراوس و کوربین در سال 1994 در یک تعریف مشابه گراندد تئوری را این‌گونه تبیین کردهاند:
«گراندد تئوری یک روش پژوهش عمومی برای تولید تئوری است. منظور از گراندد تئوری، نظریه برگرفته از دادههایی است که در طی فرایند پژوهش به‌صورت نظاممند گردآوری و تحلیل شدهاند. در این راهبرد، گردآوری و تحلیل دادهها و نظریهای که درنهایت از دادهها استنتاج میشود، در ارتباط نزدیک با یکدیگر قرار دارند. پژوهشگر به‌جای این‌که مطالعه خود را با نظریه از پیش تصور شدهای آغاز کند، کار را در عرصه واقعیت آغاز میکند و اجازه میدهد که نظریه از دل دادههایی که گرد میآورد پدیدار شود.
گراندد تئوری، نسبت به نظریهای که حاصل جمع آمدن یک سلسله مفاهیم بر اساس تجربه یا تأملات صرف است، با احتمال بیشتری میتواند نمایانگر واقعیت باشد و ازآنجاکه نظریههای زمینهای از دادهها استنتاج میشوند، میتوانند با ایجاد بصیرت و ادراک عمیقتر، رهنمود مطمئنی برای عمل باشند.» (استراوس & کوربین, 1390)
این روش با خصوصیاتی نظیر درگیری کامل پژوهشگر با موضوع مطالعه و امکان به‌کارگیری روشهای متعدد و چندگانه جمعآوری اطلاعات و دادهها و امکان تحلیلهای مجدد و رفت‌وبرگشت زیاد میان نظریه (تحلیل دادهها) و میدان (گردآوری دادهها) که آن را زیگزالی مینامند؛ میکوشد تا شناخت نظری دقیقی از پدیده مورد مطالعه برای تحقیق فراهم کند. در این روش تأکید بر مصاحبه و مشاهده برای تولید دادههای تجربی، جذب محقق در میدان، جلب اعتماد افراد مورد مطالعه و به‌کارگیری هرگونه روش مناسب برای گردآوری اطلاعات است (ایمانی جاجرمی, 1384). رهیافت کیفی در نظریه زمینهای این امکان را برای پژوهشگر فراهم میکرد تا با بررسی، دادههای گردآوری شده آن‌ها را تبدیل به مفاهیم، مقولات و درنهایت الگوهای پارادایمی‌کند. امکانی که اجازه میدهد تا مسئله الگوی آرایش رسانهای، نه در چارچوبهای نظری تعیین شده، بلکه با نظریهای حاصل از تجربه بومی مورد بررسی و تحلیل قرار گیرد.
اگر گفته شد که در روش نظریه زمینهای، تئوری از دل دادهها بیرون میآید؛ بدان معنی نیست که تمامی مراحل آن جدا از هم و منفصل اجرا میشود بلکه در این روش تمامی مراحل جمعآوری داده‌ها، تحلیل دادهها و ساخت تئوری به‌عنوان رهیافتی منسجم و متقابلاً مرتبط دیده میشوند و حالت دورانی دارد. (Chamberlain, 1995) تئوری زمینهای با ایدههای اولیه راجع به یک سؤال تحقیق شروع شده و به تولید گزارش راجع به نتایج ختم میشود.
در روش کیفی گراندد تئوری، موضوع پژوهش کلی میباشد و به دنبال شناخت جوانب و کارکردهای پنهان موضوع مورد مطالعه هستیم. در این روش نیازی نیست اهداف پژوهش را به‌صراحت مشخص کنیم. سؤالاتی که در تئوری زمینهای مطرح می‌شوند، عموماً سؤالاتی کلی و باز هستند. (Chamberlain, 1995) ضمن آنکه از پیچیدگی نسبتاً بالای برخوردار نیستند. ازآنجاکه در این روش، تئوری به‌صورت استقرایی از دل دادهها بیرون میآید، بنابراین، سؤالات تحقیق در مراحل بعدی به‌صورتی سامان‌یافته مطرح میشوند تا در قالب تئوری زمینهای قابل آزمون باشند. سؤالات تحقیق در تئوری زمینهای بیانگر مفاهیم و شناخت پدیده مورد مطالعه است و به محقق این امکان را می‌دهد تا بر موضوع تمرکز داشته و آن را شناسایی نماید. سؤالات در این روش به‌سوی عمل و فرایند سوگیری دارند. برای درک کلیت مسئله در ابتدا محقق به طرح «سؤالات تعاملی» میپردازد. بنابراین تمرکز محقق بر روی مشاهدات و مصاحبهها بوده و به بهترین نحوی کنش و کنش متقابل کنشگران را مورد تحلیل قرار میدهد. (استراوس & کوربین, 1385)
تئوری زمینهای به‌طور خلاصه در سه گام طی میشود. گام اول، جمعآوری دادههاست. گام دوم تحلیل دادههاست و گام سوم تئوریسازی است. بر این اساس، پس از انجام مصاحبهی اول، دادهها از دل مصاحبههای عمیق گردآوری و استحصال شده و به تحلیل دادههای اولیه در مرحله اول پرداخته میشود. مرحله بعدی به کدگذاری اختصاص دارد که در آن به تحلیل و تعبیر و تفسیر دادهها پرداخته میشود و چگونگی آن برحسب نوع آموزش، تجربه و هدف محقق تغییر میکند.
لب کلام تئوری زمینهای تشخیص و شناسایی موضوعات یا تمهای موجود در متن و کدگذاری متن از لحاظ وجود یا عدم وجود این تمهاست. کدگذاری، جریان آزاد متن را به مجموعهای از متغیرهای اسمی تبدیل میکند. در تئوری زمینهای کدگذاری به معنای رمزگشایی و تفسیر دادهها و شامل نام‌گذاری مفاهیم و تبیین و بحث از آن‌ها با جزییات بیشتر است. (شیری, 1387)
در مرحله نهایی به تئوریسازی پرداخته میشود. بزرگ‌ترین عرصه آشفتگی در تئوری زمینهای، ماهیت و معنای تئوری تولید شده است. تئوری از منظر گلاسر و استراوس نوعی استراتژی مدیریت دادههای تحقیق از طریق ارائه شیوههای مفهومسازی جهت توصیف و تبیین آنهاست. گلاسر و استراوس بر این باورند که نظریههایی که در گراندد تئوری، تولید میشوند تئوری بزرگ و کلان آن‌گونه که موردنظر مرتون و گیدنز میباشد نیست. درواقع این تئوریها هیچگاه روایت‌های بزرگ و کلان تولید نمیکنند. ضمن آنکه در مقابل، این تئوریها، فرضیههای عملیاتی و اجرایی کوچکی هم نیستند که ما بتوانیم در طول روز و زندگی روزمره آن‌ها را بکار ببریم. (Glaser & Strauss, 1997)

