دانلود پایان نامه

خـاک ز جمـره‌ی سـوم، کرده قضای زنـدگــی
واژگان: جمره‌ی سوم: سومین باد گرمی و بخار زمین در پایان زمستان. (فرهنگ لغات)(توضیحات
معنی و مفهوم: در روز اول فروردین و آغاز سال نو، در جشن شاه اخستان، که در شکوه و شوکت اسکندر دوم است، خاک زمین با گرما و بخاری که در پایان زمستان از زمین برخاسته است، هر آن‌چه از زندگی که در سرمای زمستان از دستش رفته، قضا کرده و دوباره سرسبزی و طراوت زندگی را باز یافته است.
آرایه‌های ادبی: سکندر دوم استعاره از ممدوح خاقانی (اخستان) است. یک، دو و سه صنعت سیاقه العداد را به وجود آورده است.

توضیحات:
جمره‌ی سوم: جمره به معنی اخگر و پاره‌ی آتش است و از آن بخار و گرما خواسته شده است که در فرجام زمستان و ماه شباط در گاهشماری رومی یا سریانی، سه بار از زمین برمی‌خیزد، بار نخست در هفتم آن ماه که زمین بدان گرم می‌شود و بار دوم در چهاردهم آن که آب بدان گرمی می‌پذیرد و بار سوم که با فرو افتادن خرده‌های ماه، جبهه، زبره، صرفه، زمین و آب و گیاهان گرم می‌گردند عوام آن ها را نفس کشیدن زمین می‌گویند. (کزّازی، 1374: 757)

48 – شاه سکنـدر هدی، چشمه‌ی خضر رای او
بی ظلمات چشمه بین، زاده ز رای راستین
واژگان: ظلمات: قسمتی از زمین به شمال که به عقیده‌ی قدما بدان جا دائماً شب باشد و آب حیوان بدان جاست. (دهخدا) چشمه‌ی خضر: آب حیات، چشمه‌ی حیوان. (فرهنگ لغات)
معنی و مفهوم: ممدوح (اخستان) همچون اسکندر هدایت‌گر می‌باشد. رای وتدبیر او مانند چشمه‌ی آب حیات، زندگی بخش و جاودانه است. چشمه‌ی آب حیاتی که از رای و اندیشه‌ی درست و استوار او می‌زاید، ظلمات ندارد (بدون وجود ظلمات، آن چشمه‌ی آب حیات است) .
آرایه‌های ادبی: ممدوح به اسکندر مانند شده است. سکندر هدی استعاره‌ی مصرّحه از ممدوح است. رای و تدبیر ممدوح به صورت مجمل به چشمه‌ی حیوان تشبیه شده است. خضر و اسکندر و چشمه با هم تناسب دارند. در بیت تلمیح به ماجرای خضر و اسکندر و چشمه‌ی آب حیوان نیز وجود دارد.

بند پنجم:
کلمات قافیه: نوای ، صفای، قفای و …
حروف اصلی قافیه: ا
حرف روی: ا
حروف الحاقی: ی
ردیف: روی تو

49 – ای به هزار جان دلـم، مسـت وفای روی تـو
خـانـه‌ی جان به چار حد، وقـف هوای روی تــو
واژگان: چهارحد: چهار طرف، چهار سو. (فرهنگ لغات) وقف: منحصر و مخصوص. (دهخدا)
معنی و مفهوم: ای محبوب، دل من با هزار جان مست و خراب وفاداری به عشق روی تو می‌باشد و جانم نیز به تمام و کمال وقف عشق ورزیدن به روی زیبای توست .
آرایه‌های ادبی: خانه‌ی جان اضافه‌ی تشبیهی. چار حد کنایه از تمام و کامل است . خانه و چهار حد تناسب دارد. خانه و وقف اشاره به وقف کردن خانه بر کسان است.

50 – رشته‌ی جان برون کشم، هر مژه سوزنی کنم
دیـده بـدوزم از جهـان، بـهر وفـای روی تــو
معنی و مفهوم: رشته‌ی جانم را از تنم بیرون می‌کشم و با هر تار مژگانم، سوزنی می‌سازم و به وسیله‌ی آن (رشته و سوزن) چشمانم را می‌دوزم تا در جهان فقط تو را ببینم و این گونه وفاداری خود را به عشق تو اثبات کنم .
آرایه‌های ادبی: رشته‌ی جان اضافه‌ی تشبیهی. رشته و سوزن با هم تناسب دارند.

