شناختهاند.
5.2 مبحث پنجم) حق بر تشکیل احزاب
همه انسان ها گرایش به با هم بودن دارند. معاشرت جویی انسان ناشی از عاطفه طبیعی است که خدواند در وجود انها قرار داده است تا در کنار یکدیگر منافع مشترک خود را دنبال کنند و از عقاید و یا اندیشه خود جامعه مدنی پدید اورند.و اگر اراده مردم اساس تشکیل حکومت باشد در این صورت جامعه سیاسی محقق خواهد شد.
1.5.2 گفتار اول) تشکل در اسلام
قرآن کریم در آیات زیادی به مسئله احزاب و گروه ها پرداخته است واهمتیش را تبیین نموده است.
و همینکه طالوت سپاهیان را بیرون برد گفت خدا شما را با نهری امتحان کند، هر که از آن بنوشد از من نیست و هر کس از آن ننوشد از من است مگر آن کس که با مشت خود کفی بردارد و لبی تر کند و از آن همه لشگر به جز اندکی، همه نوشیدند و همینکه او با کسانی که ایمان داشتند از شهر بگذشت گفتند امروزه ما را طاقت جالوت و سپاهیان وی نیست آنها که یقین داشتند به پیشگاه پروردگار خویش می‏روند گفتند: چه بسیار شده که گروهی اندک به خواست خدا بر گروهی بسیار غلبه کرده‏اند و خدا پشتیبان صابران است.156
2.5.2 گفتار دوم) تشکل در قوانین ایران
قانون اساسی نیز در این باره در اصل 26می نویسد:
احزاب، جمعیت‏ها، انجمن‏های سیاسی و صنفی و انجمنهای اسلامی یا اقلیتهای دینی شناخته‌شده آزادند، مشروط به این که اصول استقلال، آزادی، وحدت ملی، موازین اسلامی و اساس جمهوری اسلامی را نقض نکنند. هیچ‌کس را نمی‌توان از شرکت در آنها منع کرد یا به شرکت در یکی از آنها مجبور ساخت.
این اصل مبین این واقعیت است که در عضویت درتشکل ها هیچ الزامی وجود ندارد و تشکل ها باید اصول اسلامی و ایرانی را رعایت کنند.
قانون فعالیت احزاب نیز با استفاده از عناوین مذکور تعاریف متنوعی را به ترتیب ذیل ارائه داده است
ماده1: حزب, جمعیت, انجمن, سازمان سیاسی و امثال آنها تشکیلاتی است که دارای مرامنامه و اساسنامه بوده و توسط یک گروه اشخاص حقیقی معتقد به آرمانها و مشی سیاسی معین تأسیس شده و اهداف, برنامه ها و رفتار آن به صورتی باصول اداره کشور و خط مشی کلی نظام جمهوری اسلامی ایران مربوط می باشد.
ماده 2: انجمن, جمعیت, اتحادیه صنفی و امثال آن تشکیلاتی است که بوسیله دارندگان کسب یا پیشه یا حرفه و تجارت معین تشکیل شده,اهداف, برنامه ها و رفتار آن بگونه ای در جهت منافع خاص مربوط به آن صنف باشد.
ماده 3: انجمن اسلامی هر واحد اداری, آموزشی, صنفی, صنعتی و یا کشاورزی تشکیلاتی است مرکب از اعضای داوطلب همان واحد که هدف آن شناختن و شناساندن اسلام , امر به معرف و نهی از منکر و تبلیغ و گسترش انقلاب اسلامی باشد.
مطابق ماده 8،9 و 14 قانون فعالیت احزاب کسانی که می خواهند حزب تشکل و یا انجمنی تشکیل دهند مکلف هستند طی اظهار نامه ای مشخصات و انجمن و جمعیت مورد نظر ،مقصد و نام موسسان را به کمیسیون ماده 10 احزاب در وزارت کشور اعلام کنند و موافقت آنها را جلب نمایند. رسیدگی به جرایم این گروهها را قانون اساسی این گونه پیش بینی نموده است.
رسیدگی به جرائم سیاسی و مطبوعاتی علنی است و با حضور هیأت منصفه در محاکم دادگستری صورت می‌گیرد. نحوه انتخاب، شرایط، اختیارات هیأت منصفه و تعریف جرم سیاسی را قانون ر اساس موازین اسلامی معین می‌کند.
