صادرخواهد شد.
همچنین به موجب ماده 2 آیین نامه اجرایی قانون مطبوعات 1364که مقررداشته:«درنامگذاری نشریه بایدازکلماتی استفاده شودکه بانشریات موجودویابانشریاتی کهبطورموقّت‌یادایم تعطیل شده‌اند،اشتباه نشودوموجب تداعی نام آنهانباشد…» ملاحظه می شود قانون مطبوعات وآیین نامه اجرایی آن، حتی تشابه شکلی و انتخاب نامی که موجب تداعی نام یا شکل یک نشریه دیگری ولو اینکه تعطیل شده باشد را ممنوع اعلام کرده و افراد را از انتخاب چنین نام هایی برحذر داشته است تا جلوی هرگونه القای شبهه را بگیرد.اما این امربا توجه به عمرکوتاه نشریات و تکثر عناوین موجود به خصوص در مورد انتخاب نام نشریات تعطیل شده ، در دوران کنونی درست به نظر نمی رسد.146
1-3. جرم اقتباس غیر قانونی
1-3-1. تعریف و شرایط اقتباس
اقتباس مصدر عربی از باب افتعال به‌معنای گرفتن،اخذ کردن،آموختن و فراگرفتن علم و هنر و ادب ازدیگری است  که امروزه در برابرآن کلمه انطباق یا بازنویسی نیز به‌کار می‌رود.از لحاظ اصطلاحی، درعلم بدیع اقتباس آن است که در کلام ، نثر یا نظم مطلبی از قرآن یا حدیث یا بیتی معروف را بیاورند درحالی‌که اشاره‌ای صریح به آن آیه، حدیث، یا بیت نکرده باشند مانند: “که من شهر علمم علیّم در است/ درست این سخن گفتِ پیغمبر است”، که ترجمه حدیث نبوی “انا مدینه العلم و علی بابها”ست.تعریفی که امروزه ازانطباق و بازنویسی ارائه می‌شود،بیشتربه کل یک متن اشاره دارد وبه تدوین دوباره یک اثر گفته می‌شود که بدون دخل و تصرّف در درونمایه ومحتوا صورت می‌گیرد وهدف آن متناسب کردن نوشته بامخاطبان خاصّی است.گروهی نیز بازنویسی را بیشتر مربوط به تعدیل ساختارمتون کهن می‌دانند، “به‌گونه‌ای که کهنگی و دشواری زبان و سبک قدیم از آنها گرفته می‌شود. دربازنویسی هرگاه درونمایه با رویکردی متفاوت نسبت به متن اصلی عرضه شود به آن بازآفرینی می گویند.
در یک معنی دیگر اقتباس به معنی فایده گرفتن ، استفاده کردن و نقل کردن است.از قدیم الایام نیز در این معنی رواج داشته و هنوز هم دارد و آثار ادبی و هنری همواره از یکدیگر بهره گرفته اند.آثار ادبی با ارزش عمدتاٌ با اقتباس از متن های ادبی و تاریخی و مذهبی به وجود آمده اند و به وسیله همین اقتباس ها تبدیل به آثار با ارزش و ماندگار در جهان شده اند.
اما در مورد اینکه اقتباس از اثر باید دارای چه شرایطی باشد نیز باید گفته شود که در تمامی اقتباس هایی که از آثار مختلف ادبی و هنری می شود ،رعایت امانت کامل از آثار اصلی جزء شرایط الزامی بوده و افراد همواره ملزم به رعایت این امانتداری در برابر اثر اصلی بوده اند.در واقع اقتباس صحیح که توأم با رعایت همه شرایط قانونی آن باشد،نه تنها موجب حفظ حقوق مادی ومعنوی پدیدآورندگان می شود، بلکه باعث ارتقاء سطح ادبی و هنری آثار نیز می شود.147
کنوانسیون برن نیز در مواد 12و 14و 14 مکرّر خود حقّ اقتباس و اینکه آثار جدید با اقتباس از اثراصلی بازتولید و تکثیر می شوند،را مورد اشاره قرار داده است. دراین مواد حق اقتباس از اثر برای تهیّه فیلم نامه و تکثیر آن ذکر شده و آثار اقتباسی نیزمانند آثار اصلی مورد حمایت قرار گرفته اند.