51 – تا چو کبوتـران مرا، بام تو نقـش دیده شــد
کـافـرم ار طلـب کنـم، کعبـه به جای روی تــو
معنی و مفهوم: از زمانی که مانند کبوتران، بام خانه‌ی تو در چشم من نقش بست و نقش دیدگانم شد پیوسته ملازم این بام بوده‌ام. اگر بخواهم کعبه را به جای روی تو بگزینم کافر و بی‌دین هستم (هرگز چنین کاری نخواهم کرد).
آرایه‌های ادبی: کبوتر با بام تناسب دارد . شاعر خود را به کبوتری تشبیه کرده که بام خانه‌ی معشوق در چشمانش نقش بسته و ملازم آن جا شده است.

مطلب مرتبط :   داستان، هورا، (همان:، الاغ، روباه

52 – گرچه چو پشت آینه، حلقه به گوش تو شدم
آینـه کـردم اشـک را، خـاصّ بـرای روی تــو
معنی و مفهوم: اگرچه مانند آینه که در پشت خود حلقه دارد (برای آویزان کردن) من نیز مانند آن، حلقه‌ی عشق و ارادت تو را در گوش خود کرده‌ام و تسلیم تو هستم؛ امّا از اشک‌های صیقلی و برّاق خود، آینه‌ی مخصوصی برای روی تو ساخته‌ام تا روی خویش را در آن ببینی.
آرایه‌های ادبی: شاعر خود را در تسلیم بودن در مقابل عشق معشوق، به آینه شبیه کرده که حلقه در پشت خود دارد. آینه در بیت تکرار شده است. پشت و روی با هم تضّاد دارند.

53 – از همه تا همه مرا، نیـم دل است و یک نفـس
هر دو به مهـر کـرده‌ام، بهـر رضـای روی تــو
معنی و مفهوم: از همه‌ی عالم و تمام هستی، من فقط نیمه‌ای دل و یک نفس برای زندگی کردن دارم که آن دو را نیز برای جلب رضایت تو، به مُهر تو کرده‌ام و از آن توست (همه‌ی هستی من متعلّق به توست).
آرایه‌های ادبی: واج آرایی در حروف «ه» و « ا ». نیم، یک و دو سیاقه الاعداد دارند.

54 – قفل به سینه بر زدم، کـوست خزینه‌ی غمـت
قفل خزینـه ساختـم، دسـت گشـای روی تــو
معنی و مفهوم: برسینه‌ام (دل) که خزانه‌ی غم عشق توست، قفل زدم تا مبادا نامحرمی وارد آن شود. قفل آن خزانه را تسلیم روی تو کردم.
آرایه‌های ادبی: سینه مجاز از دل است، به علاقه‌ی حال و محل. خزینه‌ی غم اضافه استعاری .

55 – غمزه زنان چو بگذری، سنـبله موی و مه قفا
روی بتـان قفـا شـود پیـش صفـای روی تـــو
واژگان: غمزه: حرکت چشم و مژه برهم زدن باشد از روی ناز. (برهان) سنبله موی: موی مانند سنبله، خوشه. (فرهنگ لغات) مه قفا: با قفای چون ماه، باقفای درخشنده و تابان. (فرهنگ لغات)
معنی و مفهوم: هنگامی که تو با ناز و کرشمه، با موهای مجعد سنبله‌گون و آن گردن تابان ماه مانندت، در حال گذر کردن هستی، در مقابل صفا و زیبایی روی تو همه‌ی زیبارویان خجلت می‌برند و روی خود را از تو برمی‌گردانند.
آرایه‌های ادبی: سنبله موی و مه قفا هر دو اضافه‌ی تشبیهی هستند. بتان استعاره‌ی مکنیه از زیبا رویان است. روی قفا شدن کنایه از روی برگرداندن و پشت کردن. سنبله در معنی برج با ماه ایهام تناسب دارد.

56 – چون به قفای جان دود، عمر به پای روز و شب
عمر فشـان همـی دود، جـان به قفای روی تــو
معنی و مفهوم: همان‌گونه که عمر به وسیله‌ی روز و شب (گذر ایّام) به دنبال جان در حال حرکت است، جان من نیز در حالی که عمر خویش را به پای عشق تو می‌افشاند به دنبال تو در حال حرکت است.
آرایه‌های ادبی: قفا و قفا تکرار (رد صدر الی العجز) دارند. دویدن جان و عمر آرایه‌ی تشخیص دارد.

