شخص ثالث ودر مبحث دوم رهن وثیقه را مورد بررسی قرارمی دهیم. همچنین در مبحث سوم به بحث ضمانت حسن انجام کار خواهیم پرداخت. و بالاخره تعجیل و تأجیل قسط بانکی در برابر کاهش یا افزایش سود مقرر را در مبحث چهارم این فصل مورد بحث قرار می دهیم. بدیهی است که در هریک از مباحث مذکور متعرض مشکلات عملی و چالشهای فراروی این گونه معاملات خواهیم شد.
نخست لازم به ذکر است که در مورد خود قرارداد فروش اقساطی صرفنظر از شروط و قراردادهای جانبی آن طبق نظر سنجی به عمل آمده توسط نگارنده از بین45 نفراز مشتریان و ضامنهای قراردادهای فروش اقساطی در کنار20 نفر از کارکنان بانک در موضوعات مختلف مر بوطه نتایج ذیل به دست آمد:
– ربوی بودن معاملات بانکی:20 نفرمعاملات را ربوی و7 نفر شرعی و18 نفر اظهار بی اطلاعی نموده اند.(ر.ک:سؤال1)
– ماهیت وام فروش اقساطی:14نفرآن را بیع و12نفر قرض و1نفرجعاله و5نفر آن رامضاربه معرفی کرده اند.(ر.ک:سؤال 2)
– میزان اطلاع از مندرجات قرارداد:3نفر مدعی اطلاع از مندرجات شدند و11نفر اظهار بی اطلاعی از مندرجات کردند و26 نفر کم وبیش از مندرجات مطلع بودند.(ر.ک:سؤال3)
– میزان اطلاع کارکنان بانک:34نفر اطلاع کارکنان از مندرجات قرارداد را تأیید کردند و1نفر مدعی عدم اطلاع آنان شده و7نفر دراین باره اظهار بی اطلاعی کردند.(روک:س 4)
– راهنمایی کارکنان بانک:در این باره که نسبت به موارد مبهم در برگ های امضائی خود،از کارکنان بانک راهنمایی خواسته اندیا خیر؟13نفرپاسخ مثبت دادند و26نفر پاسخ منفی.(ر.ک:س 6)
– حق فسخ قرارداد:9نفر این حق را برای خود قائل بودند و14 نفر آن را منتفی دانستند و19 نفر اظهار بی اطلاعی نمودند.(ر.ک:س7)
– ماهیت عقد خارج لازم:42نفر نمی دانستند که مراد از عقد خارج لازم متضمن تعهداتشان چیست؟(ر.ک:س10)
– تقاضای تمدید مهلت پرداخت اقساط:3نفر چنین تقاضایی را کرده اند و39نفر چنین تقاضایی را نکرده اند.نکته قابل توجه اینکه 1نفر از 3نفر فوق الذکر از افزایش یا عدم افزایش مبلغ سود وام در اثر تمدیداظهار بی اطلاعی نموده است.(ر.ک:16و17)
– نظارت بر خرید کالای سفارشی:12نفر از مشتریان و4نفر از کارکنان مدعی شدند که بانک پی گیر چنین خریدی می شود.و27 نفر از مشتریان و 2نفر از کارکنان مدعی عدم پی گیری بانک شدند و3 نفر از مشتریان و2نفر از کارکنان اظهار بی اطلاعی کردند.و3نفر از کارکنان میزان وام اعطائی را دخیل دانسته اندوبالاخره 5نفر از این گروه نوع کالای مورد معامله را دخیل دانستند.(ر.ک:س24نظرسنجی مشتریان،س21نظرسنجی کارکنان)
– قرارداد مشارکت مدنی:13نفر وام تعمیر یا ساخت مسکن در یافت کرده اند که8 نفر از آنان از انعقاد قراردادمشارکت مدنی قبل از قراردادفروش اقساطی مسکن وعلت آن مطلع بودند و5 نفر اظهار بی اطلاعی کردند.(ر.ک:س25و27)
– نظارت برعملیات ساخت یا تعمیر مسکن:از13نفر دریافت کننده وام تعمیر یا ساخت مسکن12نفر واز کارکنان بانک10نفر مدعی نظارت بانک بر به کارگیری وام در ساخت یاتعمیر شدند و1نفر مشتری اظهار بی اطلاعی نمود.همچنین 1نفر از کارکنان وجود چنین نظارتی را نفی نموده و8نفر از کارکنان کلان بودن مبلغ وام را دخیل در این امر دانسته اند.(ر.ک:س30نظرسنجی مشتریان،س22نظرسنجی کارکنان)
– تلقی مشتریان از عملکرد بانک:از بین کارکنان بانک6نفر بیان داشتند که تلقی مشتریان بر ربوی بودن عملیات بانکی است.در حالیکه 6نفر دیگر تلقی شرعی بودن عملکرد بانک از سوی مشتریان را مطرح کردند.و8نفر نیز بیان داشتند که بعضی از مشتریان قائل به ربوی بودن هستند.(ر.ک:س1نظرسنجی کارکنان)همچنین 1نفر از این مجموعه بیان داشت که مشتریان فروش اقساطی نسبت به شرعی بودن معامله حساس بوده و این مسئله را پی گیری می کنندو7نفر این موضوع را نفی کردند و 4نفر بی تفاوت بودن مشتریان نسبت به این امر را مطرح کردند واز نظر7نفر دیگر بعضی از مشتریان نسبت به شرعی بودن حساسیت به خرج می دهند.(ر.ک:س2 نظرسنجی کارکنان )