مطلب مرتبط :  

4-3. جامعه آماری یا جامعه مورد بررسی
در تحقیق کیفی، «جامعهی مورد بررسی» همان «جامعهی آماری» است. در پژوهش حاضر، «جامعهی مورد بررسی» افراد خبرهای هستند که مورد مصاحبه قرار گرفتند.
افراد خبرهی مورد مصاحبه، افرادی هستند که واجد حداقل یکی از این دو ویژگی بودهاند. اول اینکه تحصیلات دانشگاهی آنان، در سطح کارشناسی ارشد و یا دکترای یکی از رشتههای مدیریت رسانه، علوم ارتباطات یا علوم سیاسی و یا رشتههای مربوط به حوزه رسانه بوده باشند. دوم آنکه دست‌کم ده سال سابقهی تجربی در حوزهی رسانه را داشته باشند. فهرست این افراد در بخش مربوط به توضیحات مصاحبه عمیق آورده شده است.

5-3. روش نمونه‌گیری و محاسبه حجم نمونه
در تحقیق کیفی معمولاً از نمونهگیری احتمالی خودداری میشود زیرا این روش مناسبی برای یافتن افراد با اطلاعات غنی و مطلوب نیست. (صلصامی, 1382)
نمونهگیری در تئوری زمینهای برخلاف نمونهگیری متعارف است. یعنی در این روش، نمونهگیری موردنیاز، «نمونهگیری نظری109» است ؛ که بر اساس سازههای به لحاظ نظری مرتبط انجام میگیرد (Chamberlain, 1995). نمونهگیری نظری نمونهگیری آماری نیست. در این شیوه نمونهگیری ممکن است برخی مواقع تنها از یک تعداد گروه کم، برای ساخت یک مقوله و مواقع دیگر از گروههای زیادی برای این کار استفاده شود. ازآنجاکه پروراندن نظریه متکی به انجام مقایسههایی است، مواردی افزوده میشوند تا این کار تسهیل گردد. در این فرایند یکی از مفاهیم مهم «اشباع نظری» است. موارد تا جایی افزوده میشوند که دیگر بینش و بصیرت افزوده نگردد؛ تا وقتی‌که پژوهشگر متوجه شود که دیگر چیز تازهای کشف نمیشود. (بلیکی، 1384؛ فلیک، 1387)
در ورای انجام نمونهگیری از دادهها، به خاطر ارزش نظری آن‌ها، پژوهشگر از شیوهی نوخاسته110 نیز استفاده میکند. شیوهی نوخاسته در روش تحقیق گراندد تئوری، فرآیندی است که در آن پژوهشگر، دادههایی را گردآوری میکند، بلافاصله مورد تحلیل قرار میدهد؛ نه اینکه صبر کند تا تمام دادهها گردآوری شود. (بازرگان, 1389) این عمل، گردآوری و تحلیل دادهها به‌صورت زیگزاگ است، که تا سر حد اشباع پژوهشگر در یک مقوله، صورت میگیرد.

مطلب مرتبط :   تسلیحات، متعارف، حقوق، دول، تروریستیکلمات کلیدی مطلب:مقاله با کلید واژگان:

تصویر 2-3 جمع‌آوری و تحلیل داده‌ها به صورت زیگزاگ

حجم نمونه طبق قاعده اشباع مشخص میشود. ضمن آنکه حداقل با 15 نفر مصاحبه انجام داده شد.
قاعده کلی به هنگام نظریه‌سازی این است که به گردآوری داده‌ها تا زمانی که مقوله‌ها اشباع شوند باید ادامه داد. یعنی تا زمانی که: الف) هیچ داده جدید یا مرتبط به یک مقوله به دست نیاید؛ ب) مقوله از لحاظ ویژگی‌ها و ابعاد به‌خوبی پرورش یافته باشد و گوناگونی‌های آن را به نمایش بگذارد؛ و ج) مناسبات میان مقوله‌ها، به‌خوبی مشخص و اعتبارشان ثابت شده باشد. اگر فرآیند تحقیق به مرحله اشباع نظری همه مقولات نرسد؛ نظریه ناهموار و فاقد غنا و دقت است. (استراوس & کوربین, 1390)
لذا هرمقوله زمانی به اشباع می‌رسد که دیگر هیچ اطلاعات تازه‌ای

دسته بندی : علمی