است. یعنی هرکس خواست به ساده‌ترین شکل و از طریق هر رسانه‌ای به شما دسترسی بیابد و ما نیز به هر طریقی که خواستیم به مخاطب خاص خود دسترسی بیابیم.»135
دکتر داوود نعمتی انارکی مفهوم «آرایش رسانه‌ای» را با دو تعبیر مشابه تبیین کرد که اولی بر روی چگونگی بهرهگیری از امکانات برای عدم از دست دادن مخاطب در فضای رقابتی، و دومی بر روی استفاده کیفی و کمی از رسانه، برای جلب عموم طیفهای مخاطب در سپهر رسانهای تأکید داشت:
«تعریف آرایش رسانهای، این است که ما چگونه و با چه وضعیتی، امکانات رسانه‌ای خود را در فضای رقابتی رسانه بسیج و استفاده می‌کنیم و از قابلیتهای رسانه‌ای‌مان در فضای رقابتی رسانهای موجود استفاده نماییم. و در این فضای رقابتی با این وضعیت که از رسانهها می‌بینیم و برایشان تعریف می‌کنیم، که می‌تواند سیاست، اهداف، چشم‌انداز، استراتژیها را در بر بگیرد، از رفتن مخاطب خود در دامن رقیب جلوگیری نماییم و برای خود حفظ نماییم و مأموریت، اهداف، استراتژی و وضعیت جدیدی را برای خودمان تعریف نماییم.
…. همچنین استفاده از رسانهها به لحاظ کیفی و کمی، در سپهر رسانهای موجود که دائماً در حال ارسال پیامهای مختلف است و ما در نقطه مقابل این‌ها نه به شکل تهاجمی و بلکه رقابتی باید مخاطب خود را اعم از مخاطب بیتوجه، گذرا، ثابت و وفادار خود را جلب، تثبیت و حفظ نماییم. هر اقدامی که در این زمینه مینماییم، به لحاظ تولید محتوا، و یا راه‌اندازی شبکههای مختلف، یا تولید برنامه، آرایش رسانهای ما را شکل میدهد.»136
تعبیر دکتر دبیری مهر نیز از مفهوم «آرایش رسانه‌ای» شامل چیدمان رسانه‌ای و روابط اجزای رسانه در تناسب با مأموریت گردید که البته وی آن را جامع و راهگشا ندانسته و نیازمند تعریف تحلیلی دانست:
«در مورد مفهوم آرایش رسانهای باید گفت که، لفظ «آرایش رسانهای» گمراه‌کننده است. چراکه این نکته را تداعی میکند که باید رسانه را آرایش نمود و یا آرایههایی را به آن افزود. بهتر است از لفظ «چیدمان رسانه‌ای» استفاده نماییم.
منظور از آرایش رسانهای، چیدمان رسانهای و شکل و هیئت رسانه و روابط اجزای رسانه در تناسب با مأموریت آن رسانه است. اگر به جنگ رسانهای معتقدیم، همان‌طور که در جنگ ما آرایش لشکر داریم، رسانه نیز در جنگ رسانهای به آرایش رسانهای نیاز دارد. مجموعه منابع سازمان متناسب با مأموریت‌های عام و خاص سازمان، به‌گونه‌ای باید کنار همدیگر قرار گیرند و رابطهی آن‌ها در نسبت با یکدیگر به‌گونه‌ای تنظیم شود که بتوانند به حداکثر اهداف رسانه برسند.
اما این تعاریف راه گشا نیست چراکه تعاریف مجمل است و باید منظور خود را از آرایش رسانهای بیان کنیم. باید تعریف تحلیلی نماییم و تبیین نماییم که در حوزه واقعیت و عین در رسانه، منظور از آرایش رسانهای چیست.»137
دکتر فتحی نیا نیز به‌عنوان آخرین تعریف، پس از ریشه‌یابی مفهوم «آرایش رسانه‌ای»، آن را ترکیب یک جبهه رسانه‌ای همسو دانست:
«آرایش رسانهای از ادبیات غیر رسانهای به حوزه رسانه آمده است. احتمالاً مطلبی در زمینه آرایش رسانهای در حوزه ارتباطات وجود ندارد و شاید بهتر باشد از منظر همگرایی رسانهای به آن نگاه کنیم.
از نظر من آرایش رسانهای، ترکیببندی رسانهها و شبکههایی که متعلق به یک طرز فکر خاص یا جناح خاص هستند در مقابل رسانههای رقیب میباشند. بر این اساس رسانهای خواهیم داشت که مبلغ پیامهای خاصی است و سیاستها و اهداف خاصی را داراست و آن‌ها را پی میگیرد که میخواهد در مقابل دیگر رسانهها آرایش خاصی بگیرد که بتواند اهداف و مأموریت خود را محقق کند.»138
تعابیر به‌کاررفته توسط کارشناسان مورد مصاحبه، پس از تبیین ابعاد و جوانب مفهوم آرایش رسانه‌ای، در فصل بعدی جمع‌بندی شد.