– عامل اصلی تصور ربوی بودن بانکها:در بین کارکنان بانک2نفر درصد سود ازپیش تعیین شده سپرده های بانکی و7نفر استفاده از تعبیر بهره و نرخ بهره و1نفر مطالبه نرخ سود معین در پروژه هایی که امکان تعیین سود قطعی در آن نیست را علت تصور ربوی بودن دانسته اند و البته 9نفر همه عوامل فوق را دخیل دانسته اند.(ر.ک:س3 نظرسنجی کارکنان)
– اطلاع کامل مشتریان از ماهیت و مندرجات قرارداد فروش اقساطی:در بین کارکنان بانک در این باره 1نفرپاسخ مثبت داشته و5نفر پاسخ منفی و 14نفر از کارکنان ضمن نفی اطلاع دقیق مشتریان،غالب آنان را تا حدودی مطلع معرفی کرده اند.(ر.ک:س4 نظرسنجی کارکنان)همچنانکه 2نفراطلاع مشتریان از مندرجات اوراق امضائی را نفی کرده اندو12نفر آنها را نسبت به مفاد بعضی اوراق مطلع دانسته اند.و6نفرنیز بعضی از مشتریان را دارای اطلاع کامل دانستند.(ر.ک:س5نظرسنجی کارکنان )
– آموزش کارکنان بانک درمورد ماهیت و شرایط فروش اقساطی:در بین کارکنان بانک 13نفردر این باره به آموزش مسئله مذکور اذعان داشتند اما7نفر بیان داشتند که فعلا آموزش مذکور صورت نمی گیرد.(ر.ک:س10نظرسنجی کارکنان)
– تأثیر نوسان نرخ تورم درمدت اقساط بر نرخ سود در معاملات سابق و ولاحق:در بین کارکنان بانک 19 نفر بیان داشتند که بالا رفتن نرخ تورم تنها نسبت به قراردادهای لاحق بر آن اعمال می گردد.(ر.ک:س12 نظرسنجی کارکنان)
– تأثیر خرید قسطی بانک بر قیمت فروش کالا به مشتری:11نفر از کارکنان بیان داشتند که اگردر موردی بانک کالای سفارشی را به صورت قسطی با قیمت بالاتر بخردافزایش قیمت قسطی مذکور نسبت به فروش به مشتریان بانک اعمال نمی شود اما2نفر گفتند که قیمت فروش به مشتریان.با درنظرگرفتن افزایش قیمت قسطی تعیین می شود.و5نفر اظهار بی اطلاعی کردند(ر.ک:س17 نظرسنجی کارکنان)
– ملاک قیمت گذاری مسکن در فروش اقساطی مسکن چیست: در بین کارکنان بانک 11نفرملاک را قیمت رایج بازاردانسته اند و8نفرقیمت کارشناسی و سود بانک را ملاک دانسته اند.(ر.ک:س18نظرسنجی کارکنان)
– تخفیف مبلغ یا کاهش نرخ سود قسط درصورت تقاضای پرداخت زودهنگام اقساط مشتری:از کارکنان بانک 7نفرکاهش نرخ سود و5نفرعدم کاهش آن و8نفرتخفیف مبلغ سود بدون تغییر نرخ سود را مطرح کردند.(ر.ک:س23 نظرسنجی کارکنان)
– ملاک بانک برای مهلت دادن به مشتری در پرداخت قسط معوق یا تمدید اقساط:از کارکنان بانک 13نفرصرف عجز مشتری از پرداخت به موقع و لو معسر نباشد راکافی دانسته اند اما 7 نفر تنها اعسار را ملاک تمدید یا امهال دانسته اند.(ر.ک:س24 نظرسنجی کارکنان)
– تمدید اقساط و افزایش نرخ سود:از کارکنان 14 نفر تمدید اقساط به همراه افزایش نرخ سود را نفی کرده اند و 6نفر مدعی شدند که بانک تمدید مدت اقساط نمی کند بلکه با تعیین مدت تنفس ،مدت بازپرداخت را افزایش می دهد و طبق همان نرخ سود قبلی بابت مدت افزوده شده سود لحاظ می کند.(ر.ک:س25 نظرسنجی کارکنان)
– نقش توانائی مالی مشتری در فسخ قرارداد از جانب بانک:8نفر از کارکنان رویه رایج در اعمال حق بانک برای فسخ قرارداد را در صورت حصول یکی از اسباب آن که مورد تصریح در قرارداد واقع می شود بر این امر دانسته اند که اگر ناتوانی مالی مشتری در پرداخت اقساط احراز شود بانک فسخ قرارداد نمی کند.(ر.ک:س27نظرسنجی کارکنان)