مطلب مرتبط :   موالی، مختار، کوفه، قیام، اسلام

57 – هرکه نظاره‌ی تو شد، دسـت بریده می‌شـود
یـوسـف عهدی و جـهان، نیـم بهـای روی تــو
معنی و مفهوم: هرکس به تماشای تو آمد و به تو نگریست، چنان مست و از خود بی خود می‌شود که همچون زنان مصری که به نظاره‌ی یوسف، دست خویش را بریدند او نیز دست خود را می‌برد؛ چرا که تو نیز یوسف روزگار ما هستی و تمام جهان نیمی از بها و ارزش روی زیبای توست.
آرایه‌های ادبی: بیت تلمیح به ماجرای حضرت یوسف (ع) و دست بریدن زنان مصری دارد.

توضیحات:
یوسف و دست بریدن زنان: زنان شهر زوجه‌ی عزیز را مورد ملامت قرار دادند و گفتند: با غلام خود عشق می‌ورزد. چون وی از سخنان ملامت آمیز ایشان آگاه شد، آنان را به خانه‌ی خود دعوت کرد و برای ایشان بزمی ترتیب داد. هنگامی که کارد در دست داشتند و می‌خواستند میوه‌ای را ببرند به دستور زلیخا، یوسف بر ایشان وارد گردید و آنان چنان از خود بی خود شدند که دست‌های خود را بریدند و گفتند: این جمال و زیبایی از بشر بسی دور است ، بلکه او فرشته‌ای است گرامی. (خزائلی، 1371: 676- 675)

58 – هستی خاقانی اگر، نیست شد از تو جو به جو
بـر دل او به نیــم جــو، بـاد بقـای روی تــو
واژگان: جو به جو: پاره پاره، ذره ذره. (فرهنگ لغات)
معنی و مفهوم: اگر تمام هستی و وجود خاقانی، به خاطر تو نیست و نابود شد، در دل او به اندازه‌ی نیم جو (خیلی اندک) نیز ارزش و اهمّیّت ندارد (ای معشوق من) کافی است که تو جاودانه بمانی.

59 – سـمع خدایگان شـود چون دهن تو گنج دُر
چـون به زبـان مـن رود، مـدح و ثنای روی تـو
واژگان: خدایگان: پادشاهان بزرگ. (برهان)
معنی و مفهوم: اگر من زبان به مدح و ستایش روی زیبای تو بگشایم و این ستایش را پادشاهان بشنوند، گوش‌های آن‌ها نیز از این مدح و ستایش ارزشمند، مانند دهان تو که پر از گنج مروارید (دندان‌های سپید و زیبا) است، سرشار از مروارید خواهد شد.
آرایه‌های ادبی: گنج دُر که در دهان ممدوح است استعاره از دندان‌های سپید اوست.

60 – پانصد هجرت از جهان، هیچ ملک چنو نزاد
از خلفـای سلطنـت تـا خلفـای راستـین
معنی و مفهوم: در این پانصد سالی که از هجرت پیامبر(ص) می‌گذرد در میان پادشاهان و خلفای راشدین که جانشینان راستین و به حقّ پیامبر بودند، پادشاهی مانند اخستان متولّد نشده است.
آرایه‌های ادبی: بیت دارای اغراق نسبت به ممدوح است .
بند ششم:
کلمات قافیه: نوای ، صفای، قفای و …
حروف اصلی قافیه: ا
حرف روی: ا
حروف الحاقی: ی
ردیف: چون تویی

61 – نیست به پای چون منی، راه هوای چون تویی
خود نرسد به هر سری، تیغ جفای چون تـویــی
معنی و مفهوم: پیمودن طریق عشق کسی چون تو، شایسته ی پای من نیست (یا پای من
از پیمودن این راه ناتوان است). هر سری شایسته‌ی آن نیست که تیغ جفا کاری تو به آن برسد و آن را ببرد (جفای تو نیز لیاقت می‌خواهد).
آرایه‌های ادبی: هوا، کنایه از عشق است. تیغ جفا، اضافه‌ی تشبیهی است .

62 – دل چه سگ

دسته بندی : علمی