مطلب مرتبط :   آرایش، رسانه‌ای، «آرایش، رسانه‌ای»، رقابت

4-4. پیش‌نیاز آرایش رسانه‌ای
نظر کارشناسان در حوزه عقبه‌های آرایش رسانه‌ای این بود که،‌ صداوسیما در آرایش رسانه‌ای خود عقبه ندارد و باید به فکر این عقبه نداشتن در آرایش رسانهای بود. در صداوسیما بجای تشکیل عقبه، مدام در حال افزایش خط حمله هستیم و این در حالی است که داشتن عقبه، از ضرورت بالاتری برخوردار است.
نظام جامع رسانه‌ای در اینجا نیز می‌تواند به کمک ساختار رسانه‌ای بیاید. این نظام جامع شامل حقوق جامع ارتباطات است و البته تمامی قوانین ازجمله قانون مطبوعات را شامل می‌شود و حقوق بین‌الملل ارتباطات را نیز تحت پوشش قرار می‌دهد. منطق نظام جامع این است که پیشرو و آینده‌نگر باشد، و جامع بوده و همه رسانه‌ها را شامل باشد. رژیم مصرف رسانه‌ای در آن مشخص باشد. یعنی، از هر رسانه‌ای، چقدر، برای چه مخاطبی و چگونه مصرف شود.
ضمناً خلأهای آرایش رسانه‌ای ما در نظام جامع رسانه‌ای تعریف می‌گردد که شامل سیاست‌گذاری و قوانین و نهادسازی مرتبط با آن می‌گردد. اگر این نظام جامع رسانه‌ای شکل بگیرد تکلیف آرایش ما نیز تاحدی معلوم می‌شود.
نهادسازی ازجمله مواردی است که می‌بایست در نظام جامع رسانه‌ای مورد توجه واقع شود. درواقع برای عملیاتی شدن آن نظام جامع رسانه‌ای،‌ کشور به ساختارهای جدیدی نیاز دارد که توان عملیاتی نمودن آن را داشته باشد. مثلاً رگولاتوری حتماً بخشی از این نظام جامع رسانه‌ای است. لذا به‌عنوان نمونه، نیاز است که برای فضای مجازی، شورای عالی فضای مجازی تدارک دیده شود، تا آنکه با ترتیب دادن یک رگولاتوری درست، امکان بیشترین بهره‌برداری از این فضا به وجود آید و بتوان آسیبهای آن را به حداقل رساند. در ذکر نمونه‌های خارجی، می‌توان به کمیسیون فدرال ارتباطات آمریکا (fcc) به مثابه نهاد رگولاتوری و تنظیم مقررات تلویزیون و رادیوی آمریکا، ‌اشاره نمود.
نقشه جامع مهندسی فرهنگی کشور باید در چهارچوب اولیه آرایش رسانهای صداوسیما، به‌عنوان یک سند بالادستی و رسمی برای جمهوری اسلامی قرار گیرد، که گفتمان انقلاب اسلامی را در آن اشراب نموده‌اند و سپس از آن به‌عنوان مبنای تهیه و تنظیم آرایش بهره گرفته شود.
نکته دیگر، حوزه تولید علم بومی و نظریه‌پردازی در حوزه رسانه است. غفلت بزرگی در این حوزه در کشور وجود دارد که هرگز مبانی تئوریک را در اولویت قرار نمی‌دهند. کتاب و پژوهش و تولید علم مسئله‌ای جدی در آرایش رسانهای است. هیچ اتفاقی در دنیا بدون تولید علم رقم نمیخورد. باید در این حوزه سرمایهگذاری نمود. اراده بدون اتکای به دانش، محکوم به شکست است. العلم السلطان نیز در همین راستا تفسیر میشود. تئوری پردازی در آرایش رسانهای تاکنون صورت نگرفته است.
همچنین یکی از لوازم داشتن یک آرایش رسانه‌ای مطلوب و بومی، صنعت بومی عظیم برآمده از علوم و مبانی اصیل فکری و فرهنگ بومی کشور در داخل کشور به‌عنوان یک پشتوانه است که از دل شرایط پیچیده مواجهه با قدرت‌های رسانه‌ای دنیا و شرایط نوین رسانه‌ای جهان بجوشد. نمی‌توان هر عملی که حاصل صدها تلاش موفق و ناموفق غرب است که با آن به الگوی انحصاری خود رسیده‌اند را، مصادره و تبدیل به مدل و سیستم برنامه‌ریزی شده خود نماییم. تصویر زیر مدل برآمده از مقولات و گزاره‌های مربوط به عقبه و پشتیبان و یا پیشنیازهای آرایش رسانه‌ای را نمایش می‌دهد.