مطلب مرتبط :   شغل، سازمانهای، -، مشاغل، فرهنگ

3-1 چالش فقهی ضمانت شخص ثالث در قراردادهای فروش اقساطی
مقدمه
دراین مبحث هدف ، بررسی چگونگی شکل گیری ضمانت شخص ثالث درقراردادهای فروش اقساطی بانک ومیزان انطباق آن با عقد ضمان مورد قبول فقها وقانونگذار است. وبرفرض که به لحاظ ماهیت متفاوت با عقد ضمان باشد روشن شود که آیا راهکار قابل قبولی برای تصحیح آن وجود دارد یا خیر؟ در مورد ضمانت شخص ثالث در قراردادهای فروش اقساطی طبق مطالعه میدانی به عمل آمده توسط نگارنده مسائل ذیل به همراه نتایج مربوطه در قالب1- نظر سنجی از مشتریان قرارداد2- نظر سنجی از کارکنان بانکها مورد سؤال و بررسی قرار گرفت:
– میزان اطلاع ازمندرجات تعهدنامه: 6 نفر از ضامنها در این باره اظهار بی اطلاعی کرده و20نفر کم وبیش مطلع بودند.(ر.ک:س5)
– میزان ومبلغ ضمانت: 18 نفر از ضامنها مدعی اطلاع کامل از حدود مسؤلیت خود نسبت به مبلغ ضمانت شده و6 نفر در این باره اظهار بی اطلاعی کردند.(ر.ک:س8)
– نوع مطالبات مورد ضمانت: 2 نفر خود را فقط ضامن اصل مبلغ وام دانسته و3 نفر ضمانت اصل وام وخسارت تأخیر را مطرح کردند و14 نفرخود را ضامن اصل وام وکلیه مطالبات متفرع بر آن معرفی کردند. و4 نفر اظهار بی اطلاعی کردند.(ر.ک:س9)
– ماهیت عقد خارج لازم: 3 نفر از چنین عقدی مطلع بودند و16 نفر غیر مطلع بودند.(ر.ک:س11)
– میزان و مبلغ خسارت دیرکرد قسط:5 نفرمطلع نبودندو14 نفر فقط درصد خسارت را دانسته و4 نفرمبلغ خسارت را می دانستند.(ر.ک:س14)
– ترتیب مسئولیت ضامن وام برای پرداخت وام و خسارتها:10نفر مسئولیت خود در پرداخت را منوط به ناتوانی مالی مضمون عنه دانسته و 17 نفر خود را همزمان با مضمون عنه مسئول دانسته اند و 14 نفر اظهار بی اطلاعی کردند.(ر.ک:س20)
– تفهیم خسارت تأخیر تأدیه و میزان آن به ضامن:1نفر از کارکنان بانک مدعی تفهیم مطالب مذکر به ضامنها شده و4 نفر انجام چنین تفهیمی را نفی کرده اند و15نفر اظهار داشتند که تفهیم دقیق مطالب به عمل نمی آید.(ر.ک:س7 نظر سنجی کارکنان)
– نحوه ی ضمانت ضامن در قراردادهای فروش اقساطی:17نفر از کارکنان بانک ضامن ومشتری را به صورت همزمان مسئول اصل وام وخسارت دانسته اند و2نفر مسئولیت ضامن را متوقف بر عجز مالی مشتری دانسته اند و1نفر معتقد بود که دراصل مبلغ وام هردو همزمان مسئولند اما در خسارت تأخیر، مسئولیت ضامن متوقف بر عجز مالی مشتری است.(ر.ک:س8نظر سنجی کارکنان)

مطلب مرتبط :   آرایش، رسانه‌ای، دشمن، (آرایش، نظامی

3-1 چالش فقهی ضمانت شخص ثالث
درمورد تضمین برگشت مطالبات بانک از مشتریان تسهیلات فروش اقساطی، بانکها اجازه دارند که ضمانت شخص ثالث را از مشتریان مذکور مطالبه کنند و بلکه در بین قراردادهای فروش اقساطی، در کنار قرارداد در قبال توثیق مال غیر منقول و قرارداد در قبال توثیق سپرده سرمایه گذاری، قرار داد فروش اقساطی درقبال تعهد شخص ثالث نیز وجوددارد.
حال با ملاحظه سیر پرونده های مختومه و جاری تسهیلات فروش اقساطی در خلال مطالعه میدانی، در مورد بحث ضمانت و تعهد شخص ثالث با لحاظ انواع فرم های مورد ضمانت ضامن مذکور، نکات ذیل به دست آمد:
الف- مندرجات مهم تعهد نامه دارای تمبر بانکی که می توان آن را هم ردیف عقد ضمان دانست به شرح ذیل است:
-شمول تعهد نامه نسبت به کلیه مطالبات بانک از مشتری و کلیه حقوق که

دسته بندی : علمی