این تشکل ها پس از تصویب اساسنامه و گرفتن پروانه ی فعالیت کنند می توانند آزادانه فعالیت کنند ولی برای انجام اعمال حقوقی باید دارای شخصیت حقوقی باشند. شخص حقوقی نیز همانند یک شخص حقیقی دارای حقوق و تکالیف، استقلال اداری، صلاحیت انجام کار، تملک اموال، و…. است و جز در موارد وصیت و ارث و ازدواج می توانند از هر حق و تکلیفی بر خوردار شوند. ماده 588 قانون تجارت در این باره می نویسد:
شخص حقوقی می‌تواند دارای کلیه حقوق و تکالیفی شود که قانون برای افراد قائل است مگر حقوق و وظائفی که بالطبیعه فقط انسان‌ممکن است دارای آن باشد مانند حقوق و وظایف ابوت – نبوت و امثال ذالک
بند اول) کارکرد احزاب
در یک نظام مردم سالار احزاب مردم سالار می توانند چهارگونه نقش و کارکرد داشته باشند:
کارکرد آموزشی و شکل دهی افکار عمومی: احزاب به عنوان حلقه واسطه میان مردم و دولت به مباحث سیاسی و عقیدتی می پردازند و از این راه، نقشی آموزشی ایفا می کنند. احزاب از راه برگزاری اجتماعاتی متشکل از هواداران و رای دهندگان مطبوعات و مداخلات خود، در شکل دهی آگاهی سیاسی و افکار عمومی شهروندان مشارکت کرده و از ابزارهای چند صدایی شدن جامعه می باشند.
کارکرد شناسایی مسایل جامعه و برنامه ریزی برای حل آنها: احزاب مشکلات، نیازها و خواسته های جامعه را شناسایی و آنها را در قالب یک سیاست و برنامه ریزی منظم پیاده می کنند. بدون وجود احزاب رأی دهندگانی را انتخاب خواهد کرد بی آنکه گرایش های سیاسی آنها را بداند و انتخابات جنبه مردم سالار نخواهد داشت. به کمک احزاب رأی دهنده یک سیاست و برنامه را برمی گزینند.
کارکرد تلاش برای بدست آوردن قدرت از راه برگزیدن نامزدها و سازماندهی مبارزات انتخاباتی
احزاب سیاسی با برگزیدن نامزد های انتخاباتی و سازماندهی مبارزات انتخاباتی برای به دست گرفتن قدرت تلاش می کنند.
کارکرد حمایتی: احزاب هنگامی که به قدرت می رسند نمایندگان خود را در یک گروه در مجلس متشکل کرده و کارکردی حمایتی می یابند. احزاب بوسیله گروه های پارلمانی نقش موثری در فعالیت پارلمانی ایفا می کنند و همچنین با تأثیر خود بر افکار عمومی به حمایت از عملکرد دولتمردان هم حزب خود می پردازند. البته گفتنی است که در کنار احزاب سخت و منضبط که نمایندگان آنها در مجلس موظف به اطاعت از مواضع و سیاست های حزب خود هستند مانند حزب محافظه کار انگلیس، احزاب نرم و غیر منضبطی مثلاَ در ایالات متحده وجود دارند که برای نمایندگان خود در مجلس آزادی عمل بیشتری می دهند.157

مطلب مرتبط :  

بند دوم) بطلان تشکل ها
مطابق قوانین هر تشکل با اهداف و یا فعالیت های مغایر نظم عمومی، نامشروع، اخلاق حسنه و منافی عفت و با انگیزه تعرض به شکل حکومت یانظام سیاسی فعالیت کند قانوناً باطل است در این باره ماده 498 قانون مجازات اسلامی می نویسد: به نظر می رسد که حکم این ماده هر دسته ای را فارغ از این که داشته باشد و یا نداشته باشد در بر می گیرد.