از آنجاکه یکی ازشرایط اصلی اقتباس حفظ امانت می باشد لذا باید حدود این امانتداری مشخص شود تا بتوانیم اقتباس خارج از این حد را غیرمجاز دانسته و چنین اقتباسی را از عداد اقتباس های قانونی و مجاز خارج بدانیم. به نظر می رسد منظور از امانتداری در اقتباس از اثر ، رعایت حقوق مادّی و علمی مؤلف ،استناد و انتساب مطالب منقول از اثراصلی به خود مؤلف ،عدم تغییر و تحریف مطالبی که مؤلف در متن اصلی آورده به نحوی که شرایط ماهوی اقتباس را خدشه دار نسازد و مواردی از این قبیل باشد که به نوعی دربردارنده ی حقوق مادی ومعنوی مؤلف می باشد. اما مشکلی که در این زمینه می توان به وفور آن را مشاهده کرد ،رعایت امانت در اقتباس آثار سینمایی از آثار ادبی می باشد؛چون «ادبیات زبانی است که باتکیه برکلمات نوشتاری مقاصدخود رابیان می کند.حال آنکه سینما بیشتر مبتنی بر تصویر است وتنظیم فیلم نامه ، نحوه تقطیع صحنه ها ،طول زمانی رویدادها و نوع بازی و نحوه فیلمبرداری و نورپردازی صحنه ها ویک مونتاژ خلّاقانه سینما را بوجود آورده است.»148 به همین دلیل است که علیرغم اقتباس های زیادی که درعرصه سینما ازآثار ادبی صورت گرفته ،اما بسیاری از این اقتباس ها به اصل خود وفادار نمانده و به خاطر رعایت حال مخاطب ، نیاز های تجاری،تضاد بین زبان سینما و اثر ادبی و بسیاری عوامل دیگر،به طرق مختلف با تغییر یا تبدیل یا تعدیل و حتّی درمواردی حذف پاره ای از قسمتهای یک اثر ادبی،خروج خود از وفاداری به اثر اصلی را به منصه ظهورکشانیده اند.دراین حالت درصورتی که پدیدآورنده اثر ادبی،ادّعای تغییر اثر خود را بنماید و اهل خبره نیز عدم امانت داری و تغییر و تحریف اثر ادبی را تأیید کنند ،عمل ارتکابی جرم خواهد بود ولی از آنجا که ماده 18 قانون حمایت در مقام بیان اعمال افرادی است که اجازه اقتباس دارند اما شرایط تشریفاتی آن را رعایت نمی کنند، لذا عمل فرد مرتکب مشمول این ماده نخواهد شد و باید با استناد به ماده 19 قانون حمایت که در مقام تغییر یا تحریف آثار ادبی و هنری بوده و در مبحث بعدی بدان خواهیم پرداخت به بیان جرم مورد نظر پرداخت.
بنابراین با توجه به همه این موارد و با توجه به ماده 7 قانون حمایت از حقوق مؤلفان که در خصوص حق اقتباس مقرر داشته :« نقل از اثرهایی که انتشار یافته است و استناد به آنها برای مقاصد ادبی و علمی و فنی و آموزشی و تربیتی و به صورت انتقاد و تقریظ با ذکر مأخذ در حدود متعارف مجاز است.»،همچنین با توجه به ذیل ماده 18 که مقرر داشته « … مگر اینکه پدید آورنده به ترتیب دیگری موافقت کرده باشد »،نمی توان هر نوع اقتباسی را جرم دانست و اگر اقتباس در حد متعارف و مجاز باشد حتی اگر با توافق و اجازه قانونی پدید آورنده نباشد یا اگر به طرق قانونی اجازه به اقتباس کننده داده نشده باشد و به گونه دیگری جلب موافقت پدید آورنده راکرده باشد،جرمی واقع نشده است.هرچندکه این امرمی تواند دست متهمان رادرهرگونه اقتباس غیر مجازی باز گذاشته و باعث تضییع حقوق مادی و معنوی مؤلف شود.
بنابراین اقتباس یا استفاده یا استناد به اثر دیگری با رعایت حقوق مادی و معنوی و علمی مؤلف و استناد و انتساب مطالب منقول به او را می توان تحت عنوان اقتباس مجاز و قانونی برشمرد و آن را جایز دانست.
1-3-2. ارکان تشکیل دهنده جرم
ماده 18 قانون حمایت حقوق مؤلفان مقرر می دارد :« انتقال گیرنده و ناشروکسانی که طبق این قانون اجازه استفاده یا استناد یا اقتباس از اثری را به منظور انتفاع دارند، باید نام پدید آورنده را با عنوان و نشانه ویژه معرف اثر همراه اثر یا روی نسخه اصلی یا نسخه های چاپی یا تکثیر شده به روش معمول و متداول اعلام و درج نمایند مگر این که پدید آورنده به ترتیب دیگر موافقتکرده باشد.»