مطلب مرتبط :   کــه، خـود، بـکند؟توبا، نبیندکـرادوا، درتـو

تصویر 3-4 عقبه آرایش رسانه‌ای

5-4. برنامه‌ریزی در آرایش رسانه‌ای
برنامه‌ریزی اساسی‌ترین بخش از آرایش رسانه‌ای است. چراکه اساساً جنس آرایش رسانه‌ای «برنامه‌ریزی» است. برنامه‌ریزی در الگوی آرایش رسانه‌ای شامل مراحلی است. ابتدا می‌بایست رویکردهای خود را در طراحی آرایش رسانه‌ای تدوین نماییم و سپس با در نظر گرفتن رویکردهای خود،‌ ابتدا به شناخت وضع موجود بپردازیم و از تبیین وضع موجود به آسیب‌شناسی‌ها و شناخت نقاط ضعف و قوت خود نیز دست‌یابیم. چراکه بر اساس نظر عمده کارشناسانی که با آن‌ها مصاحبه گردید،‌ باتوجه به رویکردها و استراتژی‌های مختلف می‌توان از تبیین وضع موجود و آسیب‌شناسی آن به وضع مطلوب نیل کرد و این بهترین مسیر برای تدوین و طراحی آرایش رسانه‌ای است. البته مرحله ترسیم وضع مطلوب نیز که ناظر به آینده است می‌بایست تبیین شود تا آنکه حدفاصل میان وضع موجود و وضع مطلوب به وسیله استراتژی‌هایی طی شود. چراکه حرکت از وضع موجود به مطلوب، اصطلاحاً همان مأموریت یا رسالت139 ماست که ما را به افق یا چشم‌انداز140 رهنمون می‌کند. نکته آنکه در ترسیم وضع مطلوب می‌بایست به مسئله آینده‌پژوهی و همچنین فضای نوین رسانه‌ای پرداخت. چراکه در ترسیم وضع مطلوب آینده نمی‌توان نسبت به تحولات تکنولوژیک و تطور مخاطب که در آینده رخ می‌دهد؛ بی‌اعتنا بود. گام بعدی آرایش رسانه‌ای «طراحی آرایش رسانه‌ای» است که بر اساس نتایج به‌دست‌آمده از تبیین وضع موجود، ترسیم وضع مطلوب، تخمین فضای نوین رسانه‌ای جهان در آینده و همچنین با عنایت به رویکردها، به طراحی آن می‌پردازیم.

تصویر 4-4 برنامه‌ریزی در آرایش رسانه‌ای

1-5-4. تعیین رویکردهای طراحی در برنامه‌ریزی
در گام ابتدایی در برنامه‌ریزی برای آرایش رسانه‌ای باید ابتدا رویکردهای طراحی آرایش رسانه‌ای را تعریف نمود. تحقیق حاضر با وجود قید «فضای نوین رسانه‌ای جهان» حالت آینده‌پژوهانه به خود گرفته است که خود باعث ورود به بستری از احتمالات و سناریوهای مربوط به آینده است. نفس آرایش رسانه‌ای نیز ناظر به آینده است و با تبیین روش چشم‌انداز محوری در طراحی آرایش رسانه‌ای نیز نگاه به آینده از ضروریات الگوی آرایش رسانه‌ای محسوب می‌گردد. بنابراین اولین رویکردی که باید در طراحی آرایش رسانه‌ای به آن توجه ویژه داشت؛ «رویکرد آینده‌پژوهانه» است. کارشناسان در این باب اذعان داشته‌اند که، روش تکنیکی طراحی آرایش با ادبیات غیراستعاری با نگاه مدیریت استراتژیک آینده‌پژوهانه و چشم‌انداز محور باید انجام گیرد. چراکه، این‌گونه نیست که در هنگام برنامه‌ریزی صرفاً به زمان حال توجه شود. بلکه باید برنامه‌ریزی ناظر بر تحولات و بررسی چشم‌انداز تکنولوژی باشد. همچنین برای آینده‌پژوهی و نگاه به آینده دستکم وضعیت ده سال آینده را باید مد نظر قرار داد و در نگاه آینده‌پژوهانه باید افق‌های ده ساله را برتافت.
وضعیت دائم در حال تغییر فضای رسانه‌ای، با رصد فضای عمومی و وضعیت کنونی و برآورد تغییرات رسانه در آینده با تکنیک فورکستینگ و روندپژوهی، صورت می‌گیرد که درواقع آینده را تخمین و حدس می‌زنیم. این امر باعث جلوگیری از غافلگیری می‌شود.
رویکرد دوم رویکرد انسان‌شناسانه است. نظر کارشناسان بر این اساس شکل گرفت که آرایش رسانه‌ای باید برای حداکثری کردن شکوفایی مخاطبان صورت گیرد. آرایش رسانه‌ای ایده‌آل، آرایشی است که مخاطب را به حداکثر

دسته بندی : علمی