بند سوم) حق زنان در تأسیس احزاب و تشکل ها
زنان نیز در قانون اساسی ایران برای دنبال کردن خواست های سیاسی خود می توانند حزب و یا انجمن تأسیس کنند و فعالیت های سیاسی داشته باشند. ماده 115 منشور حقوق و مسئولیت های زنان در این باره می نویسد:
حق تأسیس احزاب و دیگر تشکل های سیاسی و فعالیت در آنها با رعایت حفظ استقلال کشور، وحدت ملی و مصالح نظام اسلامی
ماده 16 قانون فعالیت احزاب، جمعیت سیاسی و صنفی و انجمن های اسلامی یا اقلیت های دینی شناخته شده از گروه های موضوع این قانون خواسته است در رعایت مصالح ملی و اصل استقلال کشور به اقدامات زیر دست نزنند:
گروههای موضوع این قانون باید در نشریات, اجتماعات و فعالیتهای دیگر خود از ارتکاب موارد زیر خودداری کنند:
الف) ارتکاب افعالی که به نقض استقلال کشور منجر شود.
ب) هر نوع اطلاعات , مبادله اطلاعات , تبانی و مواضعه با سفارتخانه ها ، نمایندگیها , ارگانهای دولتی و احزاب کشور های خارجی در هر سطح و به هر صورت که به آزادی استقلال , وحدت ملی و مصالح جمهوری اسلامی ایران مضر باشد.
ج) دریافت هر گونه کمک مالی و تدارکاتی از بیگانگان
د) نقض آزادیهای مشروع دیگران
ه) ایراد تهمت , افترا و شایعه پراکنی
و) نقض وحدت ملی و ارتکاب اعمالی چون طرح ریزی برای تجزیه کشور 
ز) تلاش برای ایجاد و تشدید اختلاف میان صفوف ملت با استفاده از زمینه های متنوع فرهنگی و مذهبی و نژادی موجود در جامعه ایران.
ح) نقض موازین اسلامی جمهوری اسلامی.
ط) تبلیغات ضد اسلامی و پخش کتب و نشریات مضله.
ی) اختفا و نگهداری و حمل اسلحه و مهمات غیر مجاز
3.5.2 گفتار سوم) آزادی احزاب در منابع بین المللی
ماده 20 اعلامیه جهانی حقوق بشر مقرر داشته است:
.1 هر انسانی محق به آزادی گردهمایی و تشکیل انجمنهای مسالمت آمیز است
.2 هیچ کس نمی بایست مجبور به شرکت در هیچ انجمنی شود
میثاق بین المللی حقوق مدنی و سیاسی در ماده 20 می نویسد:
1. هر کس‌ حق‌ اجتماع‌ آزادانه‌ با دیگران‌ را دارد از جمله‌ حق‌ تشکیل‌ سندیکا (اتحادیه‌های‌ صنفی‌) و الحاق‌ به‌ آن‌ برای‌ حمایت‌ از منافع‌ خود.
2. اعمال‌ این‌ حق‌ تابع‌ هیچ‌ گونه‌ محدودیتی‌ نمی‌تواند باشد مگر آنچه‌ که‌ به‌ موجب‌ قانون‌ مقرر گردیده‌ و در یک‌ جامعه‌ دموکراتیک‌ به‌ مصلحتامنیتی‌ ملی‌ یا ایمنی‌ عمومی‌ ـ نظم‌ عمومی‌ یا برای‌ حمایت‌ از سلامت‌ یا اخلاق‌ عمومی‌ یا حقوق‌ و آزادیهای‌ دیگران‌ ضرورت‌ داشته‌ باشد. این‌ ماده‌ مانع‌ از آن‌ نخواهد شد که‌ اعضای‌ نیروهای‌ مسلح‌ و پلیس‌ در اعمال‌ این‌ حق‌ تابع‌ محدودیتهای‌ قانونی‌ بشوند.
3. هیچ‌ یک‌ از مقررات‌ این‌ ماده‌ دولتهای‌ طرف‌ کنوانسیون‌ مورخ‌ 1948 سازمان‌ بین‌المللی‌ کار مربوط‌ به‌ آزادی‌ سندیکایی‌ و حمایت‌ از حق‌ سندیکایی‌ (حق‌ متشکل‌ شدن‌) را مجاز نمی‌دارد که‌ با اتخاذ تدابیر قانونگذاری‌ یا با نحوه‌ اجرای‌ قوانین‌ به‌ تضمینهای‌ مقرر در آن‌ کنوانسیون‌ لطمه‌ وارد آورند.
در ماده 5 منع تبعیض نژادی آمده است:

مطلب مرتبط :   آلمان، رضاشاه، بریتانیا، انگلیس، انگلستان
دسته بندی : علمی