عمل فرد مرتکب در این ماده عدم اعلام و درج نام پدیدآورنده و انتشار آن به هنگام اقتباس از اثری است که به موجب قانون اجازه اقتباس یا استفاده یا استناد از آن را دارد.همانگونه که مشهود است جرم مورد نظر فقط با فعل قابل تحقق است و ترک فعل نمی تواند موجد این جرم باشد.
جرم مورد نظر نمی تواند توسط هر فردی ارتکاب یابد.در واقع شخصیت مرتکب در این جرم جزء ارکان اصلی بوده و صرفاٌ توسط کسانی این جرم می تواند به وقوع بپیوندد که این ماده صراحتاٌ آنان را مورد اشاره قرار داده است. این افراد بنا به تصریح قانون شامل انتقال گیرنده و ناشر و کسانی می شودکه قانون اجازه استفاده یا استناد یا اقتباس از اثر را به آنها داده است.البته نمی توان موارد ذکر شده را حصری دانست ،چرا که متن ماده علاوه بر ناشر و انتقال گیرنده کسانی را نیز مورد اشاره قرار داده که قانون اجازه استفاده یا استناد و اقتباس از اثری را به منظور انتفاع به آنها داده است. بنابراین افراد مذکور در این ماده از باب تمثیل است وهرکسی که به موجب قانون اجازه اقتباس را داشته باشد ولی تشریفات قانونی آن را انجام ندهد، مرتکب این جرم شناخته می شود.« اما کسانی که اجازه قانونی برای اقتباس ندارند و از اثر دیگری استفاده کرده و به اقتباس و تلخیص از آن بپردازند ، چه آن را به نام خود پدیدآورنده یا شخص ثالثی منتشر یا توزیع نمایند، مشمول این ماده نخواهند بود و با استناد به ماده 23 قانون حمایت از حقوق مؤلفان باید با این دسته از افراد برخورد شود.» .همچنین کسانی که در اقتباس از اثر ، اثر اصلی را تغییر داده و در آن تبدیل یا تعدیل یا تحریفی صورت دهند نیز مشمول این ماده نبوده و عمل ارتکابی آنان نیز مشمول ماده 19 قانون حمایت از حقوق مؤلفان خواهد بود ؛ چرا که در ماده 18 در بیان اقتباس شرط است که مرتکب اجازه قانونی برای اقتباس را دارد ولی شرایط قانونی آن از جمله درج نام پدیدآورنده را رعایت نمی کند.اما افراد مذکور در بالا اجازه اقتباس را ندارند یا اقتباس آنان به نحوی است که شرایط ماهوی اقتباس را در برندارد و عملشان باعث صدمه به حقوق پدیدآورنده می شود.
علم به قانون نیز مفروض است و. در واقع علم متهم به اینکه می دانسته عمل ارتکابی جرم است یا خیر تأثیری ندارد.فقط کافی است مرتکب علم به موضوع داشته باشد، یعنی بداند که از اثر متعلق به دیگری اقتباس نموده است. سوء نیت عام یعنی قصد سودجویی کافی است.اما سوء نیت خاص الزامی نیست. یعنی تحقق جرم موکول به این امر که مرتکب از عمل خود منتفع شود یا موجب اضرار به پدیدآورنده اثر ادبی یا هنری شود ، نیست.
بنابراین در صورتی که فرد با علم به اینکه از اثری اقتباس کرده ولی تشریفات قانونی آن را رعایت نکرده ، مرتکب این عمل شود و ضمناٌ جزء افراد مذکور در ماده باشد ، یعنی انتقال گیرنده یا ناشر یا جزء کسانی باشد که طبق قانون اجازه اقتباس دارد ، عمل ارتکابی وی جرم بوده و مشمول ماده 18 قانون حمایت شده و به موجب ماده 25 قانون حمایت از حقوق مؤلفان به حبس تأدیبی از سه ماه تا یکسال محکوم خواهد شد.149
1-4. جرم تغییر یا تحریف آثار ادبی – هنری
یکی دیگر از جرائمی که در باب حمایت از مالکیت ادبی و هنری در قانون حمایت از حقوق مؤلفان پیش بینی شده است ، جرم تغییر یا تحریف آثار ادبی – هنری می باشد.ماده 19 قانون حمایت از حقوق مؤلفان بیان داشته است :« هر گونه تغییر یا تحریف در اثرهای مورد حمایت این قانون و نشر آن بدون اجازه پدید آورنده ممنوع است.»
همانگونه که در متن ماده نیزبه صراحت مورد
مطلب مرتبط :   ، -، پیامبر، آرایه‌های، واژگان:
دسته بندی